BASERRITAAR JAKITUNAREN
ETXEKO ESKOLIA

Juan Jose Mogel

JUAN JOSE MOGEL

BASERRITAAR JAKITUNAREN
ETXEKO ESKOLIA

Ateraten dau argitara bigarren aldiz 
ta geigarri barrijakaz

D. JUAN JOSE MOGEL
MARKINAKO ABADIAK

BIAR DAN BAI EMONAZ.

Bitorijan, Mantelien Alargun ta Semien Sillutegijan 
1845. urtian.

BERBA AURREKUA

	Neure baserrijetako nekezale maitiak: Jangoikuak sorreratik legez zubekganako iraatsi eustan berarizko etsigitasunak, txiki txikitatik zaletu ninduban zubekaz artu emon estu bat eukitera; izan dedilla zuben ta nire onerako. Urterik urtera sendatuten da nire biotza leleengo asmuetan ta gozatu, ainbeste ezagutu ta maite dituban abarkadunetan. Amodijua berbalduna da ta ez errazto ixillik euki deitekiana; barriz, aillagina biztu oi da nosbait, zeiñda azkortuten dau gizonik txaldaneena, senduagueentzat obato letorkezan gauzeei esestera. Ara emen zegaitik ontzat eruan leitekian nire azartutasun laarregija. Euskal errijak ta baseerrijak eurak emon deutseez jakitun andiak mundubari. Baña batzuk, zabaldurik eureen argijak bazter andi ta ugarijetara, esan lei bakarrik aaztu zirala eureen jaiterri ta berbeetakuakaz; beste batzuk, ez dakit zegaitik, baña dakustana da, batez bere bizkaitaarreen artian, banakareen bat ez izanik, osteruntzeko jakitunak ez dirala dendatu amaren ugatzeti ikasi ebeen berbeeta eder ta gozatsuban jatorrizko anaerik urkuenei liburubeen bidez eureen adin aberatseen ondasunak zabaltzen. Barriz, bat bakarrik ez dot aurkituten, beraariz baseerrijetako nekezaleetara zuzenduten danik. Amodijo bizijarentzat naibage andiko gomuntia. Alperrik, bada, eukiko nabee arro ta lotsabagetzat; nuatsu eskintzera liburu txiki au. Norbaitek asi biar dau. Ezin ukatuko dabee nasala leleengua zubei bakarrik ta beraariz liburuban berba egiten. Ez al nas azkeneengua izango. Igituko al dira jakitunaguen biotzak eureen argitasun andijaguak zubei eskintzen. Au jaristen badot, ontzat eruango ditut egin leideezan burla guztijak. Baña, artietan, artu egizuz ontzat, neure jakiturija labur baña borondaterik zintzo ta eraatsijenak eskintzen deutsuzan ikasbide labur batzuk.
	Ezaguturik ondo etxeko eskola ona edo txaarra oi dala geijeen iraasten dana, ta emendik urten oi dabeela ikasten diran ekandu zuzen edo okerrak, uste izan dot txito ondo dala imintia begijeen aurrian jazoera iruditu bat, zeñetan ikusten diran baseerriko guraso jakitunak Jangoikuaren bildur santuban ta jakiturija egijazkuan eureen seme alaba ta mendekuak azten ta, bide okerren kalte ta arriskuba agerturik, zuzen, garbi ta egijazkuak maitetu eragiten. Irudi onetara deituten ditut, bada, baserrijetako guraso ta osteruntzeko nekezale guztijak. Zaarrak ta gaztiak, guztijak aurkituko ditubee eurei jagokeezan ikasbidiak. Ez diñot baseerritaarrak ez diranak ez dabeela izango emen zer ikasirik, ezpada ez dodala berariz eureentzako berba egiten, zerren kaleetako bizimodu ta arrisku edo laban arri guztijak azaldeetan asi ezkero, liburu andi asko baltzitu biarko litzaatez, txikin onen lekuban. Onez ostian, nagijak ezpadira kaletaarrak, dauke era obia Jangoikuaren berba santuba sarrijago entzuteko bere ministrueen aotik; ta, nagijak badira, zetarako izango litzaate nire liburuba? Orregaitik, berba egin arren nik baseerritaarrakaz, osteruntzekuak bere artu biar dabee eurei jagokeena, ezaguturik iñok ukatu ezin daikiana: Baseerriko gurasuak ardura andija artu biar badabee eureen seme alaba ta mendekuak ondo azten ta pekatuko lakijuetatik alde eragiten, ainbat andijagua artu biar dabeela kalekuak, zeinbat ugarijago diran eureen artian arimako arrisku ta galdu bide negargarrijak.
	Jangoikuak daki ondo nire asmo ta guraarijeen barri. Entzungo al ditu nire erregu otzak. Iraatsiko al deutsee indarra nire berba epelei. Biztuko al da gure fedia. Barristau antxiñako eremu ta baso arteko gizoneen oitura zorijonekuak. Erbestetu betiko, mundubaren labankerijak, aragijaren argaltasunak ta Luziferren malmutzkerijak, bazter ta zurkulu guztietaraagino zabaldu dituban ekandu zorigaistokuak, zuzendurik geure egitadaak Jangoiko andijak imiñi euskuzan bide ta neurrijetatik, jaubetu gaitian bere amodijuak guretzat prestaurik daukazan neke laster igaroko diraneen sari amaibagaakaz.

ENTZUN

	Euskaldun askori miñberatuko deutseez belaarrijak liburu onetan irakurriko ditubeen berba arrotz ta naastekuak. Dudatzaka esango dabee, izanik euskeeria berez aiñ aberatsa, ez dabela biar erbesteko berbeeta ezanaguen jantzirik. Zetarako esan entendimentuba adiñagaitik, ta, alan, beste erdal berba asko, euskeera garbikuak itxita? Egiijaz, noren biotza miñdu, samiñdu edo oñaztuko ez da, ikusirik euskeeriaren ugaritasunetik apaiñdu dirala beste berbeeta asko ta, euskaldunak eurak, beste aldetik, naasteetan ditubeela berba arrotz ta burutazinoe utsekuak, eureen jakiturija ta argitasunez betiakaz? Euskeeriaren zaletasun ta eraaspen puska bat daukeenak, negar egiten dabee gaurko egunian, ikusirik erri gitxi batzubetan bakarrik aurkituten dala berbeeta eder ta munduko jakitun guztijak zurtu biar dituban au, bere billostasun ta soilltasun garbi, argi ta miragarrijan. Beste erri askotan, ez dago belaarririk entzuteko zelako erdeera mordolluakaz ezainduten dabeen euskal berbeetia. Parkatu daideela Bizkaiko kura jaun askok, bada, eurei ezarten deutseet onetan erru andija. Erdeera, latin ta beste berbeeta asko ikasten ditubee txito ondo ta garbiro; ta neke gitxi bat artu ezagaitik, dagoz atzeratubak euskeeraan. Alan, gero, eureen sermoe ta berbakuntzeetan erakusten ditubee esakune erdaldundubak. Eskoleetan erdeeria ikasteko leluak bere ez dau onetan kalterik gitxieen ekarri. Euskeeria naastau ta erdeerarik ikasi ez; au da eskolako umeetan beti ikusi dodana. Baña ez da nire asmua orain onetan luzatutia; esan danetik ezagutuko da zegaitik liburu onek urteten ez daben euskeera garbijaguan. Arimako ondasun ta mesediak billatzen ditut. Orretarako nai dot guztiak aitu naijeen. Jangoikuari eskerrak, egunoro urtengo dabee orain, euskeerara zaletu ta ondo ikasteko gei ugarijak. Ill ziran Larramendijak, Astarloaak, Mogelak; baña ez eureen liburubak, oraindik guztijak argitara urten ez badabee bere. Bizi da, oraindik, zorijonez, Erro; ta, zaletuten bagara ondo euskeerara, erro zabalak botako ditu bazter guztijetara; ta orduban urtengo dabee liburu barri, euskeriaren lora ta ondasunez betiak.

BERBA AURREKUA

	Bigarren aldiz urteten dau argitara liburutxu onek. Leleenguan, letra gaistuaz ostian, atera zituban guzur ta borroe asko sillutegi edo inprentatik; alan, ez irakurten, ez aituten zan erraz gauza batzubetan. Orregaitik, ikusirik bere erakutsi aiñ premiñazkuak ta aituteko bide errazian iminijak, damu emon deutsee gizon argi askori ez ikustia letra argijaguan ta guzurretatik garbiturik. Orain, bada, bigarren onetan beteko dira eureen guraarijak; eta, zelan denporeen gora beraak agertu oi ditubeen premiña barrijak, geituten jakoz gauza asko ta ikasbide txito biarrak, eldu garian egun negargarrijetarako.
	Baserritarretara, batez bere, zuzenduten da liburu au, diralako eurak, geijeenez, euskalzaleenak ta, liburu asko edo andijak irakurteko asti gitxi eukirik, uste izan dot biar dabeela liburutxu bat, zeñetan ikasi daikeen biar dabeen guztija, nekazari garbi ta kristinau onak izateko.
	Emen, bada, azaldeetan dira doktriñako lau zati edo parteen gauzarik biarreenak, erakusten dira arrisku ta arimeen laban arrijak, eurei aldendu ta birtute egijazkuei jarraituteko bidiak ta guztirako aurkituko dira irudi edo ejenplu egokijak.
	Izanik historija edo jazoeria gogo onagaz irakurri ta errazeen goguan artuten dana, irudi argijetan aurkituten dira liburu onetako ikasbidiak. Irakurri daijeela gurasuak sarri seme alaba ta mendekuen aurrian; ta uste dot eurak ta oneek argituko dirala asko, bakotxari jaokazan egin biar edo obligazinoien ganian.
	Imiñi dabenak ez dauka beste asmo, ez guraaririk, Jangoikuaren glorija ta arimeen ona baño; ta eskatuten deutsa guztioen egilliari, berba bakotxari ta guztiei iraatsi deijueela atarako indarra.

		Autor dot dala alperra
		Nik esan ala guztija,
		Ezpadau zure indarra,
		Jaun altsu, beti bizija.

BASERRITAAR JAKITUNAREN 
ETXEKO ESKOLIA
TA GUZTIJENTZAKO 
IRUDI EDO ISPILLUBA

LELENGO ERAKUSALDI 
EDO LEKZINOIA

	Juan, baserrijan jaijo ta aziriko mutilla, etxaguntza on baten jaubia, izan zan txikitatik guztiz ikasnaija. Bere argitasun ta buru onaz gañetik, eukan errijan osaba abade on ta jakitun bat, zeñek ez bakarrik emoten eutsazan atarako liburubak, baita bere ikasbide edo erakutsi andijak. Ogei urte zitubaneko, artu eban entzutia ta, izanik bere bizitzia eskola aiñ onari jaokana, gordeetan eutseen lotsia, ez bakarrik gazte idiak, baita bere zaarrak. Jaungoikuak alan nairik, ezkondu zan Franziska eritxan neskatilla garbi ta ondo azirikuagaz, zeñi beriala asi jakon emoten irakurriko dituzun erakutsijak.
	SENARRAK: Ez dago, neure emaztia, guretzat beste azkenik, betiko salbazinoe edo kondenazinoia baño. Munduko bizitza labur onetan irabazten doguna izango dogu geroko amaibagaan. Zerubak goijan, inpernubak beian; gu, puska bateko, luurrian, bijeen erdijan. Norutz jausten garian, an izango gara eternidadian. Alan, gure ardurarik andijenak izan biar dau, geuk zeruko bidiari jarraitu ta, alegin guztijaz, jarraitu eragitia, Jaungoikuak emon leigun familijari. Indarra egin biar da zeruba irabazteko; barriz, txito dira zabalak inpernurako bidiak. Ez dago glorijarik Jaungoikuaren agindubak gorde baga; ta, alan, ikasi ez eze, egin bere biarko dogu geure estadubak eskatuten dabena: alkarrenganako amodijo garbi, bake, familijarentzako doktriña ta ejenplu ona, eureen bizimodubaren ardura andi bategaz: ara guk emon biarko dogun kontu estubaren zimendubak. Jaungoiko zuzen ta guztija dakusanak iminirik estadubak gizoneen artian, izentau zituban bakotxaren lan edo obligazinoiak. Izanik bera gauza guztijen egilla ta jaube bakarra, beragandik artuten dogu izate ta enparauba. Ezin esango dogu: «au edo beste gauzia geuria dogu, nai doguna beragaz egiteko», zerren erantzun biarko deutsagun gauza guztijen gañian. Familija da guraso batek lurrian Jaungoikuaganik artuten daben ondasunik andijeena; ta alan dira beragazko ardura edo obligazinoiak bere, beste lurreko guztiez gañetikuak. Errukarrijak, baldin eureen erruz galtzen bada seme alabaren bat! «Nun dituzubee emon neutsubezan matrimonioko frutubak?» esango deutsee Jaungoikuak. «Zer egin zendubeen, nire semiaren odolagaz erositako arimaakaz?» Ara zetan sarri pensau biar dabeen gurasuak, iminteko ardura egijazko bat eureen familijaren azaijeraan.
	EMAZTIAK: Gurasuak alegiñak imiñi arren, urten leijee deungaak seme edo alabaak.
	SENARRAK: Jaungoikuak ez deutsee gurasuei eskatuko urteten dabenaren konturik, eureen aldetik egiten dabenarena baño. Urten lei seme onak guraso ardura bagakuetatik: ez eskerrik gurasuei; ta kastigauba izango da eureen ardurarik eza. Santa Barbara beste askogaz dago zeruban ta eureen gurasuak inpernuban. Bardin urten daike guraso onetatik seme deungiak; baña, egin ezkero eurakan dana, ez jakee ezarriko errura ta bai izango dabee sarija, onak urten balebee legez. Dabid errege santubak ez eban ezer galdu Absalon bere semiaren geistakerijagaz. Baña, baldin ondo azi arren, urteten badabee nosbait okerrak seme edo alabaak, zer izango da gaiski azita? Zer Jaungoikuaren bildur santuba erakusten ezpajakee ta ejenplu onik ikusten ezpadabee? Zer pekatuko bide ta okasinoietatik alde eragiten ezpajakee? Esakune txito egoki gurasuei jatorkena ta, geijenez, eurakgan ikusten dana da: Aritxak bere erikua ozpala; edo, Aita lako seme.
	EMAZTIAK: Eta, zer egin biarko dabee gurasuak, seme edo alabaren batek urteten badeutsee deungiak?
	AITAK: Ez oi da bardiña guztijen okertasuna, ezta jenijua bere. Umetako okerkerijaak ariñaguak oi dira azi ezkerokuak baño. Azi ezkerokuenak bere, batzuk astunaguak beste batzuk baño. Badira onian eskura ekarten diran jenijuak, baita zigor edo kastiguba baño beste errazoerik aituten ez dabeenak bere. Seme alabaak ezin etxetik bota leitekez, otseiñak legez. Orregaitik, onduen da, alakuan, konfesore jakitun bategaz itundu edo konsultau ta bere esana egitia. Ez oi da sarritan asko izan agirakaren batzuk egitia. Helik izan zituban seme bi ta urten eutsen gaistuak. Zematu edo amenazau zituban Jaungoikuaren aserriagaz ta, onenbestegaz, gelditu zan kastigau baga: beingo baten jausi zan erijotzako zigorra aita ta seme irureen gañera. Orazinoe edo erregubak bere daukee indar andija, familijak onak urten daijan. Santa Monikak izan eban senar jentil ta deungia. Matrimonio onetatik urten eban Agustinek. Txikarretatik erakutsi eutsan amak doktriñia, mundubaren labankerijeen gorrotua ta argituten eban ejenplurik oneenagaz. Baña Agustinek, aita mundutaarrari jagita, lagun txaarrei poztuta, artu eban bizitza nasai ta galdu bat. Monikak, malkuak erijozala (besterik eziñik, aitaren bildurrez), egiten eutsazan erregurik bizijeenak seme errukarrijari; baña Agustinek, jaramon baga, alde egin eutsan erbeste urriñera, estudijetako asmuagaz. Ama gaixuak darraiko ondoren: zuzenduten dituz gau ta egun zerura orazinoe ta bere biotzeko zizpurubak. Azkenik, itundu edo konsulteetan da obispo beneragarri bategaz; ta dirautso onek: «Monika, poztu zaite; ez da galduko ainbeste erregu ta negar kostatako semia». Esan ta jazo. Agustin, bere itxutasun guztijen erdijan, ezin aaztu zan amak erakutsi eutsan doktriniagaz; ezin kendu zituban gogotik amodijo aiñ garbijaren negarrak; ta Jaungoiko errukiorrak, bigundurik ama santiaren erregubakaz, batu eban beragana seme galdu ta pekatari andi au, santu andijagua izateko.
	EMAZTIAK: Guraso batzuk errukiz parkatu oi deutsee asko seme alabei.
	SENARRAK: Espiritu Santubak diño, maite dabenak semia, kastigeetan dabela. Auxe da benetako errukija. Egizu, guraso batek ez deutsala semiari, errukiz, nekerik artu eragiten ta isten deutsala bizi izaten alperrerijan. Beste batek eragiten deutsa biarra, kastigetan dau alperrerijagaitik ta emoten deutsa bizitzia aterateko bidia. Eureen artian, zeñek benetan maite dau semia? Alan, bada, arimako gauzeetan bere, benetako erruki ta amodijua dagoz zerurako bidia emotian, kastigaubaz, biar danian.
	Oi dira guraso batzuk, kastigeetan ditubenak gaztetxubak erru baga ta ez erruba daukenian. Katillu bat uste baga ausi edo erroparen bat urratuten badabee, ateraten dabee ospe edo buillia ta darabillee zigorra; baña entzun arren birauak, ikusi aserre ta alkarri parkatu nai ezak, jakin lapurrerijatxubak ta beste benetako okerkerija, leleenguan andijak izan ez arren, sarritan gero astunak egiteko bidia emon oi dabeenak, ez deutsee jaramonik egiten. Baita bere jazoten da, ikusirik gurasuak seme azirikoren batek artu dabela afizinoia edo zaletu dala kaza, pelota edo dibersinoe berez gauza txaarrik ez daukan batera, agiraka ta gogortasunak erakustia, abarka edo soñekuak urratuten ditubalako; baña, ikusi arren seme ta alabaak erromerijarik erromerija, jolasik jolas, plaza ta zelaijetan, geijenez eureen ta beste askoren arimaak galduten, jaramonik edo kausinoerik ez egitia. Au guztijau dator, lurreko ta gorputzeko gauzei laarregi begiratu ta arimakuakaz aaztutetik.
	EMAZTIAK: Badira arpegirik ez daukeen gurasuak, biar lako lotsia emoteko, edo eureen ejenpluba ona ez dalako, edo eurak leenago obaak izan ez ziralako.
	SENARRAK: Egijaz, oi dira guraso alkarren artian bakerik ez daukeenak, auzo edo besteren bategaz gorrotuan bizi diranak, familijak dakijala, benganza, murmurazinoe, berdekerija ta arrokerijako berbaak eureen aurrian esaten ditubeenak, taberna zale etxera ordu txaarrian batu edo erretirau oi diranak ta, modu askotara, ejenplu gaistua emoten deutseenak. Errukarrijak onelako gurasuen seme alabaak, baldin eureen ejenplu gaistuagaz lotsaturik, Jaungoiko guztioen gurasuari laguntasuna eskaturik, sendatuten ezpadira, jausi ez ditian eskandalu aiñ urrekuan! Baña gurasua, leenago mundutarra izan arren, ondo damuturik badago, eskarmentau edo erreta daguanak legez, imiñi biar dau ardurarik andijeena aldenduteko seme alabaak, beretzat aiñ kaltegarri izan ziran bide ta okasinoietatik. Azeri batek, nosbait txakurrak estu erabilli beeben edo, lazuren baten jausita, iges egin beeban, erakusten deutsee umiai txakur saunkiari iges egin ta lazuban ausi zan lekura ez urreratuten. Alan, guraso mundutaar izandakuak, begiraturik nun, zelan, ze lagun ta ibilleratan usi zan edo jausteko arriskubak topau zituban, iges eragin biar deutsee euretatik seme alabei ta bardin beste mendekuei. Ze obligazinoe argijagorik? Ezpada, esango deutsa Jaungoikuak: «Jakinik zeuk nun ta zelako ibillereetan egiten zan ainbeste pekatu ta galduten ziran ugari nik ainbeste maite nituban arimaak, zelan itxi zeuntseen euretara juaten, zeure kargura emon neutsuzanei?» Eta, zer erantzungo jako onetara, juez artez edo zuzenari? Baña, o, guraso askoren itxutasuna! Bada, ardurarik geijeen imini biarrian, emoten deutseez mundubaren libertade galdubak seme alabei, diñuela: «Geu bere alan izan giñan». Ainbat gaistuago, guraso errukarrijak, alan izan baziñen. Zeuben gurasuak obeto begiratu baleutsubee, ez jatzuben olakorik jazoko. Eta oraiñ, negar egin biarrian gurasuen erru ta zeuben pekatubak, gurako dozubee bardin izatia ondorenguak? Diabrubaren lana da, bera kondenau zalako, bestiak kondenau gura izatia.
	EMAZTIAK: Iños entzun deutseet gurasuei esaten: «Ez gara bakarrik, beste askok bere azten ditubeez gure gisa edo moduban seme alabaak».
	SENARRAK: Jaungoikuak ez deusku guri besteen kargurik artuko, geuria baño; ta ez munduko gizonei, ezpada berari, emon biarko deutsagu mendekuen kontuba. Jaungoikuaren legia beti da ta izango da bat, munduko gizon guztijak alkartu arren, aldatuko ezin dabeena. Leenago zeru ta lurrak uts emongo leukee, zeinda bere berba beti ziur bete edo kunpliduko danak: ez dala iñor zeruban sartuko, bere agindubak gorde baga. Asko nai gitxi, aberats nai pobre, guztiok aldenduko bagiña bere agindu santubetatik, dirianok kondenauko giñaindez. Milliñoiak aingeru batera bota zituban infernura, pekatuban jausi ziralako. Millinoiak gizon Noeren denporan, eureen nasaikerijagaitik. Millaak asko erre kiskaldu ztuban zeruko subagaz Pentapolisko erri ederretan, lujurijaren beraren kastiguban. Zorakerija andi bat da, bada, esatia bestiak egiten dabeela, Jaungoikuaren aginduba austeko atxakijatzat. Besteen pekatubak ez dau guria kenduko. Infernuban ez da iñor bakarrik izango. Artu daigun besteen ejenplu ona, baña ez deungia, mundubak ontzat daukazanena izan arren.
	EMAZTIAK: Ziurra da diñozuna; baña erantzuten dabee, errazago dala esaten, egiten baño. Laster aurkituko gara geu bere erakusten dozuna egiteko premiñaan, bada, uste dot denporaz argitara emotia matrimonijoko frutuba.
	SENARRAK: Edozeñek daki errazago dana gauzia esaten, egiten baño. Errazago esango dozu zelan soluak gijau, gijauko dituzun baño; onetarako nekatu ta izerditu biar da. Orregaitik, nekazari onak guztija darua pozik, labore ugarijeen gomuntiaz, zerren, neke baga, soluak ez dabeen emongo laarra ta bedarraz besterik. Alan, atera gura ditubanak arimako frutu onak, artu biarko ditu nekiak. Mundu guztijagaitik ez nuke gura gauza bat erakutsi ta beste bat egin. Aurkituten zarian ezkero seindun, ara zer jakin biar dozun. Seintxubak, sabelian daguanetik dauka arima bat, iños illgo ez dana ta Jesusen odolagaz erosija; baña ezin salbau leite batiatu baga. Eskatu biar deutsagu Jaungoikuari batiorako izan dedin. Zegaz daukagun ezkero, aterako dituguz meza batzuk San Ramon Nonatoren honraan, izanik santu atarako aiñ artuba. Egingo dituguz limosnaak, karidadiak edegiten ditubalako miserikordijazko iturrijak. O, zein uts egite andija gurasuena, galduten bada sena eureen erruz! Kenduten deutsee batiatubagaz izango eban zeruko maijorazko amaibagia! Eta ez da au gitxitan jazoten. Batian senarraren gogortasunez, bestian kodizijaz, egin oi ditubee indar andija biar dabeen lanak. Karga astunak, bideko ariñegi ibiltiak, dantza, salto, panparrerijaak ta aserre ernegazinoe odola berotuten dabeenak bere pagau oi ditu sarri sabeleko senak. Emakume batzuk gitxiago biar oi dabee sena galduteko, beste batzuk baño. Izanik gauza aiñ andijak senaren bizitza ta salbazinoia, egin biar da albait segurubenetik jokatutera.
	EMAZTIAK: Zer egingo da seña galduten danian?
	SENARRAK: Batzuk galdu oi dira sortuta laster, beste batzuk geruago. Ez dakigu ziur nostik Jaungoikuak eraasten deutsan arimia gorputzari. Batzuk diñue sortuta laster; beste batzuk amargarren egunian; ta beste batzuk gerotxubago. Dana dala, asieria baño ezpadauka bere, aartxu txiki baten itxuria euki arren, batiatu biar da, bada ezpadaan. Ez dago andi txikarrian arimia eukitia. Illdako itxuria euki arren bere, bizirik egon deitekez. Edozein ur da asko bautismorako ta, estuban, ez da ibilli biar ur bedeinkatu billa, ain baga illteko arriskuban. Ez da uretara bota biar seña, ikusteko zirkinik egiten daben ta bizi dan, bada, litzaate itotia. Batiatu ainbat lasterren, bada ezpadaan, kartilliak erakusten daben legez.

ERAKUSALDI II.a

	Jaijo jakeen guraso onei seme bat. Billatu zitubeen ejenplu oneko aita besuetakuak ta batiatu eragin ebeen luzabide baga. Imiñi jakon Luis Gonzagaren izena ta, biurtu ziranian eleixatik etxera, daruako amari seña ta dirautso:
	SENARRAK: Ara nun daukazun zeruko aingerubeen irudirik bizijeena. Nor zurtuko ez da, pensaurik ondo zelan geldituten dan batismua artuten dabena? Espiritu Santubak aututen dau Trinidade txito Santubaren tenplutzat, Jesusek bere odolaren seme barritzat. Bai, emen daukagu zeruko zorijontasuneen egijazko jaubegeija, pekatubaren norban baga aurkituten dana ta illtiaz besterik falta ez dabena Jaungoikuaren arpegi ederra ikusteko. Ai, zein ondasun andija geldituten jakun geure ardura ta mendian!
	AMAK: Laztandurik pozez seña, diño: Badakit entzun ala guztija gitxi dana, aituteko seiñ onen arimako edertasuna; eta, baldin geure erruz galduko balituz grazijazko doe aiñ ugarijak, zer erantzungo geuskijo egunen baten Jaungoiko emon deuskunari? O juizijo, gurasuak iños aaztu biar ez doguna!
	Osatu ta laster, juan zan eleixaan sartutera ta, eskerrak emonik, egiten deutsa Jaungoikuari señaren eskintsarija, dirautsala: Jaun guztijen Jaun ta Jaungoiko bakarra: ara emen nire erraijetako frutu, allagiña dontsutu dozuna. Zeuria da ta artu egizu zeuretzat betiko. Ez, arren, itxi demonio mundu ta aragijaren lazubetan jausten, ainbeste maite dozun arima oni. Neure biotz osuagaz dirautsadaz Dª Blanka Franzijako erregiñak bere seme Luisi esan eutsazan berba oneek: «Nai jago zendukedaz illik ikusi, neure semia, zeure bizitza guztijan pekatu mortal bakar bat egingo dozula jakin baño». Berba dontsu ta ondo entzunak; bada, eureen frutuba izan zan San Luis Franzijako erregia.
	SENARRAK: Badakizu naturaleziaren zorra dana, al izanik, norberak bere seña aztia. Eukiko dozu, bada, arduria, beintzat urte betian zeugaz ez eratzoteko. Sarritan jazo da ama luak artu ta jiraren baten oian bertan seña itotia. Ugatz galdurik bere, ez jakee aleginez emon biar ta begiratutekua da nun nai ez istia, animalijaren batek galdu ez daizan. Berba egiten asten danetik, erakutsiko deutsazuz Jesus ta Marijaren izen gozuak; ta lau bost urtetik aurrera, ikasiko dau buruz, gero, adiñera dediñian, aituten emon edo esplikau biarko jakon doktriñia. Saritxubakaz eta kastigu eurai jaokeenaz ekarten dira erraz eskura umiak. Lelengotik asi ta mendian daukaguzan arte guztijan, imiñi biarko dogu alegin osua eurakaz. Umetan, oraindik umiak dirala; gaztetan, eurak geruago konturatuko dirala; ara guraso ardura bageen atxakijaak, esateko, azkenik, azurrak gogortu jakeezala ta ezin dabeela ezer eurakaz. Obligazinoe guztijei batera itxi ta Jaungoikuaren agindubei burla egiteko bidia. Baña da diabruaren sare ezaguna, zerren, ume, gazte nai azijakaz, beti daukeez gurasuak ardura ta obligazinoe astunak, gorde biar ditubeenak, eureen mendian daukeezan arte guztijan.
	Izan zitubeen guraso oneek beste seme bat ta iru alaba, zeintzubei eritxuen Jabier, Ines, Ageda ta Sinforosa. Azi zitubeen amodijo bardiñagaz, erakutsirik buruz doktriñia txiki txikitatik eta, jakinik utsa zala jakitia, aituten ezpazan, argituten asten ziranetik, dirautsee:
	AITAK: Neure semiak: ikusten dituzubeez zerubak ta luurra eureen edertasun guztijakaz? Zelan eguzkijak argituten daben eguna ta illargijak gabari emoten deutsan laguntasuna? Zenbat izar eder goi zabaletan! Zenbat abere, egazti, patari, pistija, arrain, arbola, lora, bedar... luurrian! Bada, guztijak dira Jaungoikuak ezer ezetik atera edo egiñak. Ez zan leleengotik zeru, infernu, mundu, aingeru, ez gizonik. Jaungoikua iru personatan, asiera baga, bera beragan zorijontasunez beterik. Ez eukan ezeren premiñarik, ez iñoren biarrik. Baña bere ontasun ta amodijo utsez egin zituban zeru, luur, aingerubak ta gizona. Jaungoikuak berak, luur puska bategaz, egin eban leleengo gizonaren gorputza, iraatsi eutsan arima espirituba dana, apaindurik grazija ugarijakaz. Gizon oni imiñi eutsan Adanen izena. Artu eban Adan lo gogor batek ta, sentitzaka, atera eutsan Jaungoikuak saiets azur bat, zeñegaz egin eban emakumiaren gorputza ta, iraatsirik arima grazijaz apainduba, imiñi eutsan Ebaren izena. Iratzartu zanian Adan, emon eutsan emaztetzat ta dontsutu zituban, bete egijeen luurra eureen seme ta semeen semiakaz. Alan, eurak dira jaijo ta jaijoko diran gizon guztien leleengo gurasuak. Jantzi zituban jakiturija andi bateaz; emon eutseen eskubidia abere, arrain ta lurreko gauzeen gañian; ta librau orain daukaguzan gatx ta eriotzatik. Pekaturik egin ezpalebee, eurak ta ondoreengo guztiok biziko giñan luurrian zorijontasun andi baten ta, Jaungoikuak gura ebanian, eruango genduzan zerura.
	LUISEK: Zelan, bada, galdu zituban gizonak doe ta grazija ain ugarijak?
	AITAK: Jangoikuak gura izan eban gizonak bere aldetik zerbait egitia, ainbeste onera munduban ta betiko glorijaak zeruban izango bazituban. Atarako, emon eutseen onerako nai txaarrerako aukera edo libertadia, eskinirik sarijak oneentzat ta kastigubak deungeentzat. Imiñi zituban Adan ta Eba ortu gozatsu paradisukuan, zeñetan aurkituten ziran luurrian opa izan eukeezan egijazko onera guztijak. Beste arbola askoren artian, eguan bat onaren ta txarraren jakiturijaren arbolia esaten jakona; ta agindu eutseen unen frutatik ez jaateko, jausi gura ezpeebeen bere aserrian eureen ondoreengo edo jenerazinoe guztijagaz. Agindu erraz au zan, ezagutu ta autortu egijeen, bera zala Jaungoiko gauza guztien egilla ta jaubia. Baña ausi ebeen; ta ara zelan: Jangoikuak egin zituban aingerubak gizona baño leentxubago. Gorde eutseen geijeenak leijaltasuna, baña ez guztijak. Arroturik leleengo Luzifer, jarraitu eutseen askok bere eskintsari labanei ta, galdurik zeruko jarleku ederrak, jo ebeen infernura, Jangoikuaren justizijaren indarrez. Jakinik, bada, Luziferrek, irauten beebeen Adan ta Ebak Jangoikuaren obedienzijaan, eureentzat ta ondoreengo guztijeentzat izango zirala, berak ta bere lagunak galdu zitubeen zeruko glorijazko jarlekubak, enbidijaz beterik, artu eban asmua jan eragiteko arbola debekaubaren frutatik. Sarturik atarako sugiaren barruban, jarri zan arboliaren onduan. Urreraturik Eba, esan eutsan diabrubak: «zegaitik agindu deutsubee Jangoikuak, ez daizubeela jan arbola guztien frutatik?» Erantzun eutsan Ebak: «Guztietatik jaaten dogu; bakarrik galerazo euskun jatia Paradisubaren erdijan daguanetik». Orduban dirautsa diabrubak: «Ez jatzubee, jan arren, etorriko, bildur zareen kalterik. Badaki Jaungoikuak, jaaten dozubeen egunian, argituko dirana zuben arimeetako begijak ta ezagutuko dozubeena berak legez ona ta txaarra». Pozturik Eba eskintsari onegaz ta eretxirik ain ederra frutiari, jan eban; ta, emonik Adani, onek bere bai. Au da gure leleengo gurasuen pekatu orijinal edo jatorrizkua esaten jakona ta ondoreengo guztiok dakarguna, sustrai loitu ta galdubaren emokaijak legez.
	Adan ta Ebak, pekatu egin ta beriala, ezagutu ebeen diabrubaren engañuba. Atera zituban Jangoikuak Paradisutik ta aurkitu ziran Luziferren katiapian loturik. Galdurik ainbeste doe eder ta jakiturijaren aberastasunak, arroturik eureen griña edo pasinoiak, uzuturik aberiak, luur leenago oneraak aiñ erraz emoten zitubana, asi zan laar ta sasijak eskintzen, fruturik emon gura ez ebala, izerdi ta neke andi baga. Mundubau berau gelditu zan erbeste egiñik, bizi izateko gizona egun laburretan, premiña, gaixo ta naigabez inguratuba. Ez gaitian, bada, zurtu, Adanen seme alabeen jaijotzako leleengo soñuba izatiaz negarra; ta ezagutu daigun beragan etorkizuneen albistia, pekatu jatorrikuaren señale argijagaz batera. Begira zelan patari asko, jaijo orduko, asten diran salto, brinko ta parlantzuban; ta gizona negarrez! Esan daigun milla bidar ta pensau oraindik geijagotan: «bizi gara erbeste ta negarrezko ballian, pekatubaren kastiguban». Seneka filosofo jakitun baña jentil ta fede bagiak, ezin aiturik nundik ta zegaitik etorri eikiozan gizonari ainbeste neke, gatx, naibage ta negargarritasun bizitza labur onetan, ziñuan: «Naturaleziaren tranpa edo engañu bat da jaijotia gizona zentzun edo ezaugera baga. Baleki nora datorren edo zer itxaroten jakon luurreko bizitzaan, ez leuke jaijo gurako». Baña pekatubaren kalterik andijeena izan zan galdutia Jaungoikuaren amodijua, zarraturik alan betiko zeruko atiak.
	LUISEK: Zer egin eban, bada, gizonak, Jangoikuagaz baketuteko edo bere amodijora biurtuteko?
	AITAK: Utsak ta ezer ezak ziran gizonaren aleginak, erantzuteko Jaungoikuari, pekatubagaz egin eutsan injurijagaitik. Zer da gizona, Jangoikuaren aurrian? Pekatubaren erru edo kulpia da amai bagia, dalako Jangoikuaren amodijo neurribagiaren kontrako egitada eskergaistokua; barriz, gizonaren berezko alegiñak dira labur ta neurtubak. Biar zan, bada, pagatzalle amaibagako bat, pekatuba garbitu ta zorrari erantzuteko; ta onetarako ez eguan besterik Jangoikua bera baño, zeñek, Jangoikua zan aldetik, ezin ezer padezidu eukian. Zer egiten dau, bada, ontasun guztien ontasunak, bere justizijari osoro erantzun ta gizona salbeetako? Ondo dakizubee bigarren personia egin zala gizon ta emon zitubala atarako bere odol ta bizitzia.
	LUISEK: Nos egin zan gizon Jangoikuaren semia ta emon eban bizitzia gure amorez?
	AITAK: Bost milla eun ta larogeta emeretzi urte igaro ziran gizonaren leleengo pekatutik Jesusen jaijotzara ta ogeta amairu urtegaz emon eban bizitzia. Alan prestau biar eban mundubak egunik dontsubeen atarako. Orregaitik, aurreratu jakeezan Jesusen irabazi edo merezimentubak bitaarte atako gizonei bere; baña zelan zarraturik egozan zeruko atiak, justubeen arimaak juaten ziran Abrahanen seno edo linbora, nun itxaron ebeen, Jesusegaz zerura igon arte.
	LUISEK: Ondo gendukez barri ziatzago batzuk gauza orren gañian.
	AITAK: Jangoikuak agertu eutseen leleengo Adani ta gero patriarka santubei, zelan askatuba izango zan gizona pekatutik ta edegiko ziran zeruko miserikordijeen iturrijak. Adierazo euten jentei igarla santubeen aoz, nos, nun, ze jatorritatik ta zelan jaijoko zan donzella garbi baten erraijetatik. Eldurik erakutsitako denporia, aingeru ta izarrak agertu ebeen bere jaijotzia; ta zerubak lutubagaz, luurrak ikariagaz emon zitubeen eureen egilliaren ilbarrijak. Ogeta amairu urte igaro zituban munduban ta azkeneengo iru urteetan predikau eban bere ebanjelijo santuba. Biztuten zituban illak, argitu itxubak, zuzendu errenak, osatu gaixuak, garbitu pekatarijak ta agertuten eban gauza guztietan bere Jaungoikotasuna. Ill ta irugarren egunian biztu zan; andik berrogeigarrenian igon eban zerubetara, jente talda andija begira eguala. Aurrez agindu eutseen apostolu ta diszipulubei bialduko eutseela Espiritu Santuba argitutera, bere ebanjelijo edo lege santuba predikau ta zabalduteko, izanik judegubeen leenagoko legia barri onentzako prestaera bat.
	LUISEK: Irakurri dot sarri, txito galdu ta nasaituba eguala munduba, Jesus ebanjelijo santuba erakusten asi zanian: Jaungoiko guzurrezkuak adoreetan zirala mundubaren bazter zabaletan ta, judegubeen artian bere, geijeen geijeenak egozala itxutasun ta gogortasun negargarri baten ondaturik. Zelan, bada, zabaldu zaatian aiñ laster doktriñarik garbijeena lurreko bazterretaragiño?
	AITAK: Jesusek esleidu edo eskojidu zituban atarako amabi gizon argal, ez jakiturija, ez ondasun, ez entzute, ez agintaritza, ez beste munduko indar gauzarik eurakaz ebeenak, alan argiruago erakusteko nor zan bera ta ez ebala munduko andijeen biarrik, bere doktriña garbija zabalduteko, egiñik tonto batzuben bidez, luurreko jakiturija guztiak ez iños egin ta ez egingo al ebana. Imiñi eutseen apostolubeen izena. Bialdu eban zerutik, agindu eban legez, Espiritu Santuba, zeñek beingo baten aberastu zituban mundukuez gañetiko jakiturija ta eureen lan andijetarako biar zitubeen berarizko doiakaz. Asi ziran predikeetan, aituten zitubeela guztiak eureen sermoiak, egon arren berbeta desbardiñetakuak entzuleen artian. Barristetan zitubeen Jesusen millagruak illakaz ta bizijakaz. Zabalduten zan entzutia, urreratuten zan pilloka jentia eureen berbara. Duaz itxasoz ta liorrez, erririk erri, probinziarik probinzia, erreiñurik erreiñu, ta zabalduten dabee buter guztietan subaren arintasunagaz Jesusen zeruko berbia.
	Baña ez zan asko doktrinia zabaldutia, ez millagro andijak egitia; itxi biar ebeen gizaaldi guztijetarako testigantza argi bat, ezagutu eragiteko, ez zala asko ikastia, gorde biarko zala legia, goiturik izan leitezan eragozpenak, ta lurreko indar guztijak ezer ezak zirala Jangoikuaren gauzaak desegiteko. Begitandu jakeen munduko agintari, errege ta enperadore askori, Jesusen doktrinia zala eureen eskubideen kontrakua ta asi ziran apostolu ta leleengo kristinaubakaz, ta jarraitu ebeen gerokuakaz, billatuten alde guztijetatik, tormenturik gogorreenetan ilteko, baldin itxi gura ezpeutseen Jesusen legiari, eureenari jarraituteko. Lau gizaalditako historija, asieratik bertatik, dago gorriturik kristinaubeen odolagaz. Desegin ta aaztu eragin nai ebeen lurrian kristinaubeen izena; ta esan eukian gizon andi ta arruak neurtu gura zitubeela eureen indarrak Jangoikuagaz. Baña, ai! Eta zein itxubak diran gizoneen eretxijak! Zein argalak eureen alegiñak Jangoikuaren aurrian! Bai, guztijak urten eutseen bestera. Tormentubeen artian geiturik miraarijak, argituten ziran ugari arima itxubak. Kristinaubeen sendotasunak lotsatu ta, sarri, bigunduten zituban borreru gogorrak. Ume, zaar, gazte estadu guztietakuak erakusten ebeen atsegiñik andijeena, emotian lurreko bizitza laburra betiko zerukua irabazteko, ezagututen zala Jangoikuaren indarra instrumentu argaletan. Kristinau bakotxa illten ebeenian, dirausku Tertuliano jakintsubak, bere odol tantaak zirala beste ainbeste azi garau, ugarituteko millaka kristinau barrijak. Ara, bada, zelan zabaldu zan aiñ laster bazter guztietan Jesusen doktriñia.

ERAKUSALDI III.a

	LUISEK: Entzun dogu poz andijagaz zelan zabaldu zan lurrian Jesukristoren doktriñia; baña, aurkiturik munduban asko, eureen erara ebanjelijua bera aitu gura leukeenak edo doktriña barrijak asmeetan ditubeenak, gura genduke jakin, nun daukagun ta billatuko dogun ziur Jesukristoren doktriña garbija berbera.
	AITAK: Eleixa ama santu Erromakua da Jesusen esposa maite, bere doktriña garbijaren jaube ta erakusla itxi ebana. Badakizubee Eleixia dala kristinau fiel guztiok egiten dogun gorputz bat, zeñen buruba dan leleengo Jesukristo bera, baña aragijaren begijakaz ikusten ez doguna, ta urreengo Erromako Aita Santu, bere bikarijo edo ordiazko lurrian geugaz bizi izateko imiñi ebana. Jesusek itxi zituban izentaurik Eleixa onetan, batzuk agindu ta erakusteko ta beste guztijak ikasi ta obeiduteko. Apostolubak izan ziran leleengo autubak agindu ta erakusteko, San Pedro guztien buru zala. Baña, izanik Eleixia gizaaldi guztietan beti iraungo ebana, biar ziran oiñordiak apostolubeentzat ta eureen ta guztijoen burubarentzat. Alan daukaguz obispo jaunakgan apostolubeen ta Erromako Aita Santubagan San Pedrorena, bere eskubide guztien osotasunagaz. Agindurik Jesukristok beti egongo zala Eleixiagaz ta bardin Espiritu Santubaren argitasun ta jakiturija, gauza agirija da, Eleixa erakusla onetan aurkituten dogula ziur Jaungoikuaren berba, Jesusen doktriña ta zerurako bide bakarra. Orregaitik esaten eban apostolubak, iñok erakusten beeban beste doktriñarik, madarikatuba izan zedilla.
	LUISEK: Orain aituten dogu argiruago, zelan fedia dan ikusi ez doguna sinistutia, Jangoikuak Eleixiari agertu ta Eleixiak guri erakusten deuskulako.
	AITAK: Bai. Ezin euki giñai testigantza ziurrik erlijinoe ta arimako gauzeetan, Jangoikuarena baño. Bera da egijaz jakiturija bakar utsik ezin leijana. Gizoneen eretxitasunak ainbeste desbardintasun ta gora beera badaukee lurreko gauza geure begijakaz dakuskuzaneen gañian, zer ziurtasun euki daikee geurez gañetikuetan? Nundik aterako eban gizonaren jakiturijak bere leleengo sorreria, Jangoikuak erakutsi ezpaleusku? Nundik mundubaren asieria? Nundik gizonarena berarena? Zetarako egin eban, zer aginduten eutsan ta zer sari edo kastigu itxaroten jakon? Zenbat zorakerija esan ta eskribidu ez ditubee gauza oneen ta beste askoren gañian, Jangoikuak Eleixiaren aoz erakusten deuskun berbiari jaramon ez deutseenak? San Agustiñek, bera leenago euretarikua izanik, dirausku ez eguala itxutasun ta zorakerija erakutsi ez ebeenik, errazoiaren argi utsakaz pensau ebeenak. Zenbat filosofok urten dau mundubaren gizaaldijetan? Alan bere, ez dituzu aurkituko bi bardiñak eureen eretxijetan, gauzarik premiñazkuenetan bere; ta herejija guztien historijak erakusten deusku au berau argitasunik andijeenagaz. Alan, leenagoko filosofuen doktriñei darraikuee beti barrijak; herejija zaarren ondoren urteten dabee beste batzuk. Bakarrik egija izango da beti bat, dan legez, Jangoikuaren berba ta doktriña Eleixiak erakusten deuskuna. Baña, obato aitu daizubeen Jaungoikuaganik urten biar ebala gizonaren jakiturijak, esango deutsubeet erraz aitu daikezubeen egija au: Gizonak ez eban berbeetan bere jakingo, Jangoikuak leleengo gizonari berba egin ta erakutsi ezpaleutsa.
	LUISEK: Ezagututen dogu dakigun guztija ikasi dogula bestei entzun ta sinistuta. Ez genduban jakingo noren semiak giñan, berbiagaz esan ezpaleuskubee. Ez genduban jakingo Erromako errija eguanik, bertan izan ez garianok, berbiagaz esan ezpaleuskubee; ta, batera esateko, ikusija baño ez genduke jakingo, besteen berbiaren esana sinistu ta bestiakganik ikasiko ezpagendu. Alan, nai ta ezkua da jakiturijaren iturrija berbia izatia; ta txito gura genduke adierazo daiguzun eskini deuskuzuna, ezagututeko jakiturijaren jatorrija.
	AITAK: Ikusi dituzubeez iños bildots jaijo barrijak? Zer soñu entzun deutseezu? Bee ta bee. Nok erakutsi deutsee? Iñok bere ez; bada, dakarree izatez edo naturalezaz. Bardin dakarree txakurrak saunkia, idijak orroia, txori mota edo jenero bakotxak bere soñuba. Sartu bitez amar txori mota edo jenero kaijoleetan; imiñi ditezala banaan, ez daijeela amarik euki; baña bakotxak aterako dau bere erikuen soñuba. Bota bitez gero kanpora ta aituko dira bestiakaz, biar ditubeen gauzeetarako, beti alkarregaz izan balira legez. Leleengo jilligeruaren soñuba orainguak ta alan ondoreengo guztijak; ta bardin beste txorijak. Emengo soñuba bera joten dabee Indijeetan ta mundubaren bazter guztietan, alkar iños entzun ta ikusi ez arren. Au berau jazoten da txakur, ardi, idi ta animalija guztijakin; bada, naturalezaz datozan gauzaak beraganik sortuten dira ta ez daukee ikasi biarrik. Igaro gaitian, bada, orain gizonagana. Ikusi dozubee seintxuba jaijo ta beriala? Ze berba ateraten dau amaren erraijetatik? Negarraren soñuba besterik ez. Azi bitez amar nai geijago banaan ta bakarrian, iñok berbeetarik egiten ez deutseela; urten daijeela gero gizaartera ta, ez berbarik egingo dabee, ez aitu, ikasi arte. Sartu bitez gela baten beste amar nai geijago; bizi ditezala alkarregaz, azi arte, baña kanpokuen berbarik entzun baga; bada, ez dabee iños berbarik aterako, mutubeen gisako siñu ta garrasijak baño. Alan, muturik geijeenak dira mutubak, gorrak diralako ta, entzun baga, ikasi ezin leijeelako. Gizonak berezko edo naturala baleu berbia, aterako leuke, nai bakarrian azi, nai lagunakaz. Berezkua baleu, bardiña ta bat izango litzaate guztioen berbeetia denpora ta leku guztietan. Baña, alan ez izanik, daukagu ikasi biarra bestei entzunda. Orregaitik, euskeera entzuten dabenak, ikasten dau euskera; erdeera entzuten dabenak, erdeera; ta bardin pranzes, latin, nai dana dalakua. Nori, bada, entzun eutsan gizonak lelengo berbia? Noganik artu edo ikasi eban? Berez ez ekarririk, billatu dedilla zeruko izarretatik asi ta munduko bazter guztietan nok erakutsi euskijon; ta, ezin aurkiturik, esango deutsubeet, eskritura santuban ikusten ezpagendu bere, eguzkija baño argijago dala, Jangoikuak, gizonaren egillia legez, berba egin, iraatsi edo erakutsi eutsala leleengo berbeetia.
	LUISEK: Aita, ez neban uste ainbeste zenkijanik.
	AITAK: Premiñiak ikasi eragin deust, zerren gaurko egunian, esan lei gizon askok aaztu gura leukeela eureen egijazko izatiagaz, eureen egilla ta jaubiagaz, berari zor deutseezan mesediakaz ta bizi bakotxak berez guztia baleki legez. Aiñ andija da eureen arrokerija, ze neurtu gura leukee Jaungoikua bere egite guztietan ta, kontubak artu biar baleutseez legez, asten dira penseetan zelan izan deitekezan onelako edo alako gauzaak; eta, ezin aiturik gizonaren adiña baño goratubaguak diranak, jaramon baga bere erakutsijei, asmeetan ditubee eureen aragizko guraarijak eskatuten deutseezan doktriña galdu ta infernurakuak. Entzun: Itandu eutseen bein filosofo andi bati nor zan Jangoikua. Erantzun eban egun batzuk artu biar zitubala penseetako ta gero esango eutseela. Egunak igarota, dirautsee onan: «Esateko nik nor dan Jangoikua, edo ez litzaate Jangoikua jangoiko izango, edo neuk izan biarko neuke Jangoikua bera». Berba labur baña jakiturija andikuak. Egijaz, Jangoikua ezin izango litzaate jangoiko, ezpalitz neurribagia; ta ezin izan leite neurribagia, sartu al baledi gizonaren adin laburraren neurrijan; edo bardin dana, gizonak guztiz aitu al baleu: anegia ez litzaate anega izango, imillaunian sartu al baledi. Jangoikua bera da bakarrik bera nor dan osaro dakijana ta bere egite guztiak ezagututen ditubana. Luziferrek bardindu gura izan eban beragaz ta jo eban infernura. Luziferrek eskiñi eutseen leleengo gurasuei Jangoikuaren jakiturija bera ta, galdu eragiñik leen eukeen egijazkua, gelditu ziran illuntasun andijan ta kondenazinoeko bidian. Ondo diño, bada, Salomon errege jakitunak, Jangoikua aztertu gura dabena, azpiratu edo illundurik geldituko dala. Alan jazoten jakee, Jangoikuaren jakiturijaren sakontasunak aitu gura ditubeen gizon arruei. Itxu zorigaistoko oneek ez dabee gomuntau gura San Pablok erakusten deuskuna: miragarri ta adoragarrijak dirala guretzat Jangoikuaren jakiturijaren aberastasunak, baña iñundik aitu ezin giñaizanak.
	Gauza ain goratubetara igon baga, aurkituko dituguz geure begijeen azpijan gei ugarijak, lotsatuteko gizonaren jakiturija arrua Jangoikuaren egitadeen aurrian. Begiratu daigun izar, eguzki, illargi ta zeru ederretara; aztertu puska bat odeijak, zein bardin botaten deuskubeezan euri tantaak, zelan jausten diran edur matasa ederrak. Batian txingor ta bestian arri gogorrak; orain iruntza, gero izotza. Jaungoikuaren erakutsijei jaramonik egin baga, eurenez guztija dakijeela uste dabeenak, esan daigubeela zelan ta nundik sortuten diran gauza oneek. Bardin itandu ginaijuee patari, egazti, arrain, arbola ta bedarren ganian. Jarri dedilla filosoforik andijeena erletxu baten onduan; ikusi daijala zelan alkar artu ta lagunduten dabeen; begiratu deijuela bere abao ta eztijei ta ezagutuko dau bere jakiturijaren laburtasuna. Zer esango ete leuskegubee itxasuen gora beera ta olatubakgaitik? Itandu bekijuee zer zimendu daukan luurrezko mundu aiñ astun onek bere ibar, mendi, erreiñu ta itxaso guztijakaz. Erantzungo deutsubee guztiok dakiguna, au da, bat bere ez daukala, aixia dala bere inguru guztia. Baña bola bat, ez pelota bat, egon al dira aidian, jausi baga; ta, nok edo zelan imiñi dau edo dauka alan allagiñako lurraren pisuba? Zelan aixia baño beste zimendu baga? Ai! Eta zenbat legokian onetan zer esan, asko ta laarregi ezpalitz esan dana, ezagututeko gizonaren jakiturijaren laburtasuna ta Jangoikuaren erakutsijeen premiñia.
	LUISEK: Zetatik sortu dirala deritxazu, ainbeste itxutasun gizoneen artian?
	AITAK: Gizon pekatuban jaijoten danaren griña edo pasiñoiak beti dagoz okerrera makurtubak. Griña oneek jasoten deuskubeez biotzetan lurreko ta aragijaren atsegin deungeen guraarijak. Onei leku emonik, illundu ta ordiantzian legez iminten dabee gizona. Alan jazo jakon Salomon erregiari berari. Biotz galdubak erraz galduten dau adiña. Asko maite ta itxi gura ez dan gauzia, ontzat emon gura oi da. Ta onetatik datoz kodizioso, mundutaar, lujurioso ta beste edozein pekatutan etsigirik dagozaneen atxakijaak, eureen ekandubak ontzat artu ta egija adierazo gura deutseenei entzuterik ez emoteko.
	Igarla santubak, Jesusen etorreria baño gizaaldijak leenago adierazo zitubeen barri argi ta ziatzak; bere santidade ta millagro arrigarrijak argituko zitubeen gizon guztien begijak, bardin Jesusek dugarik eskiñi balituz zerubak edo bat egin izan al balebee bere doktriñia eureen munduko oitura ta aragizko guraarijakaz. Baña, erakutsirik Jesusek doktriña ain garbi, nai ta ez gorde biarko zana salbeetako, erakutsirik, diñot, munduko arrokerijei itxi, aragijaren guraarijak ukatu, arerijuei bere parkatu ta ondo egin, griña edo pasinoiak azpiratu ta umildade, karidade, garbitasun ta birtuteko bidiari jarraituteko, orra mindu zitubana judegubeen arteko sazerdote, maesu... soberbijaz betiak, filosofo arruak, idolatra nasaikerijeetan ondatubak ta eureen ekandu gaistuei itxi gura ez eutseen jentiak. Orregaitik diño San Agustin erakusla andijak: «Zurtuten ziran Jesusen millagro, santidade ta jakiturijaren aurrian; baña ez ziran beragana biurtuten». Au berau jazoten da ta jazoko da aragi ta mundubaren legiakaz bizi gura dabeenen artian. «Ibilliko dira itxubak legez», diño Espiritu Santubak, «eureen pekatubeen indarrez». Izango dira, biar bada, argijak lurreko gauzeetarako, baña ez dabee arimarako jakiturijarik aurkituko, ez ditubeez espirituko gauzaak aituko. Ez daukagu, bada, zer zurtu, eureen illuntasunagaz.
	Jesusek berak adierazo eban etorriko zirala eskandalubak, jagiko zirala herejijaak ta Eleixa santuba, bere seme egijazkuakaz, izango zala olatubeen arteko ontzi bat legez, persekuzinoe ta arerijuen artian; baña ez zala iños ondatuko, ondatu ez dan legez, munduko malizija, gaistakerija ta indar guztijak infernubagaz bat eginik emon ta emoten deutsazan gerra guztijakaz, zerren, San Krisostomok diñuan legez, leenago illunduko litzaate eguzkija, Eleixia ondatu edo amaitu baño.
	LUISEK: Erraz egiten jat oraiñ sinistutia zetatik datorren askoren itxutasuna, mundubaren begijetan jakituntzat egon arren; bada, geijeenez, gizon anditzat dagozanak, aberats ta arruak bizi dira, mundu ta aragijari iratsijenak. Eta, zenbat kalte egiten ez dabee eureen esakune ta liburubakaz? Zenbatek gogo obia erakusten ez dau alakuei entzuteko, Jangoikuaren berba santuba bere ministruen aotik baño?
	AITAK: Asko ta andijak dira kaltiak. Ara zelan: Jangoikuaren berbia, izanik egija bera ta mundu guztijak aldatu ezin leijana, erakutsi biar dabee Jesusen ministruak bera berez dan legez, estalgi ta labankerija baga, nai ontzat artu dedilla, nai ez. Berba santu au guztijentzakua da; aberatsa zein pobria, agintarija zein mendekua, guztijak lotu edo obligeetan ditu bere esanak. Erakutsi biarrik, bada, dirianei zerurako bide garbijak ta imiñi atarako pekatarijei begijeen aurrian eureen bide galdubak, erraz ezagutuko dozubee nundik sortuten dan askoren gogo txaarra, biar dan legez entzuteko. «Gizonei atsegin emongo baneutsee», ziñuan San Pablok, «ez nintzate izango Jaungoikuaren serbitzarija». Egija ez da belarrijak gozatuteko, goguan artu, bijotzian josi ta egite edo obra onetan agertuteko ezpada. Alan sortuko dau gure arimeetan benetako atsegin ta betiko zorijontasuneen poza. Barriz, erakusten ditubenak gizoneen asmazinoeko doktriñaak, berba egiten deutsee bakotxari bere gurarijeen erara ta, apaindurik eureen esakuniak leunkerija ta labankerijaakaz, gozatuten deutseez eureen belarrijak, eskinirik biotzetarako aragizko zabalera ta libertadiak. Orra zegaitik aurkituten dabeen askogan alako abegija. Legia gorde gura ez dabenak, ez dau gura mandamenturik; zabal bizi gura dabenak ez dau nai infernurik; ta Jangoikuaren ordez. Luzifer maite dabenak, desegingo leuke, al baleu, Jangoikuaren izatia bera. Alan oi dabiltz, leleengo eureen burubak ta gero besteenak itxutu gurarik, erijotza gogorra urreratu arte. Orduban asi oi dira iratzartu nairik, baña, geijenez, berandu, Antioko legez, zerren goguan euki biar da: zelakua bizitzia, alakua erijotzia. Ez dago Jangoikuak egin ezin leijanik. Eskritura santubetan aurkituten dogu bat, ziur salbau zana, erijotzako orduragiño pekatuban bizi izanda, zein izan zan Jesusegaz kurutzian ill ziran lapur bijetatik bata. «Bakarra da», diño San Agustiñek, «iñok ernegau edo desesperau ez daijan; Bakarra da, iñor ordurako pozagaz gaiski bizi ez dedin».
	LUISEK: Gauza negargarrijak jazo biarko leukee munduban, eldu al baleitez gizonak aaztutera Jangoikuagaz ta geroko bizitzarako imiñirik daukazan sari ta kastigubakaz.
	AITAK: Bai, ta iñok adierazo al leizan baño andijaguak. Orduban biziko litzaatez eureen gurari galdubetan, Jangoiko ta arimarik ezpalitz legez; ta, zelan guraari oneek diran desbardiñak ta bakotxak daukazan beriak ta iños aseetan ez diranak, ezin pensau lei zetara joko leukeen. Konzienzijako bildurrik ez eukitera, bardiñak izango litzaatez egite on nai deungaak. Ez litzaate izango txaarrago lapurra, ez obia limosnia egiten dabena. Bardin izango litzaate guzurra esatia zein egija, mesede zein kalte egitia, norbait osatu nai bizitzia kendutia... Orduban andijak azpiratuko leuke txikarra, senduak argala, bijotz gogorrak biguna. Aitak salduko leuke semia, onek gurasua, emaztiak senarra ta onek emaztia. Batez bere, aberats, malmutz ta asko jakiñak menpetu ta ostikopetuko leukee al dabeen guztija. Eurak imiñi eragingo litukee lurrerako legiak, besteentzako grillu, katia ta presondegijak, billaturik eureen aldera armadun aguazil ta jagolaak. Berba baten esateko, erraz asmauko leukee eureentzako libertade oso bat, besteen katigarijorik gogorrenagaz.
	LUISEK: Aitatu dozun ezkero gizonaren adiña, gura neuke zerbait entzutia bere gañian.
	AITAK: Badakizubee Jangoikuak egin zitubala animalijaak gizonarentzat, baña lurrian jaijo, lurrian ill ta guztiz amaituteko, gerokorik baga. Alan, izanik bakarrik lurrerako, emon eutseen izatez edo naturalezaz, bizitza onetarako biar ebeen guztija. Jaijoten dira jantzita, edo urteten deutsee berekautan luma, lana edo biar dabeen estalkijak. Topeetan dabee janarija, ereiten nekatu baga. Ez dabee biar mediku ta botikarik; bada, eurak billatuten ditubee osa bedarrak. Txoritxubak egiten ditubee beti abija bardiñak ta ez da aurkituten euretan asmautako gauzarik. Leengo luma ta koloriakaz datoz oraingo eperrak; leen legez azerijak ostuten dituz orain egaztijak ta katubak artuten dituz arratoiak; daukee bakotxak bere sen edo susmia, zeñen indarrari darraikuen. Baña Jangoikuak emon eutsan gizonari arima, betiko espiritu orain ta gerorakua, iños azkenik izango ez dabena. Arima onen almena da entendimentu edo adiña, bai ezagututeko, bai asmetako. Ezaguera onek igoten dau zeruragiño, jasten da infernu sakonetara ta aztertuten dituz mundubaren inguru ta gizaaldijak oñaztubaren arintasunagaz. Alan, Aristoteles, Sokrates ta filosoforik entzuneenak, errazoiaren argitasun utsakaz ezagutu ebeen Jangoiko bakarra ta gure arimiaren betikotasuna, beste egija andi askogaz batera. Adin edo entendimentubak asmautako daukan altasunetik ateraten dituz gizonak erropaak billostasuna eztali ta otz beruei jarkiteko, etxiak, errijak, eraz bizi izateko, erremientaak, biarra errazago egiteko, eziten dituz animalijaak, dan uzubeenak ta senduenak izan arren: txakurrak kazarako, zaldijak ibilteko, idijak biarrerako... Beragaz asmau ditu armaak eizerako nai gerrarako, txalupa ta ontzijak arrantzurako ta itxasuetan ibilteko... Asmo onetatik dator gizonaren egite edo obreen desbardintasuna: gaur erropa mueta bat, bijar beste bat; emen txabola ta etxe txikija, an jauregi ederra; erri bat onelakua, urrengua bestelakua; alan beste ezin esan aña gauzatan. Arrigarrijak dira gizonaren adiñaren doe ta asmazinoiak. Aiñ argal, billos ta premiñaz betia jaijotzaz izanik, jagiten da kriatura guztiez gañetik, jarteko eureen buru ta nagusi ta, egijaz, alan jaoka Jangoikuak bere irudira ta betiko egin eban munduko kriatura bakarrari. Emon daijoguzan, bada, eskerrak geure egilla maitiari ta, itxirik aragizko gizoneen burutazinoe galdubei, jarraitu daijogun leijal bere doktriña santubari.

ERAKUSALDI IV.a

	AITAK: Eleixa Ama Santu Erromakua, zeñetan bakarrik aurkituten dan Jesukristoren doktriñia berbera, izanik guztioentzakua, ezin iñor salbau leite, bere seme ez diraneen artian. Baña ez da asko fedia euki ta bere doktriñia ikastia; gorde biar da erakusten deuskuna, bere sente leijal izan ta zeruba irabazteko. Arbola batek oi dituz adar eze ta igarrak; guztijak dira arboliarenak, baña eziak bakarrik emoten ditubee lora ta frutubak ta igarrak ez dira sutarako ezpada. Alan, katoliku izan arren, pekatu mortalian igarturik dagozanak, grazijaren indar ta bizitza baga, ez dira infernuko sutarako baño, ezetu edo biztuten ezpadira penitenzija egijazkuaren bidez. «Grazijaan azkeneraño diraubanak izango dau zeruba», dirausku Jesukristok.
	Orain, neure semiak, juan biar dogu guztijok parrokijara, nun adierazoko deutsubedazan gauza batzuk, obato iraatsirik gelditu ditian zuben bijotzetan. Eldu ziranian, dirautsee: Ara emen Jangoikuaren lurreko etxia, tenplu santuba. Emoten jako eleixiaren izena, bertara deiturik Eleixiaren semiok, batuten garialako erregu, sakrifizijo ta gauza santubetara. Egija da leku guztijetan Jaungoikua adorau biar doguna, baña tenplu santubak dira beraan beraariz atarako izentaubak, jaristeko euretan grazija ta miserikordijarik ugarijeenak. Emen, bada, alkartu biar dituguz geure erregubak, indartsubaguak izan ditian Jangoikuaren aurrian. Izan biar deutsagu tenplu santu oni lotsa edo errespetorik andijeena, errege guztien erregiaren jauregijari legez.
	Aztertu daiguzan orain eleixa onetako gauzaren batzuk, aituteko nolabait euretan zabalduten dirait zeruko ondasun ugarijak. Ara emen batioko pontia. Ai! eta zenbat mesede egin euskun bertan Salbagille maitiak! Ze ondasun ugarijak ezarri zituban gure arimeetara! Parkaturik bautismuagaz jatorrizko pekatuba, apaiñdu giñan Jangoikuaren grazijagaz ta egin benetan Jesusen seme, jatsi ziran gure arimetara Espiritu Santubaren doe ta frutu ugarijak, artu genduban fedia sustraiz, gero autortuteko, ta gelditu giñan Eleixako seme, kristinau ta zeruko herederu edo jaubegei. Baña, aitu daizuben ondo zer dan kristinau izatia ta zetara obligau giñan, berba egingo deutsubeet bautismoko zeremonija batzubeen gañian. Bautismua emon oi jakee persona nagusi leenago batiatu bagei edo seintxubei. Nagusijak diranian, eurak erantzun biar dabee sazerdotiaren itauneetara, emonik eskatuten deutseezan berbaak. Seintxubak diranian, aita besuetako edo sakristaubak egiten dituz eureen ordiak, baña obligazinoiak geldituten dira batiatubarentzat, autortu ta gordeetako adiñera elduten danetik. Itanduten deutsa, bada, sazerdotiak, batiatu biar dabenari: «Zer eskatuten dozu Jangoikuaren Eleisatik?» Erantzuten da: «Fedia». Sazerdotiak barriro: «Zer emoten deutsu fediak?» Erantzuten da: «Betiko bizitzia». Orduban dirautso Sazerdotiak: «Sartu gura badozu betikio bizitzaan, gorde egizuz agindubak: maitetuko dozu zeure Jaun ta Jangoikua biotz guztiti, arima ta gogo osuagaz, ta projimua zeure buruba legez». Gero, egiten deutsa arnasa modu bat aora, agindurik diabrubari: «Espiritu zikiña, urten egizu oneganik, izan dedin Espiritu Santubaren egon lekuba». Ostera egiten deutsaz kurutziak, diabrubak izan ez daijan jaubetasunik beragan. Iminten deutsa gatza ezpanetan, galdu ez daijan pekatubaren usteltasunak ta egin daizan gauza onak debozinoiaren gozotasunagaz. Esaten dira kredo ta aita geuria, zeintzubetan dagozan sarturik fede, esperantza ta karidadeko egitiak. Itanduten deutsa, azkenik: «Errenunzijau edo isten deutseezu guztiz diabrubari ta bere egitada guztiei?». Erantzuten da: «Isten deutseet». «Ta bere ponpa edo arrokerija guztijei?» Erantzuten da: «Isten deutseet». Orra zelako berbaak emon diran batiatu orduko; ta ez aaztu euretatik juzgauko gaituzala Jangoikuak. Batiatu ta beriala iminten deutsa zapi zuri bat buruban, adierazoteko artu daben arimako zuritasuna, ta dirautsa eruateko loitu baga Jesukristoren tribunalera. Emoten deutsa, guenian, kandela ixiua eskura, erakusteko, San Gregoriok dirauskun legez, zabaldu biarko dabela bere ejenplu edo birtuteen argitasuna.
	Eruan zituban konfesonarijo baten aurrera ta dirautsee: Emen parkatuten dira batiatu ezkero egindako pekatubak. Jangoikuak bakarrik, berez, parkatu lei pekatuba; baña Jesusek itxi eban konfesinoeko sakramentuba ta izentau zituzan ministro atarako ordendubak, bere eskubidez parkatuteko ondo prestaurik elduten ziran pekatarijei. Diñot ondo prestaurik, zerren ain baga, konfesoriak milla absoluzinoe emon arren, ez dago parkazinoerik ta bai beste arenbeste sakrilejijoko pekatu leenguen gañera. Emendik ezagutuko da zelako itxutasunian dagozan, eskatuten dabeenak absoluzinoia, benetako damu ta propositurik ez daukeela. Konfesoria engañau deiteke, baña ez Jaungoikua. Konfesoriak entzuten dituz azaleko berbaak. Beti esango dau pekatarijak damu dabela ta itxiko deutseela pekatu ta pekatuko bidei, baña Jesusek dakus bijotza.
	LUISEK: Zein izan leite aiñ arima itxija, juateko konfeseetara, alegiñez prestau baga?
	AITAK: Asko ta asko. Irakurri dot sarri jakitunetan, ezin esan leijala zenbat kristinau agertuko diran kondenaubak juizijoko egunian, konfesinoe deungakgaitik. Batzuk ez dabee egiten examiniaren zarata edo azalkerija bat baño, jaramon baga obligazinoe astun askori. Beste batzuk isten ditubee, lotsa edo bildurrez, konfesau baga, pekatu astun ta autortu biar litukeen zirkunstanzijaak; edo esango dabee, jakiñaren gañera, amar baziran, zortzi zirala, onelako pekatuba bazan, txikarragua zala, konsentidu arren, lekurik emon ez eutseela, eurak alakorik gura ez ebeela ta alegiñez apartau zirala. O, eta zenbatek infernuban diadarrez autortuten ditubeen, munduban ixil ixillik Jaungoikuaren ministruari esan gura izan ez eutseezan pekatubak! Baña alperrik. Kondenauba kondenau zan betiko. Jakiñik Jangoikua leku guztietan aurkituten dala, guztia ikusten daguala, ez daukee bere lotsarik pekatu egin ta arimaak loituteko; ta gero, garbitu biar litzatezanian, lotsa dira konfesetan gizon argal bati! Ez da lotsa arako neskatillia, mutil batek edo geijagok jakitiaz bere nabarmentasun ta garbitasunik eza; ta lotsa da, jakin ez daijan Jangoikuaren ministro, erreko balebee bere, iñori ezin esan leijanak! Egon leite arimako itxutasun andijagorik? Jangoikuak daukaz ministro asko. Emoten deusku aukera edo eskojija. Lotsa badira bategaz, zergaitik billatu ez beste bat, biar balitz edonora juanda? Milla legua igarotia utsa litzate, konfesinoe ona egitearren.
	Baña oraindik geijago dira konfesinoe deungaak damurik ezaz. Ez dabe ezagutu gura zer dan pekatu mortala, zelako kaltiak dakartzan arimara ta Jangoikuak deutsan gorrotua. Alan, pensau baga biar legez pekatubaren eskergabetasunian, ez erregutu doe guztien emolliari damu egijazko batgaitik ta, biotz osuagaz gorrotau baga pekatuba, duaz pekatubak konfesetara, Jazoera edo historija batzuk legez. O, Eron, ainbeste urtian garbi ta penitente izan eta, guenian, pekatu mortal bakar bategaz galdu zinana! Zuk esan ziñai zer dan pekatu mortala, zer aldu zenduban ta zer irabazi beragaz. Jesus maite, besteen pekatubakgaitik kurutzian ill ziñana, zuk izan biar zenduke pekatubaren erru gogorra ezagutu eragiteko ispillurik argijeena. Baña askok ez dabee nekatu gura onelako pensamentubetan eta, aiñ sentikorrak izan arren lurreko naibageetan, bizi dira umore galantian, pekatubak gora beera, ta emendik oi datoz ainbeste konfesinoe deunga damu bagaak.
	Soldadu bat jausi zan pekatu mortalian ta Jangoikuak gura izan eban agertu ekijon gorputzian, arimaan artu eban ezaintasunaren irudija. Juan zan etxera ta, ikusi ebanian emaztiak, ikaraturik, asi zan garrasi ta diadarrez; bardin beste ikusi ebeen guztiak. Gomuntau zan, orduban, Jangoikuaren kastiguren bat ebala ta asi zan eleixaruntz. Aurkitu eban bidian ganadu talda bat pastoriagaz ta asi ziran guztiak igesi, oñaztarri bat erdijan jausi balitxake legez. Sazerdote bat eguan portikuban ta, begistau ebanian, asi zan kurutziak egiten, demonioren bat zalakuan; baña, urreratu jakonian, sartu zan laster eleixara, atia itxijaz. Soldau gaisua, ate aurrian negarrez etzunik, asi jakon erreguka, zirautsala: «Aita, errukitu bedi pekatari onegaz, bada, pekatubak aillagiña ezaindu banau bere, ez nas demoniua, ezpada gizona». Edegirik atiak, artu eban pozik sazerdotiak, eragin eutsan damu andijagazko konfesinoe bat ta, garbitu zaneko bere anima, biurtu jakon gorputza leengo itxurara. Ai, eta ezagutuko balira pekatu mortalak arimiari ezarten deutsan ezaintasun ta kaltiak!
	Eta, zer propositu oi darua askok konfesinoera? Konfesau orain, baña aurrera leen legez pekatu ta pekaturako bide, lagun ta okasinuak. Konfesau, baña ostuba ta deungaro irabazija biurtu ez edo ainbat lasterren biurtuteko gogo baga. Igez lujurijosua, aurten bere bai. Igez ordija, orain bardin, erarik badau. Alan diñot beste pekatari askogaitik. Ai, zenbat berba guzurrezko emoten jakozan Jangoikuari konfesinoietan! Baña ez dagoz aaztuta, ezpada kontaurik, eurakaz juzgeetako.
	LUISEK: Aita, erakutsi dozun ezkero zenbat konfesinoe donga egiten dan, adierazo egiguzu zelan ondo egingo dogun.
	AITAK: Zubek badakizubee kartilliak erakusten dabena; baña argituko deutsubeet, zerbait obato aitu daizubeen. Jangoikuak ez dau nola nai pekaturik parkatu gura, ezpada, gizonak, eureen aldetik, ardura andi ta alegiñak imiñita. Bere seme bakarrari pekatarijeen bitaarteko jartia, kosta izan jakon erijotzarik gogorrena. Beraz, errazoe andija da ondo kostatia egin dabenari.
	Examiñiaz aurretik, eskatu biar jako Jangoikuari argija ta gero egin ziatz ta astiro bakotxaren premiñiak eskatuten daben giñuan, mandamentu, estadu, ofizijo ta obligazinoe guztietatik. Izan bada ibillera, lapin ta okasinoe nola alakorik, arduraz aztertu biar dira, oi diralako pekatu askoren sustraijak. Ez dago obligazinoe berezkorik pekatu benial edo txikarrak konfesetako, ezta examiñeetako bere; baña, mortaletan, alegiñez gogoratu biar da zenbat diran, abespeluban esan baga ta, atera ezin bada ziur, asko da al daben añako examiñia egiñ ta esatia konzienzijaak bakotxari erakusten deutsazan legez. Ez daukaz gizonak bere eskuban konfesinoerako eskatuten dan damu, ez proposituba; ta gure alegiñak ez dira bakarrik asko, Jangoikuaren grazija baga. Izanik Espiritu Santubaren doe edo emokaijak, eskatu biar deutsaguz biotz guztitik. Onetan imiñi biar da aleginik andijeena, Jangoikuak ukatuko ez deutsazalako, beragan dana egiñ ta humill erregututen deutsazanari; ta iños konfesinoe onik ezin izan leitialako eurak baga. Jazo leite bururik ta astirik bere ez eukitia examiñetako, penitenzijarik ezin egin al izatia ta, orregaitik, konfesiñoe ona egitia; baña ez jazo ta jazoko da, ta jazo bere ezin leite, damu ta propositu baga konfesinoe onik egiterik, ez pekatu bakar bat parkatuterik. Ez da asko bularrari ots batzuk emon, buruba makurtu ta azaleko malkuak botatia, damu ta propositu zintzuak eukiteko. Batzuk txito erraza dabee negarra, batez bere emakumiak; baña antxiñako esakunia da: «Ez zaikeezan engañau emakumeen negarrak». Ordijak bere txito samurrak oi dira begijetan, baña ez bijotzetan, taberna ta okasinoiei isteko. Jangoikuaren grazijagaz batera, damu ta propositubak izan biar dabee biotz barrutikuak, pekatu mortal guztienak ta beste damu ta propositubez gañetikuak. Presteetako, pensau biar da zelako kaltiak dakartzan pekatu mortalak. Oneek dira arimako ezaintasuna, infernuko penaak irabazi ta zeruko glorijaak galdutia, Jangoikuaren amodijuaz batera. Alan, ezagututeko pekatuba dala gizonak bere burubari ekarri leijon kalterik andijeena ta damubago izan biar dala pekatu egiña, beste lurreko ta gorputzeko gatx guztijak batuba baño ta bardin izan biar dabela aurrerako propositubak, zer daukee zer ikusi beste gauzaak arimiagaz ta Jangoikuagaz? Usterik gitxijenian, guztijari itxita, juan biar dogu eternidadera ta bakotxari emongo jako irabazten dabena. Erregutu begijo ondo pekatarijak Jesus gure amorez kurutzian josijari ta berak emongo deutsa guztirako indarra. Konfesau biar dira gero pekatu mortal guztijak, konzienzijak erakusten dituban legez, ta erantzun zintzo konfesoriari, pekatubak ondo ezagutu ta zuzen sentenzija emoteko egiten dituban itauneetara. Bete edo kunpliu biar dira konfesoriak aginduten dituban penitenzijaak, nai dirala lenagoko pekatubakgaitik emonak, nai aurrera jausi ez gaitian. Orretarako, ondo aitu ta gorde goguan. Konfesoriak sarri emoten ditubee konsejubak, baña ez agindubaren beian, ezpada borondatez egin daiguzan; ta areek ez egitia ez da pekatu. Baña penitenzija da agindubaren beekua ta obligazinoekua; ta, izan ezkero astun, pekatu mortalagaitik iminija, isten bada guztija nai bere zati andija dana, egingo da pekatu mortala. Antxiñako gizaldijetan, izanik urrijago edo gitxiago pekatubak kristinaubeen artian ta ain andija Jangoikuaren justizijaren bildurra, pozik egiten zitubeen, pekatu mortal bakar batgaitik bere, urte osuetako penitenzijaak, baru, lutu ta gogortasun andijakaz. Eta, zelan agertuko dira eureen aurrian, oraingo penitenzija bigunak kunpliu gura ez ditubenak? Azkenik, gura neuke guztioen biotzetan ondo josita gelditu ditian konfesinoiaren asieraan esaten ditugun berba oneek: «Ni pekatarija konfesetan natxako Jangoiko guztia daijanari». Beraz, konfesore nagusija, zeñi autortuten deutsaguzan geure pekatubak, da Jaungoikua bera. Ondo pensau gura dabena berba oneetan, nekez elduko da konfesetara alegiñez ondo prestau baga.
	LUISEK: Arriturik nago, aita, ainbeste bidar aitatuten dozulako pekatu mortala, sarri egin oi dan gauzareen bat balitz legez.
	AITAK: Sarri aitatuten dot, iges egin daizubeen beraganik, demoniuaganik legez, eta oraindiño bildur geijagogaz, izanik gatx guztien gatxa ta azkenengo negargarritasuna. Sarri aitatuko dot, iratzartu al baneiz pekatuban lo egiten dabeen arima zorigaistokuak, pensau baga arimaan daukeen pisu, infernuban ondatu biar ditubanian. Ez bakarrik egiten dira sarri, baita bere bizi dira asko, jan, lo ta olgeetan, ezer egin ezpalebee legez. Ondo ziñuan Jeremias igarla gantubak: «Ondatuta legez dago luur guztija, ez dalako egijaz biotzetik penseetan». Aazturik Jangoikuagaz, arima ta eternidadiagaz, edaten da bildur baga pekatuko ur zikiñetatik; ta, euretara etsigirik, ez dabee gomutau bere gura grazijaren ur garbijetara biurtuterik. Alperrik jakin zenbat millinoe martirik emon dabeen odola pekatu bat ez egitearren, zenbatek ondasun guztiak ta libertadia galdu ditubeen beragaitik, alperrik irakurri ainbeste erijotza beingo bateko edo ikusi eureen begijakaz: ez dabee iratzartu gura. O, pekatubaren itxutasuna! Sendatu, bada, Jangoikuagan, pekatuban jausi ez zaitezeen; ta esan biotzetik ta sarri apostolubagaz: «Ez erijotziak, ez atsegiñak, ez bildurrak, ez ondasunak, ez lotsaarijak, ez diabrubaren lazubak, ez mundubak aldenduko nau Jesusen amodijotik».
	Urreratu zituban komuninoeko altarara ta, auspazturik, adorau ebeen sakramentu santuba. Dirautsee gero: Ai, neure semiak! aingerubak ikaraz dagozan leku onetan, zelan egon biar genduke gizon argalak? Urreraturik Jesusek gizonagaitik bizitzia emon ta bere Aitagana biurtuteko denporia, itxi euskuzan erbeste onetan bere amodijuaren aberastasun guztijak. Baturik bere apostolubakaz eguben santu arratsaldian, apaldu eban eurakaz; ondoren, artu zituban ogija ta ardaua ta, biurturik izatez bere gorputz ta odol egijazkuetan, emon eutseezan jan ta edaten; ta, zabaldu zedin gizaaldi guztietara konbit zorijoneko au, emonik eureentzat ta ondoreengo guztientzat atarako eskubidia, agindu eutseen egiteko berak egin ebana berbera. Alan, fedeko egija da, sazerdotiak esan ezkero biar dan intenzinoiagaz, Jesusek atarako erakutsi zituban berbaak, ogi ta ardaua biurtuten dirala Jesusen gorputz ta odol egijazkuetan, dana dalakua sazerdotia. Baña, esan arren beste edozein berba, ez leuke ezer egingo, ezagututen dala Jangoikuaren berbaan daguala indar guztija. Jangoikuaren berbiak egin zituban ezer ezetik zerubak ta luurra; berak biurtu eban ura ardao Kanaango ezteguban, Ejiptuko urak odoletan, ta Loten emaztiaren gorputza itxi eban gatzarri egiñik. Ta, berari eskerrak, barristeetan deuskulako egunoro ta sarri altara santubetan miraari guztien miraari au. Sazerdotia bat bera da sakrifizijuagaz meza santuban, erakusten deuskun legez Letrango Batzaar Santubak, izanik Jesukristo meza emoten daben sazerdote nagusi edo prinzipala. Orain, bada, sagrarijo onetan dago guretzat gorderik tesoru ta ondasun neurri bagia zorijonekuen koru guztijak inguruban dituzala. Eztalirik aurkituten da gure gorputzeko begijeentzat, ogi ta ardauaren irudijeen azpijan, egijaztuten dala, antxiñatik Isaiasen aoz erakutsi ebana: «Jangoiko andija, Israelen erdijan; Jangoiko estalija ta salbadoria». Baña agirijan gure fediarentzat. Jesus lurrian bizi izan zan artian, gizatasunaren gorputzian estalduten zan bere jangoikotasuna; ta gizatasunari bere ez eutsan emon gura izan glorijaren usaiñik txikarreenik, Taborko mendijan puska baten baño. Alan, geratuko bazan gizoneen artian, bere gorputza glorijaz apainduta gerorako, nai ta ezkua zan guretzat eztaldurik izatia. Gizonaren begijak ez daukee indarrik ordu lauren baten eguzkijari begira egoteko. Jesusen glorijaren txinpart batek illunduko lituke millaak eguzki. Zelan, bada, Jesus glorijaz jantzi ezkero, gelditu zaatian gizoneen artian, eztali baga? Nun ziran begijak bera ikusteko? Bardin egin eban bere gorputz ta odolak daukeen gozotasunagaz, ezin iñor bizi leitialako, eureenez daukeen atsegintasunetik probau ezkero. Emendik ezagututen da gure arnodijuak berak daukala Jesus estaldurik sakramentu onetan. Beti juan biar dogu komulgetara grazijaan, au da, pekatu mortal baga; baña grazija onez ostian, amodijo ta prestaera andijaguak daruazanak, aterako dituz ondasun ugarijaguak. Zorigaistokuak, Judas legez, pekatu mortalian komulgetan diranak; bada, jan ta edaten dabee eureen betiko kondenazinoeko juizijua.
	LUISEK: Zer? Azartuten al dira gizonak pekatu mortalian komulgeetan?
	AITAK: Bai, ta ez gitxi. Ezin aitu dot zelan lur joten ez dabeen bildur ta ikaraz. Baña, itxuturik pekatubakaz, otziturik fedia, gogorturik biotzak ta galdurik Jaungoikuaren bildur santuba, erraz sillau ta markeetan dira infernurako, sakrilejijo ikaragarrijakaz. Asko, naiz pekatubak lotsaz itxi, naiz okasiñoe galdubetan borondatez bizi, naiz pekatuko bide ta ekandubetan, komulgetan dira damu bagako konfesinoe bategaz. O, itxutasun guztien itxutasuna! Eta geijeen arrituten dabena da, urte barruban eureen borondate utsez komulgetan diranak bere, alan gaiski prestauta juatia. Ipokrita zorigaistokuak!
	Begiratu eragin eutseen gero altarara ta dirautsee: Ikusi egizubeez santubeen imajiñaak. Oneek iruditu ta gogoratuten deuskubeez, Jangoikuaren glorijaan dagozan santubak, zeintzubak diran gure bitaarteko andijak. Begira, batez bere, Ama Birjiniaren imajiña oni ta gogoratu ondo nor gomunteetan deuskun. Bera da arako Siongo donzella garbi, eder, aita eternuaren alabarik maiteena, Espiritu Santubaren esposa ta Jesusen ama egijazkua, aingerubeen erregiña ta zorijoneko guztiak bat eginda baño glorija ta bitaartetasun andijagua daukana. Bera da arima garbijeen jaolia, baita, benetan billatuten bada, pekataririk galdubeneen bere ama errukiorra. Teofilo diakonuba, pekatu askoren ondoren, eldu zan bere burubagaz ernegeetara ta bere arimia diabrubari eskintzera. Ezaguturik bere itxutasunak, billatu eban biotzeko malkuakaz ama biguna ta, ez bakarrik urratu eragin eutsazan pekatubeen katia gogorrak, baita bere igon eragin santidade andira. Santa Brijidak dirausku, agerturik berari Ama Birjinia, esan eutsala: «Ni nas benetan neure semiagana biurtu gura dabeneen ama».
	Jatsi zaitezee orain ikustera sepultura edo illobijak. Emen dagoz gure aasaba, senide ta laguneen gorputz illak. Auts puska bat ta azur tristiak gelditu jakuz eureen gomutagarritzat. Usteltasun ta aarrak eruan dabee beste guztija. Ze eskola andija guretzat! Orra zetaraten diran gizoneen luurreko arrokerijaak! Orra gorputzeko indar, edertasun ta banerijeen azkena! Orra bijar edo etzi guretzat bere prestaurik dagozan etxiak! Esan daigun, bada, sarri, Job santubagaz: «Usteltasuna, zu zara nire gorputzaren ama; aarrak, zubek nire arrebaak». Alan, erraz desprezijauko dituguz munduko ezer eztasunak, imiñteko gogo guztija betiko ondasunetan. Eskatu daijogun Jaungoikuari eureen arimaakgaitik ta guazan etxera.

ERAKUSALDI V.a

	Aitaren berbaak eleixaan ikusi zitubeen gauzeen gañian, gelditu ziran txito josijak seme alaba guztien biotzetan. Ezagutu jakeen, batez bere, sarri konfesau ta komulgeetako gurari bizi bat; ta ez gitxien txikarrenari, zeñek oraindik ez eukazan zortzi urte. Konfesetan zan illian illian zazpitik aurrera, baña ez zan artian komulgetan. Agindu eutsan aitak juan zedilla bijaramonian konfesetara ta egijala konfesoriak aginduten eutsana; ta bestei juan zitiala aldizka urrengo egunetan. Arritutekua zan ikustia zertzuk egiten zituban ume inozentiak prestetako. Belauniko jarririk Santo Kristo baten aurrian, eskatu eutsan Jaungoikuari argitasuna, beste biar zituban prestaera guztiakaz, iminirik bitartekotzat Jesusen ama. Egin eban bere examinia ta, uts egite txikartxuren batzuk baño ezpeukazan bere, esanik biotzez iru bidarreragiño Neure Jesukristo Jauna, egin zituban, guenian, fede, esperanza ta karidadeko aktuak. Juan zan bijaramonian ta, zelan ekijan aiñ ondo doktriñia ta zan txito iratzarrija, agindu eutsan konfesoriak komulgetako. Ez da erraz adierazoten bere poza. Biurturik etxera, dirautsee gurasuei: «Konfesau nas kura jaunagaz ta, beste gauza on askoren artian, esan deust maitatu daidala arimako garbitasuna bizitza guztian. Ai, zeiñ andijak izan biar daben, erakutsi deustanez, bautismoko grazija galdu baga, eriotzako orduban Jangoikuari arimaak entregeetan deutseezaneen zorijontasuna! Agindu deust komulgeetako ta, ondoren, eskini nakijuela Jesus ta aniari eureen alabatzat, opa daijuedazala neure biotzeko giltzak, gorde naijeen beti pekatutik, ta barristau daikedazala eskintsari oneek, batez bere komulgeetan nasanetan. Alan egin dot ta poz andijagaz igaro jat orduren bat eskerrak emoten».
	AITAK: Asiera onak asko egiten dau, baña ez dago zerurik jarraitu ta ondo amaitzen ezpada. Orregaitik bizi biar dogu beti Jangoikuaren bildur santuban, geure eretxitasun baga, ta eskatu berari irauteko grazija. «Zorijonekua beti bildur dan gizona», dirausku Espiritu Santubak. Bizi gara munduban iru arerijo sendoren erdijan, dakizubeen legez. Saul, Ozias, Joas ta Roboan erregiak aldi baten onak izan ziran, baña galdu ziran, iraun ez ebeelako. Eleixako historijeetan aurkituten dira Pelajiuak, Pelaijuak, Sapriziuak ta millaak ta millaak, galdu ziranak iraun ezagaitik; ta euren artian, ara zer dirauskun Kasianok Eron eritxon monje batgaitik: Bizi izan zan bakartadian berrogeta amar urtian, penitenzijarik gogorreenak egiten. Aiñ zan gogorra bere gorputzarentzat, zeiñda bildurrez oi eguan Paskua egunian bertan katillu bat indidar jaateko. Alan bere, engañau eban diabrubak azkenerako, galdu eragin eutsan obedienzija ta ill zan penitenzijaren señale baga.
	LUISEK: Diabrubaren tentazinoe andijetatik batek, pekatuban jausi gaitian, izan biar dau sinistu eragitia txito erraza dala pekatutik urtetia edo penitenzija egitia.
	AITAK: Errazago da grazijaan daguanian Jangoikuaren agindubak gordeetan, zeinda ez diabrubaren mendian jausi, andik urten, penitenzija egin ta aurrera leijal izaten. Gauza andijagua da arima illa grazijara biurtutia, gorputz illa biztutia baño. Jesusek berba utsagaz biztuten zituban illak, baña bere bizitzia galdu eban, guri grazijaren bizitzia eskintzeko ta atarako bidiak edegiteko. Orregaitik, egija da diabrubak, pekatuban jausi eragitearren, sinistu eragin gura deutsala askori, erraza dala penitenzija egitia; ta gero, bera izaten da, urten ez daijeen indarra egin ta pekatu barrijetan jausi eragiteko lazu gogorraguak iminten deutseezana. Jausi eragiñik pekatu baten, luza erazoten deutsee konfesinoia ta, engañaurik errazago bigarrenian, daruaz lotuba, pekatutik pekatura. Orduban dakarkijue gogora geruago egingo dabeela penitenzija ta, imiñi eragiñik Jaungoikua azkeneengo lekuban, jarten jakee bera aurretik, adorau daijeen pekatubeen inzensuakaz. Kristinau batek ezagutu biar leuke zer burlia dan aragi ta mundubari mamiñak emon ta azur igarrak Jaungoikuari eskintzia. Al dan artian, pekatubari jarraitu ta, izango daben ez dakijan denporarako, Jangoikua istia. Ezagutu biar leukee zer arrera izan leijen eureen egilla zuzenaren aurrian. Bai, ta zein egoki diñuan San Bernardok infernuba beterik daguala geroko propositu onez. Egijaz, mesederik asko egiten deutsa, pekatu bakar baten jausi danari, ordu atan bizitzia ez kendutiaz, Zanbri, Giezi ta beste askori legez. Mesederik asko egiten deutsa deitutia penitenzijara laster ta urrengo egunerako itxi baga. Ta, orregaitik bere, oi dirautsee alako pekatarijak ezetz, eurak artuko dabeela nai dabeen denporia pekaturako ta eurak jakingo dabeela nos penitenzija egin. Au ezpada Jaungoikuari burla egin gura izatia, ez dakit zer esan. Jangoikua egon dedilla zain, pekatarijak nai daben arte, erantzuteko, bitaartian, pekatu barrijakaz bere pazienzija edo eruapenari. Berba baten esateko, eurak artu gura ditubee zeruko giltzak, nai ditubeenian edegiteko, ta jokatu otuten jakeen legez Jangoikuaren justizija ta miserikordijagaz. Diabrubaren itxutasun negargarrija! Baña Jangoikuaren berbia da, ez deutsala iñok burlarik egingo.
	Ezin kontau neiz, uste baga, beingo baten ilten diranak, ill orduko buruba galdu ta konfesinoian zer esaten dabeen ez dakijeenak, arrastaka legez sakramentubak artzen ditubeenak, arrija baño gogorrago geldituten diranak eureen pekatubeetan; bakarrik berba egin gura deutsubeet, gaztetako pekatubei itxi ta urte luzeetan bizi diranen gañian. Uste oi da, onelakuak biurtu zirala Jaungoikuagana, baña ez da alan jazoten askogaz. Ez da bardin mundubak ta pekatubak norberari istia, zeinda norberak itxi ta Jangoikuaren amodijo egijazko batera biotz guztiti biurtutia. Diabrubak zainduten dituz gure griña, urte ta estadubak; ta guztioentzat daukaz berarizko tentaziñoe ta sariak. Gaztetan lotuten zitubanak lujurija ta bere okasinoiakaz, lotuten ditu gero, bata gorrotuakaz, bestia tratu gaistuakaz edo murmuraziñoe, ordikerija edo bestelako pekatuko lazuren bategaz; baña, batez bere, ejenplu txarreko matrimonijuagaz ta seme alabeen azaijera deungiagaz. Onelako gurasuak oi dira eureen gaztetako pekatubeen oiñordiak isten ditubeenak, munduko okasinoe nasai ta aragizko idoluei jarraituteko. Nun da, bada, penitenzija zintzo ta benetakua? Nok esan daike biurtuten dala Jangoikuagana, pekatu batzubei itxi ta beste batzubetan sartuten dana?
	INESEK: Konfesore on bat artutiak lagunduko dau asko, diabrubaren sariak ezagutu ta Jangoikuaren bidiai jarraituteko.
	AITAK: San Basiliok dirausku, imini daigula ardurarik andijeena billatuten konfesore betiko salbazinoeko kai edo portura ondo zuzenduko gaitubana. Lan guztien lana, irabazi guztien irabazija da gure arimeen salbazinoia. Beragaz irabazten dogu guztija, ta bera baga, guztija izango da galduba betiko. Ikusirik San Ignaziok Jabier (bijak Parisen estudijuan ebiltzala) aiñ argi, jakitun ta naturaleziaren doez betia, mundubak palagu andijakaz beraganatu gura ebala, esan eutsan bein, itzal santu bategaz: «Ai Jabier, Jabier! zer aterako dozu munduko onera, anditasun ta leunkerijeetatik, baldin galduten badozu betiko zeure arimia?» Berba zorijonekuak, grazijagaz batera biotz bigunian jausirik, emon eutseenak Eleixa santubari San Franzisko Jabier Indijeetako apostolu andija! Izanik, bada, berba areek, leenago Jesusek berak guztioentzat esandakuak, zelan billatuko ez dogu, geure arimaak salbeetako, al dogun laguntasunik oneena? Gaixuak gura oi dau medikurik jakintsubeena, auzilarijak abogaurik argijeena: zer egin biar ez dogu, bada, geure arimako osasun ta betiko auzija irabaztearren? Konfesoreen duintasuna ezagututeko, ara argitasun batzuk: Iru lan edo ofizijo dituz konfesoriak: maesubarena, erakusteko; medikubarena, emoteko sendagarrijak, pekatuban jausi ez gaitian ta jausi diraneentzako; ta juezarena, erabagiteko zuzen, nos ta zelan emon, edo luzatu naiz ukatu, absoluzinoeko sentenzija. Guztietarako biar dau jakiturija andija; bada, ain baga, zelan izan deiteke ez maesu, ez mediku, ez juez ona? Maesu izatiak, eskatuten deutsaz ontasun ta birtutiak, berbia otza oi dalako, ejenplubak lagunduten ezpadeutsa. Medikuba legez, aztertu biar ditu ondo pekatu ta eureen jatorrijak, ebagiteko pekatubeen bidiak ta osatuteko sustraiz arimako gatxak. Jueza danez, euki biar dau zuzentasun ta sendotasuna, erabagiteko bardintasunagaz aberatsakaz zein pobriakaz, ezagunakaz zein bestelakuakaz, begiraturik bakarrik bere prestaerara.
	Errukarrijak arako pekatari itxu, konfesore nola nai igaroko ditubeneen billa oi dabiltzanak! Ta onikuak oi dira asko, konfesorerik jakitun ta onenaren premiñarik geijen daukeenak. Baña, osatu gura ezpada pekatubetatik, zetarako dabee konfesoria? Zetarako absoluzinoe infernuban ondoraago sartuko ditubana? Ta, osatu nai badabee, zelan billatuko ez dabee, eureen pekatu ta okasinoiak ondo aztertu ta osagarri egokijak emongo dituban arimako medikuba? Berbarao: norbait jausi da pekatubetan, dala eskuz, berbaz, pensamentuz, gurariz edo, ostian, lagun deungaakaz batu dalako, adiskidetasun txaar bat artu dabelako edo onelako edo alako ibillera nasaijetara juan zalako. Konfesau arren pekatuko ekanduba, baldin konfesoriak artuten ezpaditu azterrenak, nundik sortu ziran, eta ebagi eragiten ezpadituz bidiak, ezagutuko dau pekatarijak berak, leengo okasinoiakaz barristauko dituzala leengo pekatubak eurak. Zelan, bada, alde egin, konfesore eureen gatxak ondo aitu ta osatuko deutseezanetati ta, eureen ordez, billatu, ardura gitxiko, arin igaro baña leen baño deungago itxiko ditubenak? Bardin aituten da beste pekatarijakaz. Jesusek diño: «Itxubak itxuba badarua, bijak jausiko dira zulora». Santa Teresa Jesusek, San Franzisko Salesek ta beste santu andijak dirauskubee, konfesore askoren artian, al daigun oneena billatuteko; ta zenbat arrisku geijago nai konzienzija nastaubago, ainbat dago onetarako premiña estubagua.
	Konfesore on bat arturik, txito da ondo ainbat sarrrijeen konfesau ta komulgeetia, batez bere gazte denporaan, zeñetan oi daguan nekerik geijeen amodijuaren griña edo pasinoia eziten. Gure biotza ezin legoke zerbait maitetu baga; orregaitik dirausku San Agustinek: «Maite izan egizubee, baña begira zer maitatu biar dozubeen». Ez beintzat lurreko usteltasun ta nasaikerijaak, zeintzubeen menpeko izateko ez jakuzan emon biotzak, ezpada, Jangoikua, arimaak ta birtute garbijak. Nok amodijo geijago biotzetan, Luisak, Estanislauak, Teresaak ta Katalinaak baño? Nok ainbeste poz, atsegin ta gozotasun? Zorijoneko biotzak, alako amodijo garbijak billatu ta eurakaz ordituten diranak. «Neure maitiak», dirausku Jangoikuak Salomonen aoz, «orditu zaitezee nigan». Orain, bada, ez dago gauza aiñ indartsurik, biztuteko geure biotzetan Jangoiko, geure arima ta birtuteen amodijua, zeinda diran konfesinoe ta komuniñoeko sakramentuba. Amodijo garbi onek desegiñik geure biotzetan amodijo deungaak, argalduten dau okerrerako griñia, erakusten dau amodijo nasaijeen ezaintasuna ta jarten da geure arimiaren jaube, biotzak eskatu biar dituban gozotasunakaz. Alan, batez bere, diñot ostera, gazte denporaan, aurkiturik biotzak ain samur ta maitatu naijak, ainbat sarrijeen konfesau ta komulgetia izango da biderik erraz ta segurubena, eureen arimaak garbi gorde ta zeruba irabazteko. Ez da au esatia zaarrentzat ez dala guztiz ona; bai, bai, ona baño obia da, baña berezko mesedegarrizkua gazteentzat ta zaartzarako bere balijoko dabena. Barriz, edozeñek daki gaztiak ibilbide obia ta sendotasun geijago daukeela zaarrak baño, sarrijago juateko. Ez daikedan orain esan tontoren batek: ez daukat pekatu andirik ta, zergaitik juango nas aiñ sarri konfesetara? Bada, konfesinoiak, pekatubak parkatuten dituban legez, ondo egin ezkero, geituten dau guztiz grazija ta indartuten dau pekaturik ez daukan arimia, leenagoko pekatu andi nai benialen baten damuba euki ezkero. Ta, zenbat geijago komuniñoiak? Ostian, zenbat induljenzija irabazten ez dira geuretzat ta arimeentzat, sarri konfesau ta komulgaubagaz?
	LUISEK: Entzun dot iños esaten baserrikuen bizitzia arrisku gitxijagokua dala beste lan ta opizijo batzubeena baño; ta aurreratu leitekiala asko birtuteko bidian, ainbeste nekeren artian.
	AITAK: Nekazarija izan zan Adan, nekazarijak Abrahan ta antxiñako patriarka santu asko. Eleixako historijeetan millaka aurkituten dira nekazari santubak, ta, eureen artian ondo entzuna, San Isidro atxurlarija. Baña nekazarija izan zan Kain zorigaistokua bere ta bardin beste ezin kontau aña, Jangoikuaren bildur santuba galdu ta kondenau ziranak. Ofizijo, lantegi ta kargu guztietan, nai dirala gorputzeko, nai arimeen preminetarikuak, izan giñaindez onak ta txaarrak. Egija da batzuk arrisku geijagokuak dirala; baña guztietan dagoz arriskubak ta bakotxak bere saillaren kontuba emongo dau. Apostoluba izatiak ez eban Judas salbau, ezta Saprizio ta beste asko bere sazerdote izatiak. Jangoikuaren agindubak dira zerurako bide bakarra. Baserrikuak, beste tratu ta artu emonetan naastetan ezpadira, aldendurik dagoz errijetako okasiñoe askotatik, baita bere alperrerijak oi dakartzan ekandu deungeetatik. Baserriko batek, goixian bere lan izerdijak bijotz garbijagaz Jangoikuari eskiñi ta bere izenian ondo badaruaz, zenbat irabaziko ez dau arimarako? Diñot arima garbijagaz, zerren pekatu mortalian egiten diran gauzaak, illak izanik, ez daukee merezimenturik. Baserrikuak daukaz urreen urreen Jangoikuaren ontasun ta altsutasunaren gomuntagarririk bizijeenak. Esnaatuten dabee gabian oillarren soñubaak, ganadubeen orruaak ta Jangoikuak gizonarentzat egin zituban patarijeen zarataak. Goix jagirik, dakus eguzkijaren urtaiera pozgarrija, estalduten ditubala illargi ta izarreen argitasunak, entzunik, bide batez, txoritxubak eureen soñubakaz egunari emoten deutseen ongi etorrija ta gizonari bere albistia. Etxetik urten orduko, agertuten jakoz begijeen aurrian arbola, bedar, lora, fruta ta Jangoikuaren erregalu agirijak. Ereitera badua, gogoratu daikez azi erdi usteldutik urten daruen ondasunak, miraarituteko Jangoikuaren altsutasunagaz; ta, batuten ditubanian, bedeinkatu pozez beterik guztien jaube ta emollia. Gei benetan egokijak, Jangoikua goguan euki ta bere esker onian bizi izateko. Baña diabrubak ez dau lorik egiten ta luzatuten ditu bizimodu guztietara, Jangoikuagaz aaztu ta bere sarietan sartu eragiteko okasinoe ta asmuak. Eta, zelan konbideetan daben aragijaren erara, zabaldu dira ugari baserrijetan euretan, gero esango deutsubeedan legez.
	LUISEK: Egijaz, zerubak ta lurrak gauza arrigarrijak erakusten deuskubeez ta itxubenari argitu eragin leijuee Jangoiko eureen egilliaren anditasuna.
	AITAK: Baita bere adierazoten dabee gizonaren anditasuna. Ai, eta zenbat bidar gozatuten naben neure artian, pensamentu onek! Entzun ta aitu ondo. Ikusten dogunian luurrian jasoten palazijo edo jauregi bat, bere anditasun, edertasun ta apaingarrijak erakusten deusku izan biarko dabela andi edo guztiz aberatseen baten bizi lekuba. Egin zituban, bada, Jangoikuak osaro zeru ta luurrak, eureen edergarri guztiakin; ta ara jauregija. Baña ez eukan oraindik jauregi onek bizijaube edo ugazabarik. begitanduten jat emen, aingerubak itanduten eutseela alkarri: «Norentzat egin ete dau Jangoikuak jauregi eder baño ederrago au? Nor imiñiko ete dau bere nausi ta ugazaba?» Baña laster atera zituban ez jakin onetatik, egiñik gizona bere irudira, iños amairik izango ez daben arima edo espiritubagaz, ta emonik ugazabatasun guztija, eskintzen eutsala oraindik jauregi ederragua zeruban, leijala izaten bajakon mundukuan.
	Gura dozubee ezagutu oraindik argiruago, zelan jauregi eder onek erakusten deuskun gizonaren anditasuna? Egon zaitezee adi. Ez dago iñor aitu daikianik, izarretatik asi ta palazijo onen zabalera ta anditasuna. Luurra, bere ibai ta itxasuakaz, ain da txikarra palazijo onetan, zeinda aree garau bat itxaso guztietako areien aldian. Jakitunak dirauskubee eguzkija millinoe bat bidar andijagua dala, luurra, bere itxaso ta ur guztiakaz, baño. Eguzkija guztiz da txikarra izarreen aldian. Lurretik eguzkira botaten ditubee ogeta bost millinoe legua; baña askozaz ta askozaz geijago izarreetara; ta urrintasun onek egiten dau gure begijei aiñ txikar iruditutia. Nok kontau daikez zeruko izarrak? Nok neurtu zenbat bide egon deitekian batetik bestera? Zelako zabaleria daukee, bada, lurraren ingurubak, goitik beerako guztian? Bakarrik daki egin zituban Jaungoikuak; Orregaitik, edozeñek ezagutu daike zein txikarra dan lurra eureen aldian. Baña Jangoikuak imiñi eban lurrian gizonaren bizi lekuba edo gelia; eta, zelan ugazabaren gela edo aposentubak eruan biar daben atenzinoe edo ardura guztija jauregi edo palazijuetan, beretzat izan biar dabelako serbitzari guztien alegin ta menpetasunak, orregaitik munduko gauza guztijak emon biar deutseez eureen ezaugera ta oneraak lurrari, zeñetan bizi dan gizon eureen ugazaba. Alan, dakusku eguzkijak botaten ditubala lurrera bere argitasun ta berotasuna, zerubak bere iruntzak, odeijak eurijak ta irargi izarrak, ez bakarrik gozatuten ditubeela gizoneen begijak, baita bere emoten deuskubeezala geure bizitzarako oraindik iñok aitu ez dituban onerarik asko. Beraz, munduko palazijo andi ta eder onetako gauza guztijak, izan arren askozaz andijago ta ederraguak, dagoz lurrari begira, pageetan gau ta egun ugazabarentzat, au da, gizonarentzat, eureen onera guztien zorra. Pensau egizubee sarri ta astiro, artuteko gizonaren anditasunaren ezaugeraren bat. Ezin aspertu nas gauza oneek aztertuten, Jaungoikuari eskerrak emon ta alabeetako.
	LUISEK: Ez dakit zelan aaztu deitekian gizona alako anditasunagaz ta bat egin gura daikian bere buruba lurreko aberiakaz. Eta Jangoikuak munduban imiñi beuskuzan ainbeste onera ta edertasun, zertzuk ete daukaz zeruban anima eijaleentzat?
	AITAK: Ez miiñak esan, ez gure adiñak ezagutu daike zenbateragiñokuak diran zeruko edertasun ta glorijaak. «Aiñ da andija, diño San Agustinek, «Jangoikua ikustiak emoten daben atsegiña, zeinda pozik itxi biar gendukez lumari bizitzarik luzeenian izan ginaizan guztijak, egun bakar baten zeruban egotearren». Onetarako dakartz Dabid errege santubak Jangoikuari esaten eutsazan berbaak: «Jauna, oba da ni egun bakar baten zure aurrian egotia, ez izan arren etxe barruban bertan, edolabere ateetan, zeinda ez milla urtian bizi izatia lurreko atsegiñetan». Aurkiturik monje bat koruban kanteetan Dabid beraren berso au: «Jauna, milla urte zure aurrian dira atzo igaroriko eguna legez», sartu jakon guraari bizi bat jakiteko zelan milla urte iruditu zaatezan aiñ arin edo labur. Pensamentu onetan eguala, agertu jakon aingeru bat txorijaren itxuraan ta, aillagiña gozatu eban bere soñubagaz ze, nundik nora ez ekijala, senetik aterata legez, geldi geldi eruan eban basamortu batera. Emen egon zan pozez zoraturik, nun aurkitzen zan ez ekijala, soñubak zirauban artian, jan, edan, lo ta premiña guztiakaz aaztuta. Ezkutau jakon txorija ta, denpora puska bat igaro ebalakuan leku atan, biurtu zan konbentura, koruko orduba zalako ustez. Baña, ez berak iñor, ez bestek bera ezagutu ebeen. Esan eutseen zala konbentu atako sakristauba ta emon zituban bere abat ta laguneen izen ta señaliak; baña ez eutseen emoten sinisterik, entzuterik bere ez eukeelako. Azkenik, azterturik konbentuko liburubak, ezagutu ebeen irureun urte leenago aldendu zala bere izen ta señaleetako monje bat konbentu atatik. Bada, baldin aingeru baten soñubak bere gozotasunagaz ain labur egiten badituz gizaaldijak lurrian bertan, zer izango da ainbeste millinoien millinoe aingeru, espiritu argi ta zorijoneko guztien artian, Jangoikuaren arpegi ederra ikustia? Ta, zer betiko edo amaibagaak dirala bere atseginak ziur jakitia? O, zorioneko inozenzija! Zorijoneko penitenzija! Zorijoneko Jangoikua gauza guztien gañian maitatutia ta pekatuko bide ta pekatutik aldendutia!
	LUISEK: Eta, zer esaten deuskuzu, zerurako bidiai jarraitu gura ez deutseenakgaitik?
	AITAK: Ez dago guretzat beste bitaarterik, zeru ta infernubaren artian, lurreko egoera labur au baño. Emen irabazten da bata edo bestia. Jangoikuak egin genduzan zerurako: zerura deituten gaituz grazija ugarijakaz, benetan gura badogu. Geuk egin gura ezpadituguz atarako eskatuten diran gauzaak, geuria izango da erruba. Esan dot benetan nai badogu, zerren guztiok nai genduke, zeruba berekautan emongo balitxakegu. Baña diño Espiritu Santubak: «Alperrak gura dau ta gura ez dau; orregaitik, biarra egiten dabeen arimaak aberastuko dira». Nekazari alperrak bere gura litukez labore ugarijak; baña ezin esan deiteke daukala egijazko borondaterik. Nekazari onak biarra egiten dau, ta onen borondatia da zintzo ta egijazkua. Alan, zerurako bidian nekatu gura ez dabenak, ez dauka salbeetako biar dan borondaterik. Bakotxak esleiduten dau naijeen daben bidia: batzuk zerurakua, bestiak infernurakua.
	«Eruan daigun pensamentuba infernura, lurrian bizi garian artian», diño San Agustiñek, «gero juan ez gaitekezan, urten ezingo dogunian». Egijaz, ondo ta sarri pensaurik ikaragarrizko leza atan, ez litzateke arako biderik egingo, ta bai pozik salbeetako biar dan guztia. Baña askok ez oi dau pensau gura, etorriko ezpalitxakee legez penseetan ez dana. Borondatezko itxutasun negargarrija! Ez dago epe edo plazu beteko ez danik; ta alan osatuko jako pekatarijari, Jangoikuaren justizijak erabagirik daukan ordu ta instantian. Ara zer dirauskun Santa Teresa Jesusek infernubaren ganian: «Egun baten, orazinoian aurkituten nintzala, uste baga ta zelan ez nekijala, iruditu jalan infernuban nenguala. Ezagutu neban Jangoikuak gura ebala ikusi neijan kondenaubeen tokija. Guztija igaro jatan denpora puska baten, baña uste dot ezin aaztuko jatala, bizi nasan artian. Begitandu jatan sarreria kale estu, luze ta illun bat legez. Uste neban beian ikusten nebala ur atsituzko pozu antz andikua ta pistija dongaz betia. Azkenian dago toki bat orma artia dirudijana, zeñetara eruana izan nintzan estu estu. Artietakua utsa zan anguaren aldian. Sentiu neban neure arimaan, esan al neijan baño su gorijagua. Gorputzaren tormentu ain andijak ze, igaro baditut bere, medikubeen eretxijan, munduban igaro leitezan andijeenak utsak ziran eureen aldian. Baña au bere gitxi da arimiak daukazan agonijeetarako. Ito biar ta ito ezin, esturasun desesperau ta amorruzko adierazo ezin dodana, zerren gitxi da esatia, dala beti arimia ateraten egotia legez. Ezin, bada, aituten emon nei, arima barruko su ta amorruba, oñaz ta tormentu andijeez gañetik. Sentiduten neban erre ta zatituten nenguala ta ez neban ikusten nok egiten eustan. Ez dago an jarterik, etzuterik, ez lekurik; bada, imini banindubeen bere orma zulo baten legez, ormaak euraak estutu ta iminten dabee ito biarrian. Ez dago argirik: guztia da illuna; ta, orregaitik, ez dot aituten zelan, baña ikusten dira pena eta tormentuba emoten dabeen gauzaak. Utsa da irakurri, entzun ta penseetia. Gelditu nintzan aiñ bildurtu ta izutuba, zeinda, sei urte igaro badira bere ordutik ona, begitanduten jat gorputzeko indar guztijak juatazala bere gomuntiaz. Emendik sartu jatan alako penia ainbeste arima kondeneetan diralako, ze, uste dot ziur ziur, pozik artuko nitukiala eriotza asko, arima bakar bat ara juatetik libretaarren. Ikusten dogunian emen penaz, ondo gura deutsaguneen bat, errukitu ta, sarri, estutu oi gara, azkenik eriotziak amaituko baditu bere lurreko penaak. Baña ikusirik demoniuak egunoro daruazala ainbeste arima, amaituko ez diran tormentu ikaragarrijetara, zelan atseen edo sosegau giñaindez!». Orain artekuak izan dira santiaren berbaak. Irakurri bediz, ostian, San lgnazioren ta beste santu askoren liburubetan iminten diran infernuko tormentubeen irudijak, baña ez dira elduten eureen keriza labur bat emotera. Pekatu mortal bat da asko kondeneetako. Geijago egiten dabenak, izango dituz tormentu geitubak, bere pekatubeen neurrijan, pekatu mortalian dagozan arima gaixuak, eldu ditiala laster baño laster garbitutera penitenzijako iturrijan. Ez dakit zelan lo egiten dabeen, ez jakinik iratzartuko ete diran infernuban. Gau bakotxak, bataz beste, daruaz eternidadera berreun milla edo geijago arima, jakitun andijak dirauskubeenez. Eta nok daki bere azkenengo orduba? Nok daki, oera osasunagaz juan arren, gau atan bertan esnaatuko ete dan eternididian? Esan danetik ezagutu deiteke, ez daguala eureen buru kaltekuagorik, betiko bizitziagaz aazturik bizi diranak baño.

ERAKUSALDI VI.a

	Jangoikuari ta arimako gauzei eurena emonda, ez zan iñun obato biarrik egiten baserri atan baño. Bake, poz ta alkarren amodijuak gozatuten eutseezan eureen neke ta izerdijak. Aitaren aginduba zan guztien borondatia. Jangoikuak bedeinkatuten zituban eureen alegiñak ta erantzuten eutseen frutu ugarijakaz. Bizi ziran Jangoikuaren bildur santuban, askori mesede egin, iñori bere kalterik ez ta munduko esamesei jaramon baga. Ez zan entzuten eureen etxe, ez soluetan, birao, murmurazinoe, ez berdekerijarik. Jaijegunak ziran benetan Jangoikuarentzako berarizko egunak. Aldizka juaten ziran meza nagusi ta bezpereetara; konfeseetara, barriz, txito sarri. Irakurten zitubeen liburu onak ta entzun aitaren erakutsijak. Ikusirik azijaz juakola familija, dirautsee egun baten.
	AITAK: Gurasuen obligazinoe astunetatik bat da adierazotia seme alabei mundubak arimaak galduteko daukazan arriskubak ta euretatik alde eragitia. Begira ze arduria oi daukeen animalijaak eureen umiakaz. Oillo batek, ozta sentietan dau gabillaia, deiturik karkarasija estubakaz bere txitai, erakusten deutsee zein dan eureen arerijua ta artuten dituz egapian, imiñirik, sarri, arriskuban bere bizitzia, euretatik bat galdu ez dekijon. Zer egin biar ez dabee, bada, gurasuak, erakusteko seme alabei eureen arimeen arerijo ta galdu bidiak? Zer eureetatik aterateko? Entzun, bada, arduraz. Kristandadeko leleengo gizaldijetan, kristinaubak bizi ziran, geijeenez, lurreko aingeru batzuk legez, imiñirik eureen poz guztija geroko bizitza amai bagaan ta josirik eureen biotzetan eternidadeko kastigubeen bildur santuba. Ardurarik andijeenagaz aldenduten ziran pekatu ta mundubaren okasinoietatik, emonik pozik, biar zanian, gorputzaren bizitza laburra, pekatu bakar bat ez egitearren, Jesusen arima leijalak emon biarko dabee legez denpora guztietan. Baña arerijo geistuak beti ereiten zituban azi galdubak ta asi ziran ugarituten eureen frutubak. Alan bere, bakartade ta baserrijetan iraun ebeen luzaruago Jangoikuaren bildur santu ta ondoreengo oitura onak, azkenik, badakusku bere damu andijagaz, zabaldu zirala eureetara, leen aitatu ta orain azaldauko deutsubedazan ekandu nasai ta arimak galduteko sare negargarri asko. Dakuskun zer igaroten dan baserri askotan.
	Jentia batuten danian solo nai baso lanetara, esan oi dira murmurazinoeko berba asko, izan arren ixil ta astunak. An urten oi dabee projimuaren argaltasun egijazko edo guzurrezkuak, sarritan begitandubak, deungaro aitubak ta geitubak. Askok entzungo ditu atsegiñez ta kontau gero pozik, zabalduteko murmurazinoeko azi zitala. Bat asiko da, bestiak tentau ta askok, jakin naija agerturik, emongo deutsee jarraituteko bidia. Orregaitik diño San Bernardok murmuradoriaren miiña dala sugiaren eztena legez ta ezarten deutseela lupu edo benenua gitxienez iruri, au da, bere arimiari, lagunaren honriari ta entzuten jagokanari. Jangoikuak kastigau eban Maria, Moisesen arrebia, lepra gogor bategaz murmurazinoiagaitik; ta Moises santubaren erregubak ez ziran asko izan osasuna jaristeko. San Basiliok dirauskun legez, Kore, Datan ta Abiron iruntsi zituban lurrak, pekatu onen kastiguban. Badakigu lagunaren argaltasunik, erregutu daijogun Jangoikuari beragaitik ta ito daigun barruban, geure aldetik dana egiñik, bestek bere esan ez daijan. Guztiok egiten dogu gorputz bat Jesukristogan, apostolubak diñuan legez, ta guztietara zabaldu biar dau edozeñen gatxaren naibagiak. Maitatu daigun alkar beragan ta amaituko da murmurazinoia.
	Oi dira biargintzeetan beste Luziferren alguazil batzuk, berba berde, tentagarri, umore gaistoko, nasai edo ipuin, kanta ta kopla zikiñakaz lujurijako azija ereiten dabeenak. Ez dago adierazo al daikianik onelakuak egin oi ditubeen arimeen kaltiak. Izanik lujurija likia baño itxaaskorragua, alakuen miiñak biztuten ditubee entzuleen griña argalak ta, Jangoikuaren bildur andirik ez eukitera, jausi oi dira atsegin gaistuetan, alan ikusten dala Espiritu Santubak esaten dabena: «Berbeeta deungaak ustelduten ditubee oitura onak». Au da, desterreetan ditubeela birtutiak, usteldurik ta loiturik biotzak. Ez dago infernuko asmo arima geijago galduten dabenik, berba loijak baño. Zenbat gaztetxuri edegiten deutseez begijak gaistakerijarako? Zenbati gogoratu eragin, iños burubak emongo ez eutseezan nasaikerijaak? Euretatik sortuten dira ainbeste pensamentu gerorako bere. Batzubei entzunik, bestiak ikasten dabee aragizko eskolia ta zabalduten da Luziferren doktrinia. Orregaitik, askok entzun oi dituz alako esakuniak atsegin loijagaz ta egin beraganik sortutako barre algara gozuak. Batzuk eukiten dabee diabruba miiñetan, bestiak belarrijetan. «Auak berba egiten dau biotzeko ugaritasunetik», diño ebanjelijo santubak. Alan, iturriko askia bete dediñian, urteten daben legez urak gañez eginda txurrutik, urteten dabee, geijenez, miin nasaijetatik, biotzetan gañez egindako lujurijaren ur atsitubak. Gitxi gora beera, bardin esan deiteke algara barrez entzun oi ditubeen askogaitik: berba loijak irakin eragiñik eureen biotzetako lujuriari, agertuten jakeela arpegira. Ai! zeiñ egoki jatorkon emakume ta neskatilla askori, Espiritu Santubak dirautseena: «Jarri jatsu emakume galdubaren bekokija; ez zenduban lotsatu gura izan». Egijaz, emakume honesta ta neskatilla garbijak lotsatu oi dira alako gauzaak entzunda, baña nabarmen bardaskaak agertuten dabee arpegijetan eureen lotsabagekerija. Egin biar da alegiña miin zikiñak ixilduteko ta, atarako, euki goguan guztija entzun ta ikusten daben Jangoikua.
	LUISEK: Jangoikuak emonik miiñak bera alabau ta geure premiñeetan alkar aituteko, zelan allagiña zabaldu leiteke berba nasaijeen ekanduba?
	AITAK: Ara zer entzun neuntzan bein, baserrikua bera izandako predikadore bati: «Negargarrija da berba loijak artu daben indarra baserriko lantegi, eureenez ain garbijetan. Nai dala lan jenero bat, nai bestia, zerbait lagun batuten bada euretara, ortik edo emetik urteten dabee berba nasai ta lotsagarrijak; allagiña ze, gaurko egunian iñoren biar danak bere lanen baterako, aurrez atera daike kontuba zelako lagunak batu, ikusiko ezpadau bere etxe edo lantegija nasaikerijako eskola egiñik. Erregututen deutsubeet biotz guztiti, alegiñez, denporia leenaz artu ta, zerbait estututa bere, familijari eragiteko zeuben lanak; ta, ezin leitezanian, billatuteko Jangoikuaren bildur ta konfiantzako lagunak, ez iñola bere alako miin ta oitura galdukorik, aaztu baga ez istiaz, batez bere zeuben mendeko gazteri, alakorik aurkituten dan iñungo lanetara juaten bere. Bedeinkatu biarrian Jangoikua ta eskatu indarra norberarentzat, biarra egiteko, ta lurrarentzat, izerdieen frutubak emoteko, erakarten da, sarri laboreetara ta beti arimeetara, pekatubeen madarikazinoia. Lotsatu bitez oraingo baserritaar asko. Diñot orainguak, bada, biztuko balira gure aasabaak, negar egingo leukee, ikusirik, eurak Jangoikua alabeetan izerdija bota oi ebeen lantegijak, biurtu dirala nasaikerijako eskola izatera. Ezpada, berba egin daijeela mendi, baso ta eremubak, adierazoteko antxiñako baso euskalduneen kanta ederrak, solo ta lantegijak, euretan esan oi ziran historija, ejenplu ta berbakuntza garbijak. Baña, gaurko egunian? Ai, zetara jo dabeen guraso ain zorijonekuen ondorenguak! Kanta garbi batek, ejenplu santu batek, berbeeta deboto batek ez dau aurkituten, alakuen artian, abegi onik. Lujurija da saltsa guztietarako gura dabeen gatza. Ondo diño San Remijiok lujurijako pekatubak berak bakarrik arima geijago daruala infernura, beste pekatu mueta guztijak bat eginda baño. Ta ez uste gitxi dirala bestelakuakgaitik duazanak».
	LUISEK: Goguan eukitekuak dira esan dituzun predikadoriaren berbaak, baña ziaztau egizuz geijago esaten asi zarian okasinoiak.
	AITAK: Zelan lagun geijago batuten dan biargintza batzubetara, alan euretan izan oi da ugarijagua nasaikerija. Gal jotiak, ira edo garo ebatiak, orbel batzee, lino apaintze edo ezpatetaak, arto zuritze ta beste onelako lan batzuk egin oi ditubee al dabeen gazteerija batuta, geijeenez, nekazari alper beti atzeratu oi dabiltzanak edo seme alaba ibiltaubak daukeezanak. Etxeko andria alper lotija ta alabaak amaren ozpalekuak badira, asmeetan dabee gau gorubetia. Egunezko gaistakerija askori gitxi eretxirik, etxe batzubetan, batez bere arto zuritze, ezpateeta, gorubeta ta neke gitxiko laneen ondoren, egin oi dira gau jolas bigiria esaten jakeenak. Eureen biarra nola nai amaituta, asten ditubee dantzarik naastu ta nasaijeenak. Oi dira atxakijaz argija amateetan dabeenak. Dantza ostian edo leenago, etxe baten baño geijagotan, egiten ditubee amar amarka, ardijak aparteeta, amoriak egite, alkar jasote ta aitatutiak lotsatu leijan gauzarik ezain, ero ta nabarmeneenak. Gurasuak begira barrez, edo lotara. Baña Jangoikuak ez dau lorik egiten. Ez dago beretzat illunik ta guztija dakus. Zer penseetan dabee alako emakumeen lan onduetara juaten diran mutillak? Jangoikuaren bildurra batera itxirik, ez dira lotsatuko emakumeen esklabo eureen burubak egitiaz ta, areek nora, eurak ara, mundubari eureen argaltasunak erakustiaz? Nora begira dagoz neskatillaak? Nun da eurei jaokeen modestija, garbitasun gorputz ta arimako edergarririk maiteena? Zer da au? Umetxubak lotsagarritzat esan oi deutsee alkarri: «neska zale, mutil zale». Ta gero, biarren danian, galdu inozenzijati jatorkun lotsia? Bigiria amaiturik, duaz gabaz mutil, gizon ta neskatilla eureen etxetara. Ai, eureen aingerubak emongo dabee, egunen baten, bidian esan ta egiten ditubeen gauza guztien testigantzia! Entzun neutsan esaten, leen aitatu dodan baserriko izandako predikadoriari, ezin absolbidu leizala guraso eureen etxeetan alako batzaarrak euki gura zitubeenak, euretara seme alaba edo otsein gaztiak borondatez bialduten zitubeenak, ez eureeri guraz juazan gaztiak. Baña, akusetan ete dira? Eurak jakingo dabee nogaz ta zelan. Ai, zenbat arima daguan infernuko sugarretan zorigaistoko bigiraakgaitik! Garbitasuna modu askotara galdu deiteke. Lujurijako pekatubak guztijak dira mortalak, borondatez bere atsegiñari leku emoten bajako. Alan, atsegin loizko pensamentu, gurari, berba, begirakune, mosu, oratute, kolpe zantar, eskuka ta beste egitada asko, borondatezkuak izanik, dira pekatu mortalak. Eta, zenbat onelako, bateriko edo besteriko, igaroten ez da alako batzaarretan? Zorijonez, ez dago onelako bigirarik erri askotan ta, dagozanetan bere, ez etxerik geijenetan: leen euki zitubeenak bere, ezagutu ta kendu ditubee. Gaztiak, zelan zaletu liburu onetara ta sarritxu konfeseetara, itxi deutsee pozik. Bakarrik etxe eureen ardura bagatasunagaitik ondo ezagunak oi diranak jarraituten deutsee, beti iraun daijan munduban infernuko azijak.
	LUISEK: Amaituko al dira euskal erri garbijetan olako pekatubeen lazubak. Asko alegreetan nas, gitxitubaz duazalako. Nok ezagutu biar ez dituz eureen arimako kaltiak?
	AITAK: Gauza guztirako imiñi oi dituz diabrubak esesiñoe edo atxakijaaak, balijoko ezpadabee bere Jangoikuaren aurrian. Nekazari on askok egiten dituz bere lanak etxeko familijagaz, biar danian alogerekuak artuta edo, premiña estuban, beste senide edo konfijanzako auzokoren batzubekin. Denporaz asita egiten ditubeez arto zuritze, ezpateetaak; ta lotsatuko litzaatez gorulaak ekarten eureen familija eztaltzeko. Jostun edo neskatilla alogerekuei, beranteetan bajakee, emoten deutsee gabian etzaa lekuba, ordu txaarrian ibilli ez ditian bide luzeko arriskubetan. Orregaitik darabillez ondo bazterrak ta bizi dira kezka baga. Baña beste batzuk, ondo jakiña da zegaitik alan egin oi ditubeen onelako ta beste lanak, lagun biar diralako atxakijagaz. Sarri izango dira besteen premiña alper, ibiltau ta tratu artu emonak nekia baño gurago oi ditubeenak. Eta, zer irabazten dabee, amar amabi lagun etxera ekartiaz, baldin beste arenbeste ordiaz egin biarko badabee eurak? Ibiltia ta Luziferri irabazijak emotia. Eta, zelako biarrak egin duaz alako batzaarretan? Esakunia da ta benetakua: «Gabeko biarra, egunazko lotsaarija». Alan jazoten da: asten dira alkarren leijaan gorubetan, batak meia, bestiak lodija; batak biurregija, bestiak biurt ariña; arrastaka ezpatautako liñuak bere izango dau ugari erbatza. Ta gero, probaurik leleengo Euleen pazienzija, guenian, agertuko da laster praka ta alkondareetan zulua. Gaba galdubak dakar bijaramoneko lua ta egun erdi bat galtzeia. Orra zelako irabazijak! Baña, irabazirik balego bere, zer balijoko deutsee, eureen ta beste askoren arimaak galduteko bidiak emonik, alako bigiraakaz? Ez deitekian iñor aaztu Jangoikuaren juizijo ikaragarrijagaz. Keriza bat legez duaz gure egunak, baña jarraituko deuskubee egitadaak; ta eureen sari edo kastigubak izango dira amaibagaak. Onetan penseetan bada, laster amaituko dira bigiraak.
	LUISEK: Aztertu egiguzuz beste edozein lanetan aurkitu leitezan arriskubak.
	AITAK: Laijeetan bere sarri beraariz imiñi oi ditubee neskatilaak mutilleen erdijan. Ez dago onetan berezko okasiñoe andirik batzubeentzat, baña izan oi da nasai askorentzat berba, ikutze ta lujurijako atsegiñetarako atxakija, sarri gurasuak erremedijau leijeena. Alan, premiñaz aurkituten diran neskatillaak, emon biar deutse lotsia eureen burubei ta urristau alako tentatzalliak. Lenago da arimia, mundubaren errespeto ta lotsa guztijak baño. Aldats andiko soluetan, luur, simaur edo satsa beetik goruntz jasotian, leporik lepo edo burutik burura zara kargaubak emotian bere, oi dira alako gauzaak ta, emakumiak biar legez jantzi ta eztalijak ezpadabiltz, begirakune deungaak. Apal oste batzuk ez dira izaten asko obaak. Ez dau diabrubak lorik egiten ta, Jangoikuaren bildur santuba ondo josirik ez daukanak bere biotzian, usterik gitxienian aurkituko ditu laban arrijak. Eta, zer igaroten da karobija askotan? Ardura andija euki biar dabee gurasuak, alaba ta krijada gazterik ez bialduteko iñungo karobijeetara; ta seme krijaubakaz bere begiratu biar dabee ze lotsatakuak diran eurak ta ze jenteren artera juan leitezan. Badira guraso ardura andikuak, zainduten ditubeenak karobija ingurubak; ta eureen errespetuak gitxituten dituz arriskubak. Baita bere mutil zentzun andiko ta begiratu, besteen ejenplu txaarrari jarraituten ez deutseenak. Etxeko karobija danian, egin biar da guraso edo beste lotsa onekoren bat an eukitera; zerren emakumiak nosbait oi ditubee juan biarrak, janagaz, edarijagaz ta ostian. Baña berarizko arduria euki biar da, gabian ez isteko neskatilla, ez emakume gazteri. Diabruba illun zalia da ta uste ez eban askok galdu ditubee arimaak karobija aldeetan. Nosbait jazoten da jaijak artutia, karobija sutan daguala. Jakiña da biarra egin leijeena, baita bere, lagun gitxi oi daukeenian, estu bizi diralako, gelditu leitekezala, batzuk edo guztijak, zelan dan premiñia, meza entzun baga, kalte andija etorriko bajake meza entzutetik. Baña, alako jai egubarteetan, oi duaz gaztiak jolasera legez karobija aldera, lagun egiteko atxakijagaz, ta igaro oi da nasaikerija asko. Eta, zetara juan leitez, batez bere neskatillaak, ezpada okasinoe emotera ta eureen modestija edo lotsarik eza erakustera? Nausi ta gurasuak euki biar dabee ardura andija onelako okasinoiak kenduteko. Beste leku batzubetan oi duaz neskatillaak oleetara, neguko gabetan, gorubaren atxakijagaz. Edozeñek daki zelakua dan olagizoneen premiñazko jantzija; ta berak asko izan biar leuke, neskatilla modestija puska bat daukana, premiña baga euretara ez juateko. Baña, onez ostian, nok ez daki zenbat okasinoe, berba ta gauza zantar oi dan, gorula zorigaistokuak dirala bide? Orregaitik, guraso askori ardura gitxi emon oi deutsee arimako kaltiak, egur puska bat etxian aurreratu edo alabei gusto emoten badeutsee. Eguneen baten ikusiko dabee. Zorijonez, ugazaba ta ijela begiratu askok ez deutsee lekurik emoten alako gorulei.
	Emen esan gura ditut predikadore bati entzun neutsazan berbaak: «Lotsagarrija da», ziñuan, «emakume askoren ibilgura ta modestijarik eza. Ez da izango gizonezkuen batzaarrik, eurak sartuko ez diranik. Nai dala merkatu, erija, pelota, palanka joko, proba edo beste alako gauzaren bat, an dira eurak. Tabernara konbideetan baditubee, nai merijandara, duaz lotsa gitxigaz. Egiten ezpadabee obrazko pekaturik, edo azaldeetan ezpada, beste berba loi, eskuka zikin ta ibillera nasai guztijak botaten ditubee utsera. O, itxutasuna! O, doktriñarik ez jakin edo ez aitu gura izatia! Zenbat lujurijoso dago infernuban, obrazko pekaturik iños egin baga, pensamentu, guraari, berba ta eskuka loijakgaitik? Ez dago kontau daikezanik. Euki, bada, arren, goguan erija andi au; ta ez aaztu kartilliak erakusten dabenagaz, au da, seigarren mandamentubak aginduten dabela, izan gaitiala garbijak gogo, berba, egite ta guraari guztietan.
	LUISEK: Neuk bere entzun neutsan predikadore ari ta gomuta ditut azkenengo berba oneek: «Hebreotaarrak neskatilliari emoten deutseen izena da Alma. Esan gura dau bakartadeko edo erretiradia. Euskaldunak emoten deutseen izenak esan gura dau garbija, naastu bagia. Jentillak eurak honretan zituben donzella garbi ta modestaak ta, turkubeen artian, ez zenduke ikusiko gizasemeen ondora juaten euretariko bat. Txiñako erreiñu andijan ez dabee iños urteten eureen etxetatik kanpora. Ez dira bardiñak leku guztietako oituraak ta premiñaak; ta ez dau Jangoikuak iñor allagiña lotuten. Baña edozeñek ezagutu daike eurak arpegijan emoten deutseela gure arteko askori, darabilleen lotsabagerija ta nabarmentasuna. Eta, uste ete dabee, alako neskatillaak, ondo ikusijak dirala? Uste ete dabee mutil juiziozkok gurako ditubala bizitza guztirako laguntzat? Askogana zabaldutako biotza nekez batuten da. Alakuak, geijeen bere, aurkituko dabee beste gangar bat, gero zeloz, aserrez ta bake gaistuan izateko. Orregaitik ikusten dira ainbeste matrimonijo negargarri».
	AITAK: Jarraitu gura deutsat okasinoien sallari. Oi dira mutill errondaak bere ta nosbait batu oi jakeez neskatilla lotsa bagaak, eurak bagako saltsarik izan ez dedin. Entzunenak dira zenzerrada, gabon zaar ta ziurrena Santa Ageda bezperakua. Jangoikuak daki zelan oi dabiltzan, zer kontau ta egiten dabeen. Orduban batuten dabeenagaz ta neskatillak etxetik ostuta daruenagaz, egin darue sarri merijendia urrengo jaijan. Ez dago zetan esan zelakuak oi diran onelako merijandeen frutubak. Alan, gurasuak berarizko ardura bat euki biar dabee, gau jakin areetan iñok etxetik urten ez daijan. Zarratu ondo ate bentanaak eta errejistrau oiak gabian. Jagiten dira, premiña danian, ganadubei begiratutera. Eta, ez dabee seme alabaakgaitik, ganadubakgaitik oi daben beste ardura eukiko? Ala esango ete dot, San Juan Krisostomogaz, ardura geijago daukeela aberiakaz seme alabaakaz baño? Eta, zelan erantzungo deutsee Jangoikuari gurasuen obligazinuen gañian?

ERAKUSALDI VII.a

	LUISEK: Aita, entzun gura deutsugu zer dirauskuzun erromerija, dantza ta piesteen gañian.
	AITAK: Edozeñek daki erromerija dala santureen bati egin oi jakon ikusaldi edo bisita bat, dala mesedereen bat eskatu, dala arturikuagaitik eskerrak emoteko. Au, berez, gauza ona da ta onelako erromerijaak ziran ugarijak gizaaldirik garbijeenetan. Ikusiko zenduzan gizonezkuak, juazala gizonezkuakaz, ta emakumiak emakumiakaz, debozinoerik andijeenagaz, asko ortozik, lutu ta zilizijoz jantzita, barurik, begijak lurrera ezarri ta salmo ederrak kanteetan edo orazinoiak esaten. Elduten ziranian eleixa nai hermitara, auzpaz etzunik, begijetako malkuakaz lurra bustiten ebeela, egiten zitubeen eureen eskintsari erreguz betiak. O, zorijoneko erromerijaak! Ez daukagu zetan zurtu, irakurten badituguz historijarik ziurreenetan ainbeste miraari ta miserikordija, onelako erromesei egiñak. Baña, o egunak! O gizoneen jirabiraak! Zetara biurtu dira, geijenentzat, oraingo erromerijaak? Santubeen eguna edo debozinoia atxakija artuta, duaz jente taldaak santu guztien santubaren agindubak austera, barristaurik jentillak guzurrezko jangoikuei egiten eutseezan irudiko fiesta zorigaistokuak. An egongo da ardaua ugari, biztuteko lujurija edo aserria; an tanbolin ta soñubak, pasiñoiak azkortuteko; an banidade ta mundubaren labankerija guztijak. Ara batu oi dira adiskide geistuak, ta bertan egiten dira barrijak. Asten dira dantzaak plazaan ta, sarri, eskiña bazterretan. Dantzia amaitu ta edaatera, edan ta barriro dantzara. Zer itxaron deiteke? O, santu glorioso, gozeetan zagozeenak zeruban zeuben garbitasunaren sarijak! Orra zetara ditubeen zuben egunak! Orra ugari erromes Luziferren debotuak! Orra zelan lujurijaz errerik eureen biotzak, eskintzen deutseezan aragijaren inzensuak! Ai, antxiñako baserritaar garbi, austurik zagozeenak sepultura illunetan! Biztu zaitezee ta etorri negar egitera, ikusirik zertzuk egiten diran, zubek ainbeste izerdi ta debozinoegaz jaso zendubeezan hermita santubetan. Gitxi eretxirik jaijeetan parrokijeetara juatiari, imiñi zendubeezan etxe santu oneek baserri ingurubetan, sarri, astegunetan bere, erregututeko euretan. Bizi izan ziñeen santu patroien anparuban, zeuben familija ta irabazi guztiakaz, aurkiturik eurakan zeuben esperantziaren poza, esturasun ta premiña guztietan. Baña, ara orain, geijenez aazturik ta bakarrik gomunteetan dirala eurakaz, eguneen batzuk nasaikerijaan igaroteko. Azur liorrak, jagi ta diadar egizubee, biztu dedin gure fedia ta desegin oitura ain galdubak. Elduten da fiestako illun nabarra ta geituten da nasaikerija. Amaituten da nosbait eta, nok adierazo daike zer igaroten dan bideetan? (Erri askotan ez oi duaz bideetan alkarregaz gizon ta emakumiak, ezpada aparte, baña bai beste batzubetan). Nok esan, diñot, zertzuk igaro oi diran etxeetarako biurreraan, ez izanik zeruko aingeru, illunaz bere guztia dakusenak? Eta, zer esango dabee, beste gauza nasai askoren artian, ikusirik neskatilleen izena daukenak duazala gizonezkueen besape edo kalzarbeetan ta, nosbait, zaldi ganian eureen altzuan? Nora igon daike geijago lotsabagakerijak? Ai, eta zein andija dan Jangoikuaren eruapena! Bai diño San Agustinek: «Jangoikua pazienzija andikua da pekatarijagaz, betikua dalako». Eternidadeko justizija dauka, nos kastigau, eta ez dau iñor itxiko beria emon baga. Iminirik daukaz jakiturijako liburuban, neurri usterik gitxijeen danian beteko jakeezanak. Aureliori bete jakon pekatubeen neurrija, dantzan ebillela, Talesmilesiori fiestiari begira eguala. Beste askori luzatuten jakee, baña, guztija izanik laburra munduban, ordubaren zain dagoz amaibagako tormentubak. Errukarri ta zorigaistokua, pekatu ta pekatuko bidei itxi ta biotzez penitenzija egiten ez dabena.
	LUISEK: Aita, predikadore bat dirudizu.
	AITAK: Gurasuak gauza askotan izan biar dau etxeko predikadore. Entzun, bada, geijago. Erromerijako egunez ostian bere, erri askotan oi dira plaza dantzaak. An, erromerijetan esan dan legez, alkartu oi dira apaindurija, begijetako libertadia, ijuija, barria, bullia, saltua, soñuba ta griñeen biztugarri guztijak. Jarten dira neskatillaak plaza inguruban, salgei balegoz legez. Begira dagoz, nok aterako ete dituban, ta, datorrena datorrela, dan nasaijeena izan arren, ez deutsee ardura. Barrez emoten deutsee eskuba (Ezkonduten danian emon oi jako eskuba senargeijari, konfijantza, amodijo ta jaubetasunaren señaletzat; bada, ostian, lotsa izan biar leuke neskatilla batek, eskurik gizasemiari luzatuten). An duaz ta an dabiltz edozela. Dantziak badau fandango ta arin aringarik, orduban oi dabiltz oraindik naastubago. Guenian, dantzia amaiturik, lagunduten deutsee mutillak jarlekura ta amaija ez oi da obia asieria baño. Zelan erririk geijenetan mutillak ez oi daukeen afizinoerik dantzara, batez bere bola edo pelota lekurik badaukee, neskatillaak atera oi dabee (au urte gitxiz onuntzian) ta, nor lotsatuko ez da, ikusirik eurak duazala mutilleen billa? Zer? Ainbesteragino aaztu dira edolabere eureen modestijagaz? Baita bere oi dira jolas ta dantzaak mendi, zelai ta bazterretan edo etxe artubetan. Ainbat nasaijaguak, zeinda ez oi dan egon nok lotsa puska bat emon ta eureetara batuten dan jenterik askatubeena. justizijako askok galerazo oi dituz; beste batzuk ez deutsee jaramoten. Gurasuak errazeen kendu leijez. Baña ikusten doguna da, aurrera duazala eskandalu ta pekatuko lazubak ta geldituten dala eureen kastiguba Jangoikuaren justizijarentzat. Errazoez Eleixako erakusla ta santubak ain mindurik berba egiten dabee dantza naastubeen gañian. San Efrenek diño: «Soñuba ta dantzia daguan lekuban dago bizijuen illuntasuna, emakumeen galdupena, aingerubeen tristezia ta diabrubaren piestia». Ez diñue gitxiago San Agustin, San Basilio ta beste ezin esan aiña maesu andik. Azkenik, ara Job santubaren berba, gura baditubee, erraz aitu daikeezanak, nortzubei jatorkeezan zuzen zuzen: «Alegreetan dira soñubaren otsian, daruez pozkerijaz eureen egunak ta jausten dira gero infernura». Ai, eta zenbat!
	LUISEK: Zelan, bada, gurasuak isten deutsee juaten alako arriskubetara?
	AITAK: Nik ez dakit, baña bai askok isten deutseela, jakin arren ondo zer igaroten dan. «Dantzan egin daijeela emakume nasaijaren alabaak», diño San Anbrosiok, «baña ama garbijak ez deijuela dantzarik erakutsi». Gurasuak gaztetatik iraatsi biar deutsee seme alabei garbitasunaren amodijua ta azaldau galduteko dagozan arriskubak. Ezin esan lei zenbat balijo daben gurasuen ejenplu ta doktriña onak gaztetxuben bijotz bigun ta samurretan. Umetako sentimentubak dira nekezeen aaztu ta borreetan diranak. Egin beijee alegiña irakurte puska bat erakusteko, erosi liburu onak, irakurri daijeezan, batez bere jai egubarteetan. Txikarretatik iraatsi eureen arimeetan Ama Birjiniaren debozinoia ta errezau eragin berari goix ta gau. Bialdu sarri konfesau ta komulgeetara, batez bere, Ama Birjiniaren egunetan. Alan, erraz egingo jakee eureen arimaak maitatu ta alde eragitia esan diran ta beste pekatuko okasinoietatik. Baña au guztiau asko ezpalitz norbaitentzat, goguan euki biar dabee Espiritu Santubak diñuana: Gurasuak kastigeetan dabela maite daben seme edo alabia. Bai, au da benetako amodijua. Ezagutuko dabee nosbait ta eskerrak emongo deutseez ainbeste peligrutatik librau zituban guraso zorijonekuari.
	LUISEK: Itxirik alde batera egiten diran pekatubak, ez litzaatez orregaitik nire goguan sartuko alako dantza ta ibill modubak. Jangoikuak emon eutseen gizonezkuai berarizko itzal edo errespeto bat, eureen nagusitasunaren ezaugarritzat; baita bere emakumei berarizko modestija bat, diño San Juan Klimakok, peligrubai alde egiteko ta besteentzat gitxituteko. Baña alako fiesta dantzetan ikusten da, ez mutillak daukeela eureen buruben errespetorik, ez neskatillaak modestijarik. Esaterako: mutillak, neskatillen billa duazanian, dantzarako egiten ditubeen buru makurtutiak, txapelak kendutiak ta ondoreengo salto ta ijutikaak, zetan erakusten dabee errespeto ta nagusitasuna? Neskatilleen arrotasun ta mutil artian darabilleen libertadia, zelan bat egin modestijagaz? Zer dan ez dakijan batek ikusiko balitu oraingo dantzaak, ez ete lituke zoro aldratzat eukiko? Baietz uste dot.
	AITAK: Andija da griña edo pasiñoe argalaren indarra. Berak illundu zituban Dabiden birtute, balore ta biktorijaak. Berak txotxatutera legez ekarri eban Salomonen jakiturija ta luur jo eragin eutsan Sansonen indar guztijari. Billatuten badira biztugarri edo suba azteko erregarrijak, geituten jako indarra ta bere lañuakaz illunduten dau gizonaren adin ta entendimentuba. Emendik oi dator ez ezagututia erokerijarik tontuenak, utsera legez botatia geistakerija andijak ta aaztutia, moduren baten, Jangoikuagaz ta norbere burubagaz. Baña Jangoikuak grazija ugarijak daukaz, beragan dana egin ta eskatuten deutsanarentzat. Billatu, bada, gogoz, iges okasinoietatik ta ziurra izango da bitorija.

ERAKUSALDI VIII.a

	Alan, guraso onek, bere ejenplu, erakutsi ta liburu onak irakurri eragiñagaz, sendatuten zituban seme alabaak, ondatu ez zitian mundubaren olatubetan. Alan, itxi eraginik erokerija ta umekerijei, eraasten eutseen euren adin ta biotz bigunetan benetako jakiturija ta egitada prestubeen guraarija. Jai arratsalde askotan juan oi zan hermita batera, zeñetan batu oi zan auzoeria. Errezeetan ebeen errosarijua, gero kalbarijua, doktriñia ta irakurten eban kura jaunak aginduten eutsan liburureen bat. Alan, egiten zituban mesede andijak, argiturik askori zerurako bidia. Egun baten, hermitatik urtetian, aurkiturik gazte asko, dirautso:
	LUISEK: Aita, ez nas aaztuko zuk erakutsi deuskuzuzan gauzaakaz fiesta ta okasinoien ganian; baña gura deutsut entzun, zelan erantzuten deutseezun zale diranei, eureen aldera oi dakarreezan lau esakune oneetara: Lelengua, beste asko bere juaten dirala, usadijua izanik. Bigarrena, gaztiak olgau biar dabeela. Irugarrena, zergaitik kenduten ez diran, ainbeste kalte badakarree. Ta laugarrena sinpletzat eukiko ditubeela, juaten ezpadira.
	AITAK: Diabrubak ezarriko ezpaleutsee eztalgarririk okasinoiei, ez leuke engañauko ainbeste arima euretan. Arranzaliak botaten badau agirijan amuba, nekez arraiñik artuko dau, baña eztalirik karnatiagaz, iruntsi eragin ta katigatuten ditu. Au aurrez esanik, erantzutera nua zure itaunetara. Lelengua da beste asko bere juaten dirala, usadijua izanik. Ainbat deungaago, asko juaten badira. Bakarrik juango balira, ez leukee arriskurik izango. Zeinbat geijago juan, saltsia naastaubagua. Ez dago pekatu askok egiten ez dabenik, baña pekatuba, nai askok nai gitxik egin, beti da ta izango da pekatu. Badira munduban, probinzija osuak lapurretia ofizijoz daukeenak edo kostunbrez logrerija, zaarrei bizitzia kendutia, emakume alargunduten diranak sutan erretia... Baña, zer balijo dabee munduko usadijo, ez askok egitiak, Jangoikuak debekautako gauzeetan? Espiritu Santubak diño argiro: «Ez deutsazu jarraituko legiari», edo askori, «gauza txaarra egiteko». Ez da zeruko bidia bestiak egiten dabeena egitia, Jangoikuaren aginduba gordeetia baño. Irakurri daijeezala justubeen gizaaldi guztietako jazoeraak ta ikusiko dabee, zelan Lot aldendu zan sodomatarreen oitura galdubetatik, Jose ejiptuarrenetatik, ez ebala Job santubak bizi gura izan beste bere egunetako prinzipeen gisara, Tobias, beste guztiei itxita, bakar bakarrik juaten zala tenplura, Jangoiko egijazkua adoreetara. Zematu ebeen Eleazaro zaarra, jaaten ezpeeban Jangoikuak debekaurik eukan aragitik. Jaaten dabee lagun guztijak ta erregututen deutsee edolabere jantzakua egijala; ta erantzuten dau berak naijago ebala ill ta sepulturaan sartu, Jangoikuaren aginduba ausi baño. Nabukodonosor erregiak, eragiñik urre gorrizko estatua edo bulto bat, imiñi eragin eban Babilonijako zelai baten. Batu zituban bertara kaballero, soldau ta al eban jente guztia, agindurik, soñu edo musikiaren otsa entzuten ebeenian, guztijak auzpazturik adoreetako; ta, aurkituko balitz gura ez ebanik, erre zedilla laba gori baten. Ozta entzun zan soñuba, millaak ta millaak andi ta txiki auzpaztu ziran beriala. Baña an aurkitu ziran iru mutil gazte hebreotaar ta oneek ez ebeen makurtu gura izan. Deitu eutseen erregiak ta dirautsee eureen izenakaz: «Sidratx, Misatx ta Abdenago, egija da ez dituzubeela honreetan nire Jangoikuak, ez adorau imiñi eragin Jodan bultua? Bada, baldin alan egiten ezpadozubee orain barriro soñuba entzuten dozubeenian, sartubak izango zaree laba gorijan. Ta, zeiñ da Jangoiko aterako zaitubeezana nire eskutik?» Iru mutil gaztiak, ao batez, esan eutseen: «Ez gara gu orren ganian erantzun biar dogunak. Guk adoreetan dogun Jangoikuak badauka indarra, nai bagenduz atera zure mendetik; baña, gura ezpaleu bere, jakin egizu, Errege, adorauko ez ditugula zure jangoikuak, ta ez bulto ori». Aserrez suturik erregia, sartu eragin zituban labarik gorijeenian; baña, Jangoikuak kendurik subari berak emondako indarra, labiaren erdijan erre baga, alabau ta bedeinkatu eben, jente guztijak arrituten zirala. Zegaitik, bada, mutil gazte oneek egin ez ebeen enparaubak egin ebeena? Soñu ta ainbeste milla gizonen ejenplubak palagetan zituban; laba gorija eukeen begijeen aurrian; zematuten zituban erregerik gogorrenaren berbiak. Zegaitik, diñot ostera, egin ez mutill oneek, beste ain askok egin ebana? Ezin eukeelako Jangoikuaren legia ausi baga ta leenago dalako bizitzia ta gauza guztiak galdutia, pekatu bakar bat egin baño. Eleixako historijaak dakarreez millaka onelako jazoera arrigarrijak. Kristinau senduak ez dabee inos begiratu zer egiten dabeen mundukuak, ezpada, zer aginduten deutseen Jangoikuak. Beti jarraituten deutsee apostolubaren doktriñiari, zeñek erakutsi eban ez bat egiteko munduko oitura galdubakaz. Orregaitik, Zezilio jentil ta gure erlijinoiaren arerijo andijak, zirautseen burlaz bere denporako kristinaubei: «Zubek beti agozee bildurrez: Ez zaree juaten komedijeetara; ez zaree ikusten fiesta, plaza ta onelako olgantzeetan; isten dituzubee lurreko atsegiñak gerokuaren pozagaz». Aitu egizubeez, bada, goguan San Agustinen berba oneek: «O, zorigaistoko oitura dongeen ibaikorrontsuba, nos artian ondatuko dituzu Ebaren semiak itxaso andi edo ikaragarrijan?». Au da, infernuban?
	LUISEK: Asko da ta igaro zaite bigarrenera.
	AITAK: Gaztiak olgau biar dabeela. Baldin olgetiaren izena emon gura bajakee pekatu ta pekaturako bidiai, diñot, ezin iñor bere olgau leitiala. Baldin olgetiaren izena emon gura bajakee dibersinoe inozente, geure nekiak igaroteko lagungarri diranei ta aurrera jarraituteko premiñiak berak, geijago edo gitxiago, eskatuten ditubanei, diñot, zaar nai gazte, guztiak olgau daitekezala eureen neurrijan. Diñot geijago: onelako olgantzia birtutia dala. San Juan Ebanjelistiak, penitenzija ta neke izugarrijeen erdijan, euki eban eper bat bere desterruban ta, noxian bein, olgetan zan berari begira ta jaaten emoten. Au zan bere gorputz ta espiritubari emoten eutsan atseen bat, jarraituteko indar geijagogaz orazinoe, penitenzija ta gogortasunei. Orregaitik, olgantzia artu biar da atseengarritzat ta bakotxak bere saill ta lanei jarraituteko indargarri edo pozgarritzat. Izan biar dau arima ta gorputzerako mesedegarrijak, lagunduten dabela erraztutera, bataren ta bestiaren obligazinoiak kunplietako. Emendik ezagututen da, neke andijaguak, olgantza geijago eskatuten dabela, txikarraguak baño. Asko estudijetan daben batek, ordubak igarorik liburubeen ganian, errazoez gurako dau atseena ta buruba preskau, esan oi dan legez, aurrera jarraituteko. Bardin gorputzeko neke andijak artu ditubanak ta aurrera jarraitu biar deutseenak. Onetarako dibersinoe jenero asko aurkitu leitez ta, zelan diran desbardiñak jenijo ta guraarijak, alan jatorkeez egokijago batzui batzuk ta bestei beste batzuk. Mutil batek, urteten dabenian eskolatik, asti puska bat badauka, laster dua pelota lekura edo asten da txirikillaan, neskatotxubak etxeko andraka... Onetan bertan erakusten dabee jeniuen desbardintasuna ta beti izan biar dabeela baterikuak gizonezkuen olgantzaak ta besterikuak emakumeenak. Mutil nausijei, berekautan legez oi jatorkeez kaza, peska, palanka, bola, parrete ta onelako jokuen afizinoe edo eraspenak, iños pelotakua aaztu baga euskal errijetan. Neskatillaak, ez eukirik ainbeste neke, gitxiago dabee asko; ta, ostian, eurenezko modestijak alan eskaturik, erraz zaletuten dira karta, dama oko, alkarregazko pasio eta beste dibersinoe garbijetara; ta, nosbait, bakarrian edo eureen artian, egin daike dantza aldi bat, honestidadia galdu baga. Bakotxa olgaurik neurriz ta jaokan legez, biurtuko dira pozik eureen lanetara, gogo obiagaz biarra egitera.
	Baña, zer esango dogu, alper beti atseetan ta atseetako ustez dagozanakgaitik? Zeri atseengo deutsee, nekatu baga? Zetarako nekatuteko poz ta indarra, nekerik artuko ezpadabee? Onelakuak beti oi dabiltz denporia igaroteko asmuetan. Baña guztijak aspertu edo kanseetan ditu, diño San Bernardok. Ez aurkiturik, bada, eureentzat egijazko olgetarik, itxirik alde batera San Juan Krisostomo ta Eleixako erakuslaak alperren gañian diñuenari, bakarrik esango deutsubeet Katon filosofuagaz, alperrerijak erakusten dabela gaistakerija. Ta alan, ez da zetan arritu asmeetia pekatu ta pekatuko bidiak eureen atseengarritzat ta emotia olgantziaren izena gaistakerijari. Begiratu bedi nortzuk oi diran errijetan alako fiestaak oiñian euki ta geituten oi dabiltzanak; ta ikusiko dira, batetik siseru, tratalari, tabernari ta neke gitxigaz bizi izateko irabazija euretatik ateraten dabeenak; bestetik, gazte nai zaar, ezetara dendatu ta aplikau baga, eraz ta aragiz bizi izatia baño beste amesik egiten ez dabeenak. Orain, bada, baldin ziurra bada bakotxak gorde ta zaintu gura oi dabela bere obria, erraz ezagutuko dozubee nundik daukeen jatorrija, olgantziaren izeneko baña olgantzaak ez diran naasteko batzaar askok. Baña, zelan ejenplu gaistua dan aiñ itxaaskorra ta gizona okerrera makurtuba, alan, neke andijak daukeezanak bere jausi dira ta jausten dira, zorigaistuan, esan diran lazubetan.
	Uste dot esan danetik ezagutuko dozubeela zer dan olgetia ta zer ez; ta, azkenik, goguan euki egizubeez, jakitun andi baten berba oneek: «Kendu bedi lujurija ta amaitu ziran oraingo fiesta ta dantzaak».
	LUISEK: Erantzun egizu irugarrenera.
	AITAK: Zergaitik kenduten ez diran, ain kaltegarrijak badira. Diñot, dagozala okasinoe edo peligru kendu leitezanak, baita bere orain artian kendu ezin izan diranak ta, kendu al izan arren, kendu ez diranak. Justizijakuak alegiñez kendu biar ditubee okasinoe andi ta ezagunak; baña, batzuk kendu ezin baditubee edo kenduteko gogorik ezpadaukee, zer atera daikegu orretatik? Zillegi edo libre dala justizijak galerazoten ez daben guztija? Erri batzubetan oi dagoz pekaturako etxe jakinak; ta, nok esan daike euretara juan leitiala, justizijak kenduten ez ditubalako? «Etorri biar dabee eskandalubak», ziñuan Jesukristok. Eurei alde egitian dago gure irabazija. Jangoikuak itxi euskun geure eskuban jarraitutia edo ez jarraitutia. Eskandalubeen artian argituten da geijago kristinau senduen leijaltasuna. Jaaten ugari euki ta baru egitian dago irabazi andija; utsa da zer jan ez daukalako baruba. Ez da zetan amesik egin geldituko dala munduba okasinoe baga. Bakotxak goitu biar ditugu Jangoikuaren grazijagaz. Justizijako burubak kendu ezin baditu, egon biar dau plazean begi argijakaz, egin ez deitekian honestidadiaren kontrako gauzarik, ta erretirau eragin jentia albait goixen. Baña bat da justizijari jaokana ta beste bat guri, geure eskuban eukirik nai deutsagun bidiari jarraitutia ta jakinik Jangoikuak juzgauko gaitubala guztijok bere lege santutik.
	LUISEK: Amaitu egizu asi zenduban sailla. Zer diñozu laugarrenera?
	AITAK: Sinpletzat eukiko ditubeela. Mundutaarrak txito dira lagun zaliak, estaldu al baleijeez eureen argaltasunak, sarturik bestiak eureen naasteetan. Antxiñako esakunia da: «askoren gatxa, tontuen poza». Sarnaz josiriko batek ikusten ditubanian beste garbi batzuk, gomunteetan da iñosko geijeen bere sarniagaz ta naibagetuten jako biotza. Au jazoten jakee mundutaar nasaijei, arima garbijak ikusirik ta, orregaitik, sartu gura oi ditubee bestiak eureen sarna tokijetan. Leleengo soñubak kristinaubak sinpletzat emoteko, urten eban jentilletatik, Zezilio ta beste askok erakusten daben legez; baña ugariturik asko kristinaubeen artian pekatuba ta munduko oitura galdubeen eraaspena, kristinau mundutaar oneek asi ziran ta jarraituten deutsee eureen ondorenguak, izen au emoten Jesusen lege garbijari jarraituten deutseenei. Au da, egija esateko, bestei ezartia eurei ezin zuzenago jatorkeen izena. Entzun. Sinplezia da pensau, esan ta egitia gatz edo sustanzija bagako gauzaak ta errazoe, zentzun edo jakiturija egijazkuagaz ondo ez datozanak. Aztertu bitez, bada, mundutaarren pensamentu, berba ta egitadaak; ta eurak erakutsiko dabee zetarikuak diran. Ez luzatutearren, batena esatia askoko da, beste guztiena gitxi gora beera aituteko. Neskatilia mundutaar baten pensamentubak dira apaindutia, buruba erakustia, erokerijako ibiltiak ta beste onelako gauzaren batzuk; konbersazinoiak, bata apaindubago bada, bestiak onelako adiskideren bat badauka, aiñ egunetan badago onelako fiesta edo batzaarreen bat, ain lekutan onan edo alan olgau baziran, nor nogaz ta zelan ibilli zan... Egitadaak, ezeri ez jaokazan barre ta jesto gangarrak, jantzi arruak, salto ta brinko modestija bagaak. Ta, zer gatz edo sustanzija daukee gauza oneek (itxirik orain alde batera beste pekatubak), gure zentzun edo errazoiaren aurrian? Bardin diñot mutill emeturik legez bizi diranakgaitik. Zer daukee, bada, zer ikusi, jakiturijagaz, erokerija ta tontakerija ain agirijak? Beraz, eurak dira sinpliak; baña antxiña esan eban Salomonek norbera sinple edo tontua danak, bestiak aintzat artuten ditubala. Amaitu gura dot Espiritu Santubak Jakiturijako liburuban itxi euskuzan berbaakaz. «Pekatarijak», diño, «eguneen baten, zurturik arima justubeen glorijagaz, esango dabee infernuban damuz ta negarrez: "Ai! Oneek ziran guk denpora baten burla ta barrez erabilli oi genduzanak, Guk, gatz bagook, sinpletzat geunkan eureen bizi moduba; baña ara zelan orain konteetan diran Jangoikuaren semeen artian ta eureen egoeria dan santubakaz. Beraz, geu aldendu giñan bide egijazkotik ta, nekaturik nasaikerijako bideetan, ez genduban ezagutu Jaungoikuaren bidia. Zer atora genduban arrokerijatik? Igaro zan guztija kerizia legez"». Zer berba argijagorik, aitu gura ditubanarentzat?
	LUISEK: Erijotzako orduban, makaldurik gure griñaak, ezagutuko da onduen nos diran gure egitadaak zuzen ta errazoezkuak, nos sinpliak, nos pozgarrijak ta nos negargarrijak. Imiñi daiguzan, bada, mundutaar bat ta arima garbi bat ordu atan ta pensau zer esango ete deutsan bakotxari bere konzienzijak.
	AITAK: Entzun neutsan esaten sazerdote zaar bizitza guztija illten lagunduten igaro ebanari, ez ebala iñor aurkitu, ordu atan larrituten ez zanik, esan diran ibillera ta euretan egin, entzun ta ikusitako gauzeen gomuntiaz. Orduban lotsatuten zirala eureen erokerijakaz ta ezagututen zitubeela egin ta eragindako pekatubak. Barriz, arima leijal mundubaren labankerijei alde egin eutseenak, Jesukristoren lege santuba ez austearren, bedeinkatuten ebeela pozik Jaungoikua, gorde ziralako arrisku ta labankerija galdukorretatik.
	Baña, autortu gura badabee egija, ez izanik guztiz tonto edo pekatuban itxuturiko batzuk, osasunian bere ezagututen dabee, nolabait, eureen bizimodu galduba; baña ez dabee indarrik egin gura griñaak azpiratu ta tentazinoiak goituteko, ezpada, guztija bestera, iminten dabee eureen alegiña, argi puskia amatau ta konzienzija pekatubakaz baketuteko. Zenbati etorri oi jako gogora: «Ez nas ondo bizi, ill biar baneu, ta nire bizitzia dago, aserraturik daukadan Jangoikuaren eskubetan»? Zenbati, liburu onak irakurri, sermoiak entzun, erijotzaren bat ikusi edo beste modu askotara konzienzijak emon oi deutsaz bere dei edo kezkaak? Baña, zer egiten dau askok? Aaztutera, gogotik kendutera ta illundutera grazijaren argitasunak mundubaren palagubakaz. Beste batzuk, alakuan, billatu oi dabee konfesore on bat, egiten dabee astiro eureen konfesinoia, artuten ditubee propositubak, aldendurik lagun txarretatik, asten dira konfesetan sarrijago ta jarraituten deutsee denpora zati baten bizitza onari. Baña, orra nun diabruba asten jakeen barriro tenteetan. Munduko leengo lagunak dirautsee ez dedilla izan sinplia, eurak bere salbau gura dabeela, ez dabela paltako nok absolbidu, urlija ta berendija konfesore estubak dirala, gero bere badaguala nos itxi mundubari... Eta, ai! Zenbati ausi eragiten deutseezan eureen propositubak onelako esakune tonto batzukin! Orduban itxi oi deutsee leengo konfesoriari, billatuten dabee albait mangarik zabaleen bat edo oi dabiltz bateganik bestiagana, konfesore ta eureen burubak engañeetan, azkenik, elduten dirala leen baño bizimodu zabalagora.
	Orregaitik, oi dira besteren batzuk, diabrubaren ta mundutarren lazubak ezagutu ta, Jangoikuaren grazijagaz sendaturik, propositu onetan irauten dabeenak; ta eurak izango dira, egunen baten, arima argalak juzgeetako testigurik gogorrenak. Ai, mundutaar guztijak irakurriko balebee San Agustiñen bizitzia! Entzun bere zati labur bat: Bizi zan Agustin mundubaren abegi gozoz inguraturik, aragijaren amodijo argaletan sarturik ta bere biotza eurakaz baketu nairik; baña, orra nun bere konzienzijak, noxian beiñ, miñduten eutsazan aragijaren atsegin guztijak. Uts egite bat ezaguturik, sartuten zan beste baten; ta ebillen, olatubeen artian galdu gordian oi dabillen ontzi bat legez. Eldu zan bere itxutasu nak ezagututera, ikaratutera Jangoikuaren juizijo ta eternidadiagaz, baña bere biotz mundu ta aragijaren atsegiñetara ain etsigijak emoten eutsan gerra gogor ta bizi bat, urratu ez egizan eureen kateiak. Ernakume bati eutsan amodijuak, lagun nasaijeen adiskidetasunak, mundutaarren artian artu eban entzute andijak ta bere jakiturija arruak irabazi eutsan estimazinoe edo abegijak zirautzeen zoli zoli bere biotzian: «Agustin, betiko itxi gura gaituzuz?». Orregaitik, argitubaz bere adiña, asten zan indarra egin nairik goituteko, baña bere griña edo pasiñoe argalak diadar egiten eutseen: «gero, gero». Aurkituten zala egun baten Alipio bere lagun maitiagaz, sartu jakeen gelara Ponziano, kristinau txito ona ta bijeen adiskidia. Asi jakeen berbeetan San Antonio ta heremubetako gizon askoren bizitza garbijaren gañian. Esan eutseen zelan soldaubeen agintari andi bik, irakurririk santu areen bizitzaak, itxi eutseen mundubaren labankerijei, jarraituteko benetan Jesusi. Onelako berba onak esanda, urten eban Ponzianok ta gelditu ziran bakarrian Agustin ta Alipio, grazijaren sentimentu andijakaz zauriturik. Ez da erraz adierazoten zer igaroten jakeen ordu atan eureen biotzetan. Lotsaturik alkarri begira, mututurik aldi baten, esan eukian bata bestiaren zain egozala, nor asiko ete zan berba egiten. Alako baten, Agustinek, arnasa arturik, esan eutsan: «Alipio neure adiskide maitia! Zetan geldituko gara? Mundubak jakiturija gitxikotzat daukazanak irabazten dabee zeruba; ta gu bizi gara jira ta bira aragijaren atsegiñetan, geruago ta geijago loituten. Zegaitik egingo ez dogu areek egiten dabeena?» Berbarik geijago atera ezinik, urtenik andik, juan zan hortuko bakartadera ta, etzunik piko baten illunpian, beste denpora baten Adan legez, asi zan bere biotza askatuten, zirautsala Jangoikuari, bere begijak malkozko iturri eginik: «Nos artian, neure Jaun ta Jangoikua, nos artian izango zara nigaz beti aserre? Arren, aaztu zaite nire orain arteku nasaikerijakaz. Eta, nos artian esango dot nik beu bijar, bijar? Zegaitik egingo ez dot oraindixek, bijar egin gurako dodana?». Jangoiko errukiorrak entzun zituban Agustiñen erregu samurrak ta, indarturik bere biotza grazijagaz, urratu zituban betiko mundu ta aragijaren lokarri guztijak, igoteko santidaderik andijeenera ta Eleisako erakusla aiñ argija izatera. Beste askoren artian eskribidu eban bere konfesinoietako liburubak, argitu dituz pekatari itxu asko, mundubaren labankerijeetatik aldendu ta zeruko bide garbijei jarraituteko. Zorijonekuak Jangoikuaren deijei leijal ta sendaro erantzuten deutseenak.
	LUISEK: Lagun txaarrak oi diran legez, geijeenez, arima asko bide galdubeetara oi daruezanak, uste dot lagun onakin batutiak emoten dabela indar andija, bide zuzen ta garbijei jarraituteko.
	AITAK: Ara zer dirauskun Dabid errege santubak: «Batuten bazara onakin, ona izango zara; eta batuten bazara gaistuakin, gaistotuko zara». Lagun txaarrak dira izurri edo pesterik itxaaskorreena ta bildur geijagogaz alde egin biar jakee diabrubari berari baño. Zenbat, diabrubaren tentazinoe asko goitu arren, galdu oi da lagun deungaren baten edo geijagoren bidez? Eleixako historijak, beste jazoera negargarri askoren artian, erakusten deuskuz ainbeste penitente andi Ejiptuko basamortubetan, galdu ziranak lagun donga gitxi batzubeen indarrez. Ta orazinoe, penitenzija ta santidadeko bizitzaan oitubetan ain arima asko argaldu baziran, eurei sarreria emonagaz, zer jazoko ez da bestelakuetan? Zer, gaztetxu ezaguera laburrekuetan? Santa Teresak, amalau urte eukazanian, aitu eban adiskidetasuna bere leengusiña mundutaar bategaz; ta, erakutsirik ze kaltiak egin eutsazan aren berbeeta mundutaarrak (aiñ garbija bera izan arren), dirausku: «Ikaratuten nas, gomuntaurik lagun txaar batek egiten dituban kaltiak. Ezin sinistuko neban, neugan ikusi ezpaneu. Nai neukiana da gurasuak eskarmentau ditiala nigan, ardura andi bat imini daijeen eureen seme alabaakaz». Erraz ta sendo itxaasten da, batez bere gazteen biotz bigunetan, urretik entzun ta ikusten dana ta, aurkiturik guztiok okerrera makurtubak, lasterrago ikasten da txaarra ona baño. Esan bekijo ume bati ogei bidar aita geuria ta, biar bada, ez dau ikasiko; baña, bein entzunagaz beste baga, artuko dau buruban ipuin loi ta zantar bat, luzia izan arren. Zenbat neskatilla buru gogorrekok ikasten ez ditubee erraz kanta nasai ta lotsagarrijak? Zelan ikasi ta zabaldu dira bazter guztietara ta umetaragiño, erdal errijetatik sartu diran ajo... ta berba nabarmen, leenago euskal errijetan iños entzun bagaak? Eukirik, bada, goguan, okerrerako argaltasun au, imiñi biar da ardurarik andijeena, alde egitian atara lagunduten deuskubeenakganik ta sendatutian geure arimaak alegin guztiagaz; ta onetarako gauzarik biarrenetatik bat da lagun onakin batutia. «Adiskide ona», diño Espiritu Santubak, «sendotasun andija da; topau dabenak, ondasun andija aurkitu dau». Ona bere iraasten da, batez bere gazteen biotzetan, ain erraz zeinda gaistakerija ezpada bere. Urretik ta sarri ikusten danak norberaren gogoko lagunetan, berezko indar andi bat dauka biotz bigunetan. Alan, adiskide onak egiten ditubanak, artu oi ditu eureen birtutiak, goixago edo belutxubago. Ikusten ditubanak bere lagunak erretirauta, irakurte ta Eleixa zaliak dirala, sentiuko dau bere biotzian guraari bizi bat beste ainbeste egiteko. Eta, zenbat indar artuko ez dau eurakaz, mundubaren esamesa ta persekuzinoiei jaramon baga, bide onei jarraituteko? Jonatasen adiskidetasun ta laguntasunak arindu eutsazan Dabidi neke ta arerijuen persekuzinoerik gogorreenak. San Basilio ta San Gregoriok, alkarregaz estudijaurik Atenasko unibersidadian, artu ebeen adiskidetasun andi bat. Ez da erraz adierazoten ziudade aren denpora atako labankerijaak ta estudianteen arteko arrokerija ta libertadiak. Baña Basilio ta Gregoriok, alkar sendaturik ta bata bestiaren pozian, goitu zitubeen burla ta ez ikusirik andijeenak, jarraiturik sendaro eureen inozenzija ta garbitasunari. Amaituko dot antxinako esakuniagaz: «Esan egidazu nogaz zabiltzan ta esango deutsut nor edo zelakua zarian». Ezagutu gura dabenak nortzuk izan leizan adiskide on edo deungaak, begiratu eureen berba, ibillera, egite ta bizi modubaren frutubetara.

ERAKUSALDI IX.a

	Guraso oneen arduria ez zan bakarrik seme alabaakaz, baita bere otseiñakaz. Doktriñia erakutsijaz gañera, emoten eutseen eleisbidia ta eukiten ebeen eureen bizimodubaren ardurarik andijeena. Ondo begiraturik, artu orduko, zelakua zan otseiña, leenaz adierazoten eutseezan izango zituban obligazinuak ta, eureen artian bat, ez ebeela iños juan biarko fiesta, erromerija, dantza, bigira, ez beste okasiñoe jakiñetako lekutara. Ostian, ziran txito errukiorrak eurakaz: pageetan eutseen soldatia zuzen ta agillanduakaz ta alkarren leijan oi ziran serbidu gura zitubeenak. Astegunian emoten eutseen astija erropaak konponduteko edo egiten eutseezan etxeko alabaak. Ez ebiltzan etxe onetako otseiñak beti arrastaka, esklabo edo erosijak legez. Ezagututen ebeen ez zirala ostikopetu biar, pobriaguak ziralako, ta bai errukijago izan. Askok ondo goguan josirik euki biar leukiana. Ugazaba alper edo zeken batzuk, al baleijee, bota eragingo leuskijuee odola izerditan otseiñei. Erruki geijago daukee txalakaz eurakaz baño. Jana nola alakua, gois jagi, belu oera ta, bitaartian, beti arrastaka. Ez deutsee emoten astirik erropaak konponduteko, jaijetan ezpada. Meza nausi, sermoe ta konfeseetara, albait gitxien. Bakarrik emoten deutsee libertadia, biar ez leukenerako, au da, batzaar ta okasinoe gaistuetarako. Guraso pobre, eureen seme edo alabaak serbietara aterateko premiñaan aurkituten diranak, gomuntau ditiala, iñok baño neke edo pena geijagogaz azi zitubeela eureen seme alabaak, sartu ez daijeezan buztarri ain gogorreen azpijan. Gomuntau ditiala, pobriak izan arren, Jesusen odolagaz erosijak dirala, ugazaba gogor ta ardura bageen mendian imiñi ez daijeezan.
	AITAK: Berba egiñik okasinoe batzubeen ganian, gura deutsubeet zerbait esan beste tontakerija ta arrisku batzubeen ganian bere. Oi dira errijetan mutill arro ta bake txaarreko, burruka, makillaka ta okasinoe zaliak. Beroturik ardao puska bategaz, esan darue: «Ez nas ni baten bildur». Billaturik eureen gisako lagunik, ez dabee galduten erarik, aterateko aserreren bat. Emendik oi datoz etxeetako naibagiak, auzo ta errijetako gorrotuak, beste kalte askogaz batera. Gizonaren bildur ezpagiña bere, guztiok izan biar dogu Jangoikuaren bildur, gauza txaarrik ez egiteko. Jangoikuak emoten daben indarra da neke ta premiñeetarako, baña ez lagunari gatxik egin ta bere buruba arriskuban ipinteko. Gatxik asko dauka gizonak munduban, alkarri gatx barrijak emoten ibilli baga bere. Indarrari alan jagiten jakozanak, lotsatu biar leukee, ikusirik asto batek eurak baño geijago daukala ta ostikada bategaz botako litukiala lurrera. Gizona jagi biar jako errazoe edo zenzunari; ta onek argitu ta neurtu biar dau Jangoikuaren lege santutik. Burruka ta makillakaak erakusten dabee tontokerija ta biotzeko karkabu zitala, baña ez prestutasun ta balorerik. Prestutasun ta egijazku baloria ezagutzen dira gerra zuzenetan ta Jangoikuaren glorijak eskatuten daben premiña ordubetan. Baña, geijeenez, ikusiko da taberna ta plazeetan arrokerijarik andijeenak botaten ditubeenak dirala billaubeenak premiñazko okasinuetan, ezagutu dedin, biotz zital txatxarrak ez daukeela benetako balorerik. Dabiden jazoeraak erakusten deuskubee biar dan guztija gauza onen ganian. Filisteo sendo ta gogorrak artu ebeen gerria israeltaarrakaz. Ejerzitu bijak aurkituten ziran alkarri begira, baña eskubetara sartu baga. Goliat esaten jakon filisteuen arteko soldau ikaragarri bat agertuten zan egunoro Israelgo ejerzitubaren aurrian, burla ta desapijoz zirautseela, urten eijola berari nai ebanak ta, goituten beeban, filisteo guztijak menderatuko jakeezala, baña bestera jazoten bazan, Israelek jarri biarko ebala filisteuen azpijan. Saul Israelgo erregiak egin zituban eskintsaririk andijeenak, Goliat goituten ebanarentzat; baña, ez ejerzituban, ez ostian, aurkitu eban Goliaten anditasun, indar ta armaak ikaratuten ez ebanik. Dabid, artian, artzain gazte mendijan ebillen bat zan. Entzun ebanian filisteo arro ta Jangoikuaren arerijuak erlijiñoe santubari ta Israeli egiten eutseen burlia, eskini zan beriala guda atarako ta urten eban makilla bat ta bost arri baño beste arma baga. Ikusi ebanian Goliatek mutil gazte, gorri ta ederra, soldau antz ez armarik eukana, esan eutsan burlaz: «Uste dozu txakurren bat nasala, makilla orregaz joteko? Erdu ona, laster prestauko da zure aragija txorijeen janaritzat». Baña Dabidek, ikaratu baga, imiñi eban artzanak aiñ artuba ebeen abaillia, ta lelengo arrikadiagaz ezarri eban lurrera; atera eutsan gerritik ezpatia ta beragaz ebagi iduna. Jarraitu eban, arrezkero, gerra askotan ta bere baloriagaz irabazi zituban biktorijaak, zabaldu eutseen izena mundubaren bazter guztietan; ta ez da aaztu, ez aaztuko, gizaaldijetan. Dakuskun, bada, oraiñ, zer egiten daben Dabid onek beronek lagun projimuaren injurija edo bide bagatasuneen aurrian. Enbidijaz beterik Saul erregia Dabidek artu eban entzutiagaz, persegidu eban ezin geijago ta modu askotara. Ta, zer egiten eban Dabidek? Alde ta ezkutau. Izan zituban erarik oneenak Saul illteko ta bera buru geldituteko; baña, zer egin eban? Jangoikuagaz gomutau ta parkatu. Semei esaten jakon gizon zital batek bete eban lotsabagekerijaz jente askoren aurrian. Abisaik kendu gura izan eutsan bzija; baña Dabidek galerazo eutsan, esanik: «Itxi eijotu bakian, Jangoikuak laketu deutsa; ta berak, biar bada, entongo deust bendizinua, orrek bota deustazan maldizinoien ordez». Bardin erakutsi eban beste jazoera askotan zelan goitu biar ziran griña ta guraari gaistuak, gorderik indar ta baloria gauza andi ta zuzenetarako. Biotzeko sendotasuna ez dago zitalkerija ta tontakerijeetan.
	LUISEK: Beste aserre asko bere ikusi oi da; ta arrituteko gauzia aurkitutia ainbeste gorroto kristinaubeen artian, esanik aiñ sarri Jangoikuari: «Parkatu egiguzuz geure zorrak, geuk geure zordunei parkeetan deutseegun legez».
	AITAK: Bai, ezin esan lei zeinbat arima galduten dituban diabrubak gorroto zorigaistokuen bidez. Egiten dira miñagaz Jesusek erakutsitako erregu areek, baña ez da biar legez penseetan euretan. Orregaitik, askok ez dituz aituten edo ez dituz aitu gura. Gizoneen artian aurkitu oi dira amodijo mueta asko. Partikular edo batzubeen artekuak, nai senidiak diralako, lagunak edo idiak, jenijoz alkarren antzekuak edo mesederen baten bidez. Ez dot orain amodijo oneen gañian berba egiten, ezpada jeneral edo guztientzakuen gañian. Amodijo au izan deiteke jatorrizko edo naturala, guztiok garialako odol berekuak, guraso batzubeen umiak; bada, ez izan da ta ez izango da lurraren gañian gizonik, Adan ta Ebaganik ez datorrenik. Alan daukagu guztiok anaetasun bat, Jangoikuaren probidenzija agirija, erraztuteko karidadeko agindu andi ta aiñ mesedegarrija, zeñen gañian dan nire oraingo berbakuntzia. Dago, bada, amodijo guztientzako bat, naturaleziaz gañetikua, Jangoikuaren berarizko agindu batetik datorrena ta bere grazijagaz gorde biar duguna. Jesusek emon eban odola guztiokgaitik ta erosi genduzan bere erijotziagaz. Orregaitik dirausku San Pablok: «Egiten dogu gorputz bat Jesu Kristogan, ta gara bata bestiaren zatijak». Jesu Kristo da buruba ta gu bere zatijak karidadeko gorputz onetan. Zelan, bada, maitetu giñai Jesu Kristo, geure ta bere zatiban gorroto izanik? Orra zegaitik dirauskun San Juanen aoz: «Esaten dabena maite dabela Jangoikua, lagun projimuari gorroto deutsala, guzurtija da». Alan, karidadeko amodijua dago ameetian Jangoikua bera beragaitik ta projimua Jangoikuagaitik. Amodijo bi oneek birtute bat egiten dabee, San Gregorio andijak dirauskun legez. Jakin biar dogu, bada, Jangoikuaren gorrotuan jarten gariala, projimuari gorroto artuten deutsagun guztian ta erakutsirik daukala neurtuko gaitubala, geuk lagun projimua neurtuten dogun neurrijagaz beragaz. Karidadiak ez dati begiratuten nor ta zelakua dan maitetuko dabena ta parkatuten deutsana, asko dabelako jakitia projimua dana; ta, zenbat esker gaistokuagua lagun projimua, ainbat izango da argijago ta irabazi geijagokua gure karidadia. Jesusek eskatu eutsan Aita eternuari bere eralla edo ilten ebeenakgaitik. San Estebanek erregututen eban arrika bizitzia kenduten eutseenakgaitik. Doktriña oni jarraitu eutseen apostolubak, burla ta persekuzinoerik gogorreneen erdijan, ta gorde dabee martiri, konfesore ta kristinau egijazkuak, mundutaarrak emon deutseezan karzela, desterru ta bidebagetasun guztien artian. Batzuk ezer eztzat oi daukee gorrotua artutia, gero parkatu ezkero; baña au da engañu edo diabrubaren lazu bat. Gorrotua artu dabenak egin dau pekatu ta, astuna izan ezkero, ezin salbau leite parkatute utsagaz, damu egijazkuagaz konfesau baga. Gorrotorik ez artutia, au da karidadiak aginduten dabena. Beste batzuk diñue gauza gatxa dala arerijuei parkatutia. Munduko errege batek aginduko baleutsee maiorazko andi bat, lagun projimuari egitada txatxar edo injurijaren bat parkatutiagaitik, erraz egingo litxakee parkatutia ta, biar bada, egongo litzaatez guraariz beteta, egin daijueen, maiorazgo izatearren. Baña gizon aragizko, mundubari iraatsijak ez deutsee jaramoten zeruko erregeren agindu ta eskintsarijei ta, alan, egiten jakee gatx, eureen fede otz ta Jangoikuaren amodijorik ezagaitik. Ez jakee alan jazoten Jangoikua gauza guztiez gañetik maite dabeenei ta zeruko betiko maiorazkuen pozian, munduko blultza labur au daruenei. Baña aitu biar da ondo ez dala bardin sentimentuba, zein gorrotua. Sentimentuba da naigabia artutia geure biotzian, biztuten dala sarri odola geiago edo gitxiago, gura ez gendukian gauzaren bat egiten deuskubeenian. Au ez da pekatu, bada, ez dago geugan sentietia edo ez sentietia; ta zenbat dan andijagua, atera daikegu irabazi geijago goitubagaz Jangoikuaren grazija ta geure alegiñakaz, lekurik emon baga borondatian karidadia ausi eragiteko pensamenturi. Gorrotua da opa izan edo desietia lagun projimuari gatx, kalte edo naibagereen bat ta au da pekatu mortala, gauza astunian izan ezkero. Izan gaitian errukiorrak projimuakaz, izan dedin Jangoikua geugaz. Euki daigun bera goguan, batez bere iñok gatxik egiten deuskunian, bada, berak isten deutsa, gu probau ta sari geijago irabazi daigun. Ez gara izango lurrian arerijo baga. Jesusek izan zituban. Zorijonekuak, beragan sendaturik, munduko gerra onetan biktorijagaz urteten dabeenak.
	LUISEK: Lurreko bizitziari begiratuta bere, mesede andija genduke alkarren argaltasunak pazienzijaz igarotia, bizi izateko bijotzeko bakia galdu baga.
	AITAK: Jentillak eurak ezagutu ebeen egija ori ta eureen arteko jakitunak iminten zitubeen alegin andijak jenijo edo griñaak ezi ta biotzetako bardintasuna gordeetako. Ara ondo erakusten dabeen ejenplu batzuk. Mutil gazte bat sartu zan filosofo jentil baten eskolaan, zeñek euki eban iru urtian nai ez eban guztia egin ta bere borondatia ukatu eragiten. Beste iru urtian, ez bakarrik isillik igaroten, esan edo egiten eutseen gatx guztija, baita bere sari edo erregalua emoten, gaiski esan edo egiten eutseen guztiei. Ikusirik maesubak zein ondo gorde zituban bere agindubak, esan eutsan: «Guazan orain Atenasko eskola andira». Ziudade onen sarreraan egon oi zan filosofo zaar bat, ezagutu edo probeetako estudijora juazaneen prestaeria. Urreratu jakonian mutil gaztia, asi jakon burla ta ez ikusi andijak egiten, baña ez eutsan mutillak irribarre baño egiten. Aguriak geitu eutsazan esakunerik zitalenak, ta asmau alako txaarkerijaak; baña beti erantzuten eutsan mutillak irribarriagaz. Orduban, filosofuak esan eutsan: «Adiskidia, zer da ori? Ainbeste burla nik zuri egin ta, orregaitik bere, barre egiten deustazu?» Erantzun eutsan mutillak: «Iru urte osuan bizi izan nas beti sari emoten gaiski esan edo egin deustan guztijari. Zuk dugarik egin deustazu; zelan, bada, barre egingo ez neutsun?» Entzun orain, Sokrates jentillaren bizitzaan irakurten dana. Filosofo andi onek izan eban emazte bat, lurrian ikusi zaatian zitaleena ta sugiaren eztena baño miin zorrotzagokua. Esaten eutsazan Sokratesi asmau al zituban gaiski guztijak ixildu baga, iturrija baño geijago. Baña Sokratesek ez eutsan jaramon geijago egiten txakur txikar baten saunkiari baño. Egun baten, baziarduban emaztiak, berak esan ta bera sutu, ta, ikusirik alan bere ezin mindu ebala bere senarra, artu eban ur loiz beteriko ontzi bat ta bota eutsan burutik beera. Orduban, Sokratesek, barre eginda, esan eban: «Banekijan ainbeste trumoek zaparradareen bat laster ekarri biar ebana». Alan gelditu zan Sokrates leen baño entzute geijagogaz ta emaztia lotsatu ta goiturik.
	Filosofuak errazoiaren indarrez ta munduko entzute uts batgaitik, onelako irudi edo ejenplu asko itxi badeuskubeez, zelan da kristinau askok, Jesusen amorez ta betiko atsegiñeen pozian, karidadeko agindu errazaguak ez gorde gura izatia? Ai, eta zelan Jangoikuak aterako dituban eguneen baten jentillak eurak, kristinau argalak lotsatu ta juzgeetako! Eta, zer erantzungo deutsee? Ai, itxubak! Ez dago eruapen baga karidaderik, ez, karidade baga, zeruko saririk, eta bai betiko kastigubak.
	LUISEK: Zer dirauskuzu egin oi diran ganadu probeen gañian?
	AITAK: Berba gitxitan erantzungo deutsubeet. Ganadubak probetiak, berez, ez dauka gauza txaarrik. Nosbait izan leitez premiñazkuak saldu erosijetan, ikusteko gauzako ete diran biarrerako. Egija da, ganadubak urriñekuak ezpadira, jakin oi dala leenaz eureen barri. Saldu erosirik euki ez arren, adiskide batzuk, biar arte baten, olgantzaz legez, bake ta armonija andijan, probau gura oi ditubee eureen ganadubak; ta orduban izango da dibersinoe inozente bat, zelan dan kazadore batena, pozez begira dagokanian bere txakurrari, erbijaren ondoren doianian. Baña oi dira proba aposte andi ta desafiozkuak, zeintzubei txito sarri darraikueezan aserre gogor ta ordikerija ez gitxi. Nekatuten dira laarregi gizonak ta galduten ditubee asko ganadubak. Onelakuak ekarri oi ditubee etxeetara gastu ta kalte andijak, arrokerija utsez. Alan, ezin iñok ontzat emon daikez.
	INESEK: Erakutsirik San Gregoriok diabrubak tentau oi dabela bakotxa argaleen dan aldetik, esan eiguzu ze griña izan oi dan geijeenez, zeñetatik imiñi oi deutseezan emakumei bere tentazinoeko lazubak.
	AITAK: Griñarik bizijeena emakumeen artian izan oi da burubak erakutsi ta eder eretxi naija. Emendik sartu oi ditu apaindurija laarregijaren guraarijan, ta ugaritu da allagiña eureen banerija. Ez dot berba egiten honestidade ta dezenzijaz ondo jazten diranakgaitik, bakotxaren euki, estadu edo bizimodubari jaokan apaindurijagaz. Banerijaren izenak berak esan gura dau ezer ezkerija edo, argiruago esateko, engañuba. Ta alan da: bada, banerija izaten da diran baño ederrago irudituteko, edo ezaintasunak eztalduteko. Bata ta bestia dira engañubak, baña guztirako daukaz asmuak banerijak. Izanik gauza au aiñ agirija, ez nas luzatuko asko bere gañian. Orregaitik, ezin itxi nei esan baga, leleengo banerijak daruala sarri etxeko obligazinoietarako biar litzaatiana, eragiten ditubala zorrak edo atzeratu leenagokuak pageetia. Bigarren egiten dirala lapurreta jenero asko beragaitik, bai etxeko laboreetan, bai tratu ta errenteetan; bada, apaindurija arrora emonak ez oi dabee atzerapenik euki, biar ez litzaatezan irabazijak eruateko, errenta laarregijak iminteko, soldatarik otseiñei ez emoteko ta iñoren izerdija txupeetako, baldin eureen guraarijak beteetan baditubee. Irugarren, iruntsten dabela pobreen herenzija. Ai! Zenbat ikusten da erdi billosik ta gosez, gaixorik ta premiñaz, ondo legokezanak banerijak daruanaren lauren bategaz! Baña itxuturik biotzak moda ta apaindurija laarregijan, aaztuten dira zetarako emoten dituban Jangoikuak ondasunak eta zelan erantzun biarko jakon eruakgaitik. Laugarren, galdu eragiten dabela modestija, ikusten dan legez moda askogaz, aragijak ondo eztali baga, ta beste modu askotara. Azkenik, ez dabee alan apaindu gura ezkutuban egoteko; ta soñeko arruak berak emoten deutsee ibillteko aisia, begiratu baga nora, ez zelan. Gura dabee ikusi daijeezan, ikusten ditube berak bere bestiak ta alkarren leijan ta pozian sartuten dira mundubaren olgantza zoro ta okasinoietan, itxu itxurik bera adoreetako. Emen gomunteetan nas Jakiturijaren liburuban irakurten danagaz: «Erbubee», esan eutseen pekatarijak alkarri, «gozatu gaitian lurreko atsegiñetan, ez dekigula igaro denporiaren loria. Imiñi daiguzan larrosazko koroiak, liortu baño leenago. Ez dedilla gelditu zelairik, zeñetara elduko ez dan gure lujurija. Itxi daiguzan leku guztietan alegrijaren señaliak, persegidu daigun justuba, gure egitadeen arerijua dalako ta emoten deuskuzalako arpegijan geure pekatubak. Alan pensau ta uts egin ebeen, itxutu zitubalako eureen gaistakerijak», Ispillu argija, gure egunetako gazte askorentzat. Ara, azkenik, txito egoki jatorkeen Isaias igarla santubaren zemaija: «Jagi diralako laarregi Siongo alabaak, ostikopetuba izango da eureen arrokerija, billostuba apaindurija ta, bitxi ta usain gozuen ordiaz, izango ditubee tormentubak».
	Oi dira beste emakume ta neskatilla batzuk, guztija bestera, bardiñ eutsi edo ardura bagaak, dezenzijak eskatuten daben soiñ estalgarririk iminten ez dabeenak. Au ikusten da sarri lan edo biarretan dabiltzanian; ta lotsagarrija da zelan juaten diran batzuk iturri edo ibaijetara, lexiba jote nai beste zerbait garbitutera. Ez dot gitxiago esaten emakume señak azten oi dagozan askogaitik, ardura puska bat imiñten ez dabeelako biar legez eztaliteko, iñoren aurrian ugatza emoten deutseenian. Ama alper ez gitxik bere oi darabilleez erdi billosik eureen umiak. Euki biar da, bada, ardura andija, dezenzijaz ondo eztaliteko, erropaak pobretxubaguak izan arren.

ERAKUSALDI X.a

	Mundubaren arrisku ta lazubak ez dira bakarrik gazteentzat, baita bere beste guztientzat. Ezin dirianak aztertu neizubeez, baña, iraitzian bada bere, aitatuko deutsubeedaz batzuk, argitasuneen bat emoteko.
	Oi dira baserritaarren artian bere tratu ta artu emonak. Euretariko batek baño geijagok zer pensau emon oi deutsee, eskola andijetakuak izan arren, erabagiteko zillegi edo lizito ete diran. Orregaitik dirautsubeet, tratuba ezpada ezagun garbija, itunduteko konfesore jakitun edo beste gizon aitu ta konzienzija onekoren bategaz ta jarraituteko bere eretxijari. Bide bagako irabazijak asko daukee infernuban; ta interesak erraz itxutu oi dituz arimako begijak. Tratuba garbija bada, esango deutsubee egin zinaijeela ta ez dozubee galduko itandubagaz; garbija ezpazan, librauko zaree diabrubaren sare andi batetik. Batzuk ez oi dabee itandu gura, ez, izanik eureen gisako jakiturija bagako edo ardura gitxikoren bati; eta onetan bertan erakusten dabee eureen kodizila ta konzienzija zabala. Zenbat usurerija ikusten ez da tratu askotan? Zenbat atxakija gero estaldu edo ontzat emoteko? Irabazijagaz pozturik, nok itxi eragin tratu deungiari, biurturik gaiski irabazi guztijak? O, kodizijaren egarri, iños ase baga, geruago ta egarri geijago emoten dabena! Kodizijaren itxutasun, sartubago ta illunago egiten ditubana! Ikusten dira irabazi deungaak darueezanak, beste gauza batzubetan aiñ begiratubak, baita deboto edo debotaak dirudijeenak: batzuk promesaak egiten, bestiak mezaak ateraten, errezu luziak egiten, sarri konfesetan... Baña, itxi tratu txaarrai ta biurtu bakotxari beria? Ori gitxitan. Onelakuentzat dator egoki: Leenago da obligazinoia, debozinoia baño. Estaldu gura litukeez eureen tranpaak azaleko debozinoiakaz. Ipokrita zorigaistokuak! Ara ezagututeko irudi bizi bat. Komedija baten atera ebeen tximiño bat kaballero jantzirik: peluka ta sonbrellu ederrak buruban, bastoia eskuban ta guztija apainduta. Pasietan ebillen komedijako salaan baterik bestera, jentiak eroturik berari begira eukazala. Alan egozanetatik batek esan eutsan alboko lagunari: «Gura dozu jakin nor edo zelakua dan pasietan dabillen kaballero ori?» Erantzun eutsan baietz. Orduban, aterarik poltsikotik esku bete almendra, bota zituban saliaren erdira. Izanik tximiñuak aiñ almendra zaliak, entzun ebaneko eureen otsa, aazturik komedija ta kaballerotasunagaz, salto eban kolpez eureetara, jausi jakozan peluka ta sonbrelluba batera, bastoia bestera ta gelditu zan billosturik, baña pozik bere almendraak jaaten. Ikusi egizube egoki ete jatorkeen jazoera au, esan ditudan tratalarijei. Laster billostuten dira azaleko debozinoietatik, interes galdubaren usaiña sentietan dabeenian.
	Izan oi dira beste tranpa batzuk bere gauza baten baño geijagotan. Onelakuak dira ganadubak saldutia, agertu baga errenkura kaltegarri ta esan biar diranak. Laboriak edo beste gauzaren batzuk emotia neurri laburregijagaz edo pisu arinegijagaz. Ikatz orde, illintxaz zakubak beteetia. Baso examiñaak konzienzijak erakusten deutseen baño geijago edo gitxiagotzat egitia, jazo oi dan legez, konbit, interes edo adiskidetasunakgaitik. Examiñiaz gañetiko arbola edo egurrak ebaglila, gaiski ta larregi iñaustia, geijago atera nairik... Errenterubak ikatz, arbola edo oneraak eureentzat artu edo saldutia ta eureen ardurara daukeezan basuei... ondo begiratu ezaz, kaltiak egiten istia. Ugazabaak biar baño errenta andijaguak ezarri ta kendutia edo errenta duiñekuaz ostian dugaik eragitia alogera zor jakeen lanak, jakiñik errenteru gaixuak ez dirala azartuko, bildurrez, ezer esan, ez eskatuten. Onelakuak sarri egin oi dira, errenterubak nora urtenik ez daukalako edo besteren batek geijago eskiñi deutseelako. Baña, jakin biar dabee ugazabaak, ezin artu leijeela, gizon aitubeen eretxijan, duiñ dan baño errenta goragorik, eskiñi deutseelako, beste baga. Usurerubei bere eskiñi oi jakee, baña ezin eruan leijee logrerijako interesik. Pobre nun sartu ez daukeenak, erraz eskintzen dabee edozer errenta; beste batzuk eskintzen dabee, auzo ta al dabenari ostu edo amarren primizijaak urritu ta inorenetik pageetako.
	Ugazaba asko prestago oi dagoz errenta larregijak artuteko, etxeetan biar dana egiteko baño. Gauza jakiña da etxiak biar ditubana familijaren duiñeko gela edo kuartuak; ta negargarrijak dira ez eukijak oi dakartzan arimako kaltiak. Leleengo arduriak izan biar dau matrimonijoko oiak albait aldendubeen imintia beste guztietatik. Bigarrenak, krijaurik badago ta etxian alaba edo krijadarik, nai semerik badago ta krijadarik, albait urrindubeen etzaa lekubak egokitutia. Irugarrenak, txikarretatik aparte erazotia seme alabatxubak. Diabrubak ez dau lorik egiten ta askok ez leuke sinistuko zein umetatik eragiten deutseezan okerkerijaak, ta eurak ez euki arren artian pekaturik, ezaguerarik ezaz, daukee erruba ugazaba biar diran gelaak egiten ez ditubeenak ta guraso eureen erruz arriskuban iminten ditubeenak. Batez bere, bost urtera eldu ezkero, euki biar da onetan ardura andija. Askok, ganadu tokijakaz ardura geijago artu oi dau, familijaren etzaa lekubakaz baño.
	LUISEK: Aitatu dituzun ezkero amarren primizijaak, gura neuke entzun eureen gañian jakin biar dana.
	AITAK: Antxiñako legian pagau ziran amarren ta primizijaak Jangoikuaren aginduz. Luurra egin ebanak berak emon eutsan, ta emoten deutsa, frutubak emoteko indarra ta, bera baga, alperrak litzaatez gizoneen izerdi ta alegiñak. Jangoikuaren borondatian dagoz euri, aixe, iruntz, edur gozatsubak, baita bere trumoe, txingor, arri ta indriskaak. Ikusi oi dira urte uste baño ugarijaguak, baita bere urrijak. Batzubetan erneeratik ta nosbait leleengotik asko eskintzen dabeenak, azkenik, ordu bateko arri abar batek ezer ezera biurtuten ditubala, bai gizoneen pekatubak kastigeetako, ta bai ezagutu daijeen ez daguala Jangoikua bagako ondasunik. Baldin lurrak erantzungo baleutsa beti gizoneen izerdi, neke ta alegiñei, usteko leukee, biar bada, emotian lurrak labore ta oneraak, ez dabela egiten beste gauzarik, eureen izerdi ta nekei zorra pagetia baño. Barriz, ikusirik alegiñik andijeenak imiñi, esperantzarik gozuenagaz poztu ta, orregaitik, bein baño geijagotan uts emoten dabela, erraz gomunteetan dira luur ta elementu guztien jaubia dala ondasuneen emollia. Alan, leleengo gizonak eskiñi eutseezan fruturik onenak Jangoikuari ta agindu zitubanian amarren primizijaak, pageetan zitubeen pozik; bada, guztia beria ebanak, bere eskuban eukan izenteetia zati bat beretzat, au da, bere tenplu, ministro ta oneen karguko gauzeentzat, zeintzubeen artian kontau biar diran pobre ixill ta agiri asko. Gauza jakiña da Jangoikuari emongo jakonak garbijak izan biar dabena. Gauza jakiña da, izan biar dana, batez bere, berak izentauriko premiñetarako duiña. Eta, zer gauza garbijagorik, Jangoikuaren indar ta gizoneen izerdijagaz lurrak emoten ditubanak baño? Barriz, beste irabazi askotan, sartu deitekez tranpa, lapurrerija ta irabazi deungaak, Jangoikuari eskintzeko baño, diabrubari opa izateko duiñaguak diranak. Zer abegi izan leijee Jangoikuaren aurrian, usurerija ta beste edozein bide okerretiko eskintsarijak? Ermoado esaten jakon gizon batek, geixo aldi estubak arturik, bialdu eutsazan San Launomaurori berrogei eskudo limosna, erregutu eijon Jangoikuari bere osasunagaitik. Artu zituban erreguben erreguz. Juan zan eurakaz oratorijora ta, imiñirik altara gañian, eskatu eutsan Jangoikuari ontzat artu egijala eskintsarija gaixuaren osasunagaitik. Andik urtenda asi zan bana bana dirubak konteetan ta, gelditurik bat bakarrik, biurtu eutsazan beste guztiak mandatarijari, zirautsala: «Esan eijozu gaixuari, diru bat artu dodala, bera bakarrik garbirik aurkitu dodalako; beste guztiak lapurrerija ta geistakerijaz loitubak dagozala ta ez daukeela indarrik Jangoikuaren aserria bigunduteko. Geistakerijako eskintsarijak gorrotaubak dirala bere aurrian». Eta, zer gauza aiñ duiñik, egijazko premiña guztietarako, lurraren frutubak baño? Nundik urteten dabee janak, jantzi geijak eta bizi biarrak eskatuten dituban gauzaak? Alan, Eleixa santubak lege barrijan, leenguaren irudijan, esan diran ta beste errazoe askogaitik, aginduten ditu amarren primizijak garbijenetik; ta gure obligazinoia da zuzen pageetia. Nekazari onak, ez bakarrik zuzen, baita bere pageetan ditu pozik, Jangoikuari jakon zorra legez, ezaguturik gauza guztien jaubetzat. Alan, gijau ta botaten ditubanian lurrera azijak, atseetan dau Jangoikuagan ta, ikusten dabenian eguzkijak berotu ta euri iruntz gozuak ezkotuten ditubala, bedeinkatuten dau, azkenik esker andijak emoten deutsazala, bere laboriak batutian. Ondo pageetan ez ditubanak, ukatuten deutsa Jaungoikuari zorra ta, gogo txaarragaz emoten ditubanak bere, agertuten deutsa esker deungia. Wielef herejiak erakutsi eban amarrena limosna bat zala ta kondenauba izan zan Konstanzako Konzilijo nausijan. Azkenik, uts egite au ta beste batzuk gaitik, aterarik eleixatik bere azurrak, botaak izan ziran kanpora.
	LUISEK: Gauza jakiña da obeidu biar izatia Eleixiaren agindubei, bere semiak izanik.
	AITAK: Jesukristok berak esan eban: «Eleixiari entzuterik emoten ez deutsana» (au da, obeiduten ez deutsana) «izango da zuretzat jentil ta publikanua legez». Zeiñ berez Jangoikuak agindu, zeiñ berak atarako izentaurikuen bidez, beraganik dator agindubeen indarra. Berez erakutsi ta agindu zituban amar mandanentu santubak, beti ta leku guztietan bardin ta aldakuntza baga gorde biarko ziranak legez. Berez itxi zituban sakramantu santubak ta emon beste erakutsi asko gure bizi modurako. Berez imiñi eban Eleixa santuba ministruakin, Pedro buru zala, leenago erakutsi neutsubeen legez. Ta berez emon eutseen Eleixako burubei eskubidia, iminteko premiñiak, arimeen mesediak ta bere honra ta glorijak eskatuten dituban legiak. Berak emondako eskubide onetatik datoz Eleixiaren agindubak. Oneek aldatu leiz Eleixiak berak, premiñiak, arimeen onak ta Jangoikuaren honra ta glorijak alan eskatuko baleu; baña berak ez aldatutera, obligauko gaitubee beti, ez dagualako lurrian Eleixiaren gañetiko eskubiderik. Alan, nosbait aldatu ta bigundu ditu Eleixiak bere aginduren batzuk. Oraingo barubak ez dira aiñ gogorrak zeinda antxiñako gizaaldijetakuak. Ez dira orain ikusten pekatu mortal bakar batgaitik, urte askotako ur ta ogizko barubak, beste penitenzija askogaz batera, komulgau bere baga egoten zirala, penitenzija guztijak osotu arte. Emendik bertatik dator jai geijago izatia erreiñu edo probinzija batzubetan beste batzubetan baño, ta bardin aurkitutia desbardintasunen batzuk amarren ta primizijak pageetiaren gañian. Bakotxak egin biar dogu geure probinzija edo erreiñurako Eleixiak aginduta daukana, izango bagara Eleixiaren semiak ta salbau gura badogu.
	Esan dot Jangoikuak berez erakutsi zitubala amar mandamentu santubak, beti ta leku guztietan bardin gorde biarko ziranak legez. Alan, ezin aurkitu lei motiborik euretatik bat austeko, munduko ondasun, ez bizitzia beragaitik bere. Baña Eleixiaren agindubak lotu edo obligeetan gaitubee bere borondatia dan aiñaan; ta ez da bere borondatia beti edo zirkunstanzija guztietan lotu edo obligeetia. Esaterako, Eleixiak aginduten dau meza osua entzuteko jai ta domeketan; gelditu zara meza entzun baga osasunik ezaz edo zeuri, nai beste projimoren bati, kalte andiren bat etorri ez ekijon, zu mezatara juanaz, nai benetako lotsari andi bat zeunkalako agirira urteteko, edo beste gauza astunen baten bildurrez. Bada, ez dozu ausi agindurik, ez egin pekaturik, zerren ez dan Eleixiaren borondatia obligeetia kalte aiñ andijak eukitera.
	AGEDAK: Nosbait ikusi dot ogeta bat urte igarotako jostun osasun onekua, baru egunian bere lanera juan, baña ez egiten, norbaitek esanik ez zedilla izan sinplia ta jan eijala, bestiak legez.
	AITAK: Ala gaiski. Iñoren esan ta burlaak ez dira asko baruba austeko, egin biar dabenarentzat. Mundutarren esanak ez dabee iñor librauko obligazinoietatik ta ez Jangoikuaren justizija zuzenetik. Baña jazo deiteke alako jostuna aurkitutia aiñ etxe pobrian, zeinda imiñi ezin leijuen baru egin ta bere lanei erantzuteko duiñeko janaririk; ta alde onetatik librau deiteke baru egitetik, pekatu egin baga. Janari ta alimentubak ez dira bardiñak izaten erri ta etxe guztietan. Alan, ezta baideetan ibilli baga, onduen da jostunak leenaz itundutia kura edo konfesore jakitun bategaz zer egingo dabeen onelako edo alako maijetan aurkituten diranian ta jarraitutia bere esanari.
	LUISEK: Berba egin dozun ezkero Jangoikuaren ta Eleixiaren mandamentubeen ganian, esan eiguzu zerbait bakotxak bere burubari imiñi oi deutsazan obligazinoe barri, au da, boto edo promesakgaitik.
	AITAK: Asko legoke zer esan eureen gañian, baña bakarrik aitatuko dot biar biarra; ta onetan bere diñot onduen dala itundutia konfesoriagaz, egin orduko. Baita, eginda bere, luzabideren bat badago; ta bardin seme alabaak promesik egin badabee, zerren geijenak oi diran gurasuak desegin leijeezanak, senarrak emaztiarenak legez. Borondate, desio edo guraari bat artutia ez da promesa, baldin obligau gura ezpadau atara Jangoikuaren aurrian. Promesak ondo pensaurik egin biar dira, sarri arin egin ta nekez bete edo kunplietan diralako. Geijenak oi dira konfesoriak aldatu leizanak; ta negargarrija da ikustia urte askotan oi dagozanak, ez aldatu, ez kunplidu baga. Promesak izan biar dau Jangoikuaren honra ta norbere arimiaren onerako; ta, alan ez izanik, ez dago promesik. Promes egiten bada gauza andi edo astuna, kunpliu biar da pekatu mortalaren beian; ariña bada, ta kunplidu ez, izango da beniala. Baña ara jakitun andi batek esan eustana. Boto edo promesak (estadukuetatik ostianguak), izanik norberak bere burubari iminten deutsazan obligazinoiak, ainbestian lotuten dabee, zeinda norberak gura daben, egiten ditubanian. Alan, izan arren gauza andi edo astunaren gañekuak, obligau gura ezpadau pekatu mortalaren beian, ez da obligauko ta bakarrik egingo dau pekatu beniala, kunplietan ezpadau. Berbarako, diño batek, «nik promes egiten dot, meza bat atara, limosna andi bat egin, baru... baña ez dot obligau gura pekatu mortalaren beian, ezpada obligazinoe ariñaren azpijan». Ai! zenbat konzienzijako kezka gitxiago izango litzaatian, onan egiñak izatera askoren promesak! Ez dot berba egiten erromerijeetara juateko promeseen gañian, eurakgaitik esan zanetik, ezagutuko dozubee jakin biar dozubeena.

ERAKUSALDI XI.a

	AITAK: Uste dot, neure seme ta alabaak, eldu dala denporia estadubaren ganian berba egiteko. Jakin biar da estadu bat baño geijago dirana. Jangoikuari jaoka batera edo beetera deitutia, norberari jarraitutia ta gurasuei alegiñez lagun egitia. Jangoikuak berak agindu eutsan Moisesi akomodeetako goixago bere mendekuak.
	Baña guraso batek baño geijagok artu gura oi deutsee Jangoikuari eskuba, erabagirik eurak seme alabeen estadubaren gañian. Begiraturik familijari, esan oi dabee: «Seme au izango da ezkondu ta etxerako; bestiorri emongo jako eleixbidia, abade edo fraille izan dedin; beste alabiari erakutsi bekijo josten edo, ta bizi dedilla bere modura...». Baña, egiten ete dabee alegiña, jakiteko Jangoikuak alan deituten dituban edo ez? Orregaitik, zenbat ezkontza zorigaistoko ikusten ez da? Zenbat sazerdote, Jangoikuak ain estadu andira deitu baga, eureen ta beste arima askoren galgarri oi diranak? Zenbat neskatilla, biar bada ezkondu balira, onak izango ziranak, eureen borondatiaren kontra ezkondu baga gelditurik, argaltasunez beterik dagozanak? Gurasuak arimeen onari geijago begiratuko baleutsee munduko interesei baño, ai, zenbat pekatu gitxiago izango litzaatian! Eta, zenbat kristinau oba geijago estadu guztietan!
	LUISEK: Aita, orain erakutsi gura deutsut neure borondatia; ta da sazerdote izateko. Itundurik nago konfesoriagaz ta, ezagututeko Jangoikuaren deija ete dodan, esan izan deust: «Luis, gura dozu izan sazerdote, eraz bizi izateko, errenta onaren pozian, edo beste lurreko gauzaren batgaitik? Ai, zure zorigaistokua! Bada, jakin egizu eleixgizoneen obligazinoe, ardura, ikasi ta egin biarrak txito astun ta neke andikuak dirala. Sazerdotiak izan biar dau birtute guztien ispillubak, beste guztiak argituteko zerurako bidian. Arimeen arduria artuteko, oraindik ez da asko norbera ona izatia; biar dau jaritxi alegiñez jakiturija andi bat ta jarraitu bizitza guztijan estudijo sendo bati. Euki biar dau guraari bero bat arimaak pekatutik aldendu ta, jausi badin, infernuko bidetik aterateko. Gomuntau sarri zertzuk igaro zituban Jesusek sazerdotiai aiñ eskubide andijak emoteko arimeen onian. Zer gauza arrigarrija dan beti betiko salbau edo beti betiko kondeneetia! Sazerdote onak egiten ditubee penitenzija, erregu ta orazinoiak, ez bakarrik eurakgaitik, baita bere beste guztiakgaitik. Negar egiten dabee apostolubagaz, ikusten ditubeenian pekatu ta eskandalubak, edozein neke artu gura leukeela, pekatubetatik atera ta zeruko bidian imintearren. Alan, irabazten dabee arima asko zerurako ta argi egingo dabee izarrak legez zeruban. Baña, nok adierazo daikez sazerdote tonto, alper ta mundutaar baten kaltiak? O, ze infernu ikaragarrija itxaroten jakon! Naijago zendukedaz ikusi arrastaka, lanik nekatsu ta pobreenetan, zeinda ez sazerdote ardura bagako». Beste erakutsi ta konseju on asko emon izan deustaz konfesoriak; orregaitik, atzeratu ezeze, geitu dira nire guraarijak ta, sinisturik alan Jangoikuaren deija dala ta berak guztira lagunduko dabela, agertu deutsut neure borondatia.
	AITAK: Esker barrijak daukaguz zer emon Jangoikuari, bere ministrotzat esleidu zaituzalako. Pozik lagunduko deutsut eta gastau estudijuetan. Itundu zarian ezkero ondo konfesoriagaz, ez daukat zetan berba egin. Bakarrik esango deutsut San Krisostomogaz, askoz dala gauza andijagua pekatarijak grazijara biurtutia, illak biztutia baño; ta saijatu zaitekezala lan onetan alegin guztiakaz. Zuretzat ustez neukazan etxe ta bazterra, baña Jangoikuak deituten zaituz ondasun goratubaguetara ta jarraitu egijozu leijal ta atzerapen baga.
	LUISEK: Ez neban, aita, itxaroten beste gauzarik zuganik; bada, sarri esan deuskuzu gurasuari jaokala alegiñez lagundutia bakotxari Jangoikuak deituten deutsan estadura. Zuk erakutsi zeustan umetatik neure santubaren bizitzia; ta, jakiña zan ez zendubana izan gurako bere aita baxen gogorra zeure seme alabaakaz.
	AITAK: Esan egizu santu gazte baña andijaren bizitzatik zerbait, beste guztiak bere ikasi daijeen.
	LUISEK: Bai pozik. Luis Gonzaga zan Mantuako prinzipe, markes andi baten semia. Jangoikuak deitu eban jesuita izatera, baña igaro biar izan zituban gerrarik gogorrenak, gurasuaren bai emona edo lizenzija artuteko. Itxuturik aita beragana lurreko amodijo larregi bategaz, entzun zitubaneko semiaren guraarijak, bialdu eban Italijako prinzipeen jauregi edo palazijuetara, otzitu ekijon bere biotza Jangoikuaren deijetara. Baña jauregi eder ta labankerija guztijak bakarrik izan ziran Luisen biotzarentzat, mundubari gorroto geijago artu, birtuteetan sendatu ta garbitasunaren ejenplurik argijeenak euretan zabalduteko. Alan, biurtu zan bere etxera urten ebanian baño beruago. Orduban, billatu zituban aitak bitaartekorik andijeenak, kendu eragiteko burutik bere asmo santubak; imiñi eutseezan oneek begijeen aurrian bere jaijotza argi, nobleza, honra ta gozotasun guztijak; ta mundubak opa eutsazan anditasun, ezkontza ta ondasun ugarijak. Baña alperrik. Aurkituten zala Luis egun baten bere gela illunian Santo Kristo baten oñetan etzunda, azotez gorputza odolduten ta eskatuten Jangoikuari edegi eijola Jesusen Konpañiarako bidia, sartu jakon aita beragana ta, guztija bigundurik, emon eutsan baija, agindurik juan zedilla leenago Milano, etxeko gora beera batzuk zuritutera. Beriala juan zan ta, garbiturik gauza guztijak, biurtzen da pozik etxera. Baña aurkitu eban aita damuturik emon eutsan berbiagaz ta dirautsa: «Luis, engañau ziñan asko, sinistu bazenduban itxiko neutsula jesuita sartuten. Ogeta bost urte dituzunian, erabagiko dozu deritxazuna; artian, ez dozu artuko nire baietzik». Etzun jakon Luis aitari oñetan ta, malkoz beterik, esan eutsan: «Neure aita maitia; ez daijala Jangoikuak laketu ni zure borondatetik aldendutia; obeiduko deutsut. Egongo nas urte orreek bete artian; baña ontzat eruan biar deustazu esatia, Jangoikuak oraindixek deituten nabela erlijinoera ta jarkiko zatxakozala bere borondatiari, zeure baija ukatubagaz». Berba oneen indarrez, bigundu zan barriro aitaren biotza. Oratu eutsan laztanga Luisi ta egon zan aldi baten berbarik atera ezin ebala; baña, azkenik, arnasa puska bat arturik, esan eutsan: «Neure semia, edegi deustazu neure bijotzaren erdijan zauri mingotx, oñaz edo dolorezko odola luzaro emongo dabena. Maite zaitut ta zuk benetan merezi dozu. Imiñirik neukan zugan neure zaartzarako poza ta familija guztijaren ondo izatia. Baña ain ziur bazagoz Jangoikuaren deija dozula, zuaz, neure seme laztana, berak izentau deutsun konpañiara». Au esanik, sartu zan aita gela baten ta askatu eban bere biotza negar ugarijetan. Luis bere samurtu zan zerbait, baña pozez beterik bere baijagaz, igaro zan beriala Mantuara, nun itxi edo errenunzijau zituban ondasun ugari ta markesaren tituluba bere anae batentzat ta, ondoren, Erromara igarorik, sartu zan Jesusen konpañian, urte gitxijan eldurik santu andi izatera; ogeta irugaz igaro zan zeruko betiko glorijara, bere bizitza ta ill ezkeroko miraarijak izan ziran arrigarrijak. Arturik dago gazte ikasla guztien santu, abogadu edo jagolatzat; eta ezin esan lei zenbatek igon daben birtute andijetara bere debozinoiaren bidez.
	INESEK: Aita, Ageda ta ni bere gatortzuz orain, erakustera geure borondatia. Ondo pensau ta itundurik, erabagi dogu, nik erlijiosa izatia ta onek, ez eukirik erlijinoeko gogortasunak igaroteko sendotasunik, bizi izatia bere donzellatasunian.
	AITAK: Jangoikuak emonak zaree ta lurreko gurasuak ezin ukatu leijuez beretzat eskatuten ditubanak. Zuk, Ines, isten gaituzuz guztiz, baña ordu onian, dalako Jesus geijago maitetuteko. Esleiduten dozu estadurik goratubeena, zeuk birtuteetan aurreratu ta jaristeko guretzat bere zeruko miserikordija ugarijak. Zuk, Ageda, ez gaituzuz guztiz isten, baña beste estadurik artu gura ez dozun ezkero, izentauko jatzu zeure bizitzarako jatortzuna. Izan zaite benetan garbi ta ejenplu onekua; ta saijatuten bazara, batez bere jaijetan, doktrinia ta irakurten erakusten auzuetako neskatillei, irabaziko dituzuz zerurako sari ugarijak. Bijok esleidu dozubeen ezkero donzellatasuneko estaduba, Jangoikuak bakotxari deitu deutsubeen bidetik, esango deutsubeet zerbait bere gañian. Ez dago loreen edertasunik, eguzkijaren argitasunik, ez lirijuen zuritasunik, arimako garbitasunagaz bardindu leijanik. Esakune goratu edo ponderazinoe guztijak ez dira duiñ, dan aiñaan adierazoteko, dirausku Espiritu Santubak. Garbitasuneko estadukuak ziran San Juanek Jesusen urreen zeruban ikusi zitubanak, jarraituten eutseela alde guztietara, ta deituten deutsee Jesusen leleenkarijak. San Ignazio Martirijak eskribietan eutsan Eroni, gorde egizala donzellaak Jesusen iduneko joijaak legez. San Ziprianok diño dirala Eleixako taldarik ederrena. San Agustinek emoten deutsee lurreko aingerubeen izena. Estadu guztijak dira eureenez onak ta santubak, biar legez erantzuten bajakee Jangoikuak euretara zabalduten dituban grazijei. Guztietan izan dira ugari ta izan ginaindez, ez bakarrik onak, baita bere santubak. Baña San Krisostomok dirauskun legez, zerutik lurrerako desbardintasuna baño andijagua dago donzellatasuneko estadutik ezkontzakora. Bakotxak jarraitu biar deutsa Jangoikuaren deijari; izan zaiteze leijalak mesede ain andira, otzitu baga, munduko palagu ta ondasun guztijak eskiniko balitxazubeez bere. Gomunteetan zaree zeuben santeen bizitzaakaz?
	INESEK: Bai, guztioi erakutsi zeuskuzan txikitan geure santu ta santeen bizitzaak, goguan ondo artu ta euki giñaijeen berarizko debozinoe bat; ta jakin daizun aaztu ez jatana, orain nua esatera. Jaijo zan Santa Ines Erroman, guraso prestu aberats ta birtuosuetatik. Emon eutseen azaijera txito batu edo erretirau ta Jangoikuaren bildur andikua. Amar urte orduko, zirudijan birtutezko lora sorta bat. Ain zan moduzko ta itxura onekua ze, amairu urte zitubaneko, artu eban bere edertasunaren entzutia. Ikusirik Erromako gobernadoriaren semiak, ain sartu jakon goguan, ze bialdu eutsan erregalu andi bat, agerturik, bide batez, bere esposatzat artuteko borondatia; baña beriala biurtu eutsan atzera ezetzagaz. Oraindik ezin etsirik, imini zituban bitartekuak ta, izanik guztiak alperrik, juan jakon bera ikustera, eskintsari ta labankerijaz beterik. Orduban Inesek modestija itzaltsu bategaz, esan eutsan: «Zuaz emendik, tentatzallia. Alperrik eskatuko dozu illgo ez dan esposo bati eskiñirik daukadan eskuba». Gobernadoriak jakin ebanian zer igaroten zan, deiturik beragana, esan eutsan: «Nire semiak, esleidurik bere esposatzat, jo zaitu munduban opa izan zinaijan sorririk oneenak». «Ezagutzen dot», erantzun eutsan Inesek, «egin gura jatana honra andi bat, baña daukat neure Esposua, zeñek ez deustan eskatuten garbitasunaz ostiango doterik; ta maitiago dot berau, munduko koroe guztijak baño». Aserraturik gobernadoria, esan eutsan: «Ogeta lau ordu emoten deutsudaz, erabagi daizun, edo izan Erromako dama nagusi edo galdu bizitzia tormenturik gogorreenetan». «Ez dot ogeta lau orduren biarrik erabakiteko», erantzun eutsan barriro Inesek. Esana esan. Agertu jakozan beriala borreru gogorrak katia ta grilluz beterik. Zematu ebeen, baldin adorau gura ezpazituban eureen guzurrezko jangoikuak; baña guztija alperrik. Eruan ebeen emakume galdubeen leku loi ta illunera ta zeruko txinpart batek argitu eban beingo baten. Urreratu jakon, orregaitik, gobernadoriaren seme amodijoz itxutuba ta jausi zan illik bere oñetan. Orduban, bildurturik, erregutu eutsan gobernadoriak biztu egijan ta, jaso zitubaneko Inesek begijak zeruruntz, jagi zan zalduna, diadarrez autortuten ebala guzurrezkuak zirala jentilleen jangoikuak ta ez eguala kristinaubak adoreetan ebeenaz ostiango jangoikorik. Miraari oneek aldatu ebeen gobernadoriaren biotza, baña sazerdote jentillak, sorginkerijatzat emonik jazoerarik arrigarrijeenak ta alan sinistu eragiñik jentei, atera ebeen beste juez bateganik sutan erreetako epai edo sentenzija. Subak lotsia gorderik, ebagi eutseen iduna ta igon eban bere arima garbijak zeruko esposo ta bere betiko glorijara.
	AITAK: Millagruak aitatu diran ezkero, esango deutsubeet zerbait eureen gañian. Jangoikua bera da bakarrik millagruak egin daikezana, sarritan santubak atarako bitaarteko oi badira bere. Berak daki nos, zelan ta nun egin, edo ez egin. Ez deutsaz iñori zor ta ezin iñok imiñi daikio neurririk. Millinoien millinoiak egin dituz gizaaldi guztietan; batian or, bestian emen, zelan gura izan daben. Millinoien millinoiak gizon, dala jentil, judegu, hereje ta katolikubetatik izan dira eureen ikusla edo testigu. Eskritura santubak ta historija guztijak erakusten deuskubee eureen ziurtasuna. Baña gaurko egunian, kristinau argal edo fedia guztiz galdu dabeneen batzuk, esaten dabee eurak ikusi gura leukeela milagroren bat, fedian sendatuteko. Onelakuak ez dakijee zer dan fedia ta urrin bizi dira Jangoikuaren probidenzija ta jakiturijaren argitasunik laburrenetik. Entzun. Fedia da ez dakuskuna sinistutia, Jangoikuak Eleixiari ta Eleixiak guri darakuskulako; ta eurak gura leukee sinistu bakarrik ikusija. Ezagutu daizubeen zeiñ illundurik dagozan, ara argitasun batzuk. Fedia da nai ta ezkua gizon guztientzat, salbauko badira. Beraz, fediak izan biar dau guztientzakuak, Jangoikuak bere aldetik gura dabelako guztiak salbeetia. Beraz, izan biar dau, nai jakitun, nai tontuarentzat, nai argi, nai itxubarentzat... Orregaitik da Jangoikuak arimei emoten deutseen grazija bat, iñori bere ukatu baga, norberagan dana egin ezkero. Itxirik alde batera Jangoikuaren bide estalijei, zabalduteko bere grazijaak, San Pablok erakusten deusku fedia zabalduteko izentau ebana. Fedia, diño, entzutetik. Au da Eleixa santubaren ministro egijazkuen erakutsijetatik. Biotz zintzo ta garbi naijak aurkituko dabee eureen berba santuban fediaren grazija ta argitasuna. Fedia guztientzakua izanik, ezagun da gizon batek ez daukala eskubide gitxiago beste edozeñek baño, beretzat eskatuteko. Alan, norberak millagruak ikustia biar balitz federako, gizon bakotxa adinera elduten danian, egin biarko leuskijo Jangoikuak millagroreen bat, argiturik leleengo itxu jaijoten diranak; munduko ainbeste millinoien miilinoe gizoneen artian, ez dago instante, ez momenturik, zeñetan bat baño geijago elduten ez dan adiñera. Beraz, gau ta eguneko momentu guztietan egon biarko leuke Jangoikuak millagruak egiten. Baña gurako ete dabee guztientzat millagro mota edo jenero bat egitia? Esaterako, illdako bat biztutia? Orduban, ikusirik instante guztietan illak biztuten, esango leukee erraz berezkua dala edo naturala illak biztutia, dan legez galgarau autstu edo usteldutik zintzuak jaijotia. Edo gurako dabee gizon bakotxari egin dakijon berak esleiduten daben millagrua? Orduban, batak esan leijo mendi bat aldatuteko ara edo ona, beste batek itxasuak liortuteko, onek eguzkija illunduteko, ak gaba egun biurtuteko; ta bakotxak bere burutazinoiak eskatuten deutsana. Ta, nun litzaate Jangoikuaren probidenzijaren jakiturija, aldatu biar balitu momentu guztietan bere egite arrigarrijak gizoneen eretxi ta borondatera? O, biotz Jangoikorik gura ez leukeenen itxutasuna! Imiñi gura dabee menderaturik guztiei. Begijeen aurrian daukeez eguzki, izar ta miraari guztien miraarijak ta ez deutsee jaramonik egiten, egunoro dakuseezalako; ta ikusi gura ditubee momentu guztietan miraari barri batzuk, beste arenbeste egiteko. Nor dala uste ete dabee Jangoikua? Egunen baten erakutsiko deutsee Luziferrek bere lagun arro onei. San Luis Franziako erregia eruan gura izan ebeen beiñ millagro andi bat ikustera; baña erantzun eutseen: «Ziurrago sinistuten dot fediagaz, millagro orrek erakusten dabena ikusijagaz baño». Alan da: gure begi ta gorputzeko zentzunak uts egin leijee, irudipen edo begitazinañoez, baña ez Jangoikuaren berba ta bere grazijak.
	AGEDAK: Nire santiaren bizitzia izanik ain irudi andikua Santa Inesenarenagaz, bakarrik esango dot ogeta batgarren urtian igon ebala zerura, emonik bere bizitzia tormenturik gogorreneen erdijan, garbitasuna gorde ta Jesusi leijaltasunagaz erantzutearren.
	AITAK: Ejenplu orreek ta beste ezin esan aiñak erakusten deuskubee Jangoikuaren deijei euki biar deutseegun leijaltasuna, baita bere garbitasunaren amodijua ta zelan munduko ondasun, anditasun ta bizitzia bera galdu biar diran leenago, pekatu egin baño. Gure erlijinoe santuba ondo ezagutu gura ez dabenei, gogor egiten jakee bizitzia galdutia arimako gauzaakgaitik; ez alan fede biziko arimei. Fede bizikuak, iminirik eureen gogo ta biotzak amairik izango ez daben zeruko bizitzaan, maitiago dabee beti iraungo daben glorijazkua, bizitza labur, argal ta gero bere, usterik gitxien dogunian, galdu biar dogun au baño. Badakijee, galduten badabee gorputzaren bizitzia Jangoikuaren amorez, zuzen zuzen ta purgatorijuan bere sartu baga duazana zerura; baita bere, bizitzia nai beste gauzaren bat maitiago dabenak Jangoikua ta bere agindureen bat baño, salduten deutsala bere arimia, ta betiko bizitzia, Luziferri, izateko bere mendian eternidadeko tormentubetan. Egijaz, zer balijo deutsee orain Sapriziori, San Agustin ta San Ziprianok negarrez aitatuten ditubeen donzella argalei ta beste askori, zer balijo deutsee, diñot, egun batzuk luzaruago munduban bizi izana, baldin, luzabide ariñaren ordez, badagoz ta egongo badira kondenaurik beti infernuban? Zer daukee zer ikusi lurrian gizonak emon leijeezan miñ ta oñazak, infernuko tormentu, ez gizonaren adiñak aitu, ta ez bere miiñak adierazo daikezanakaz? Fede otzeko kristinau argalak puska bateko peniak bildurtuten ditu. Eta, zelan ez dira bildurtuten, amairik izango ez daben subagaz, au da, infernuko karzela gogorragaz? Baña aazturik bizi gura dabee gerokuagaz, ikusi arren egun ta gaba beti aurrera duazala ta denporia iños geldituten eztala. Orregaitik, etortekuak ain ziurrak dira zein igaruak ta, aztutera egin arren gizonak, ez dago aazturik Jangoikuaren justizija ta jausiko dira zorigaistokuak bere mendian, galdurik, biar bada uste baño lenago, ainbeste maite zitubeen gorputzak ta mundu labana.
	Kristinau guztijok goguan ondo josirik euki biar dituguz egija oneek. Maitetu biar dogula Jangoikua gauza guztiez gañetik, ezin maitatu giñaijala bere agindubak gorde baga ta, alan, pekatu mortal bat egiten dabenak, edozein agindu gauza astunian ausirik, galduten dabela Jangoikuaren amodijua, zein baga salbau ezin giñaindezan. Au jazoten da edozein mandamentutan; baña, zelan lujurija dan pekaturik labaneena, arimarik geijeen infernura daruazana, pensamentu, gurari, berba, eskuka, bakarrian ta iñogaz, norbere erikuakaz nai aberiakaz ta modu askotara egiten dana, zelan pekatu onetarako dagozan okasinoerik geijeen munduban ta tentatzalle aiñ asko, zelan emakumeen argaltasunak biar dituban berarizko sendagarrijak, orregaitik gurasuak imiñi biar dabee ardura guztien ardura bat, garbitasunaren amodijo andi bat alabei erakutsi ta lagunduten ondo gorde daijeen. Ez da onetatik aitu biar gizonezkuak ez daukeela ainbeste obligazinoe garbi izateko, bada, mandamentubak guztientzat dira bardiñak; ezpada, gizonezkuak, batetik, eurak senduaguak izanik, beste aldetik, ez daukeela ainbeste arrisku, eurak billatu edo gura ezik. Orregaitik esaten eban San Anbrosiok gurasuarena zala alabeen garbitasunaren zati bat. Gurasuak erakutsiko baleutsee erretiro edo batutasun ta garbitasunaren amodijo ta balijua, zelan ikusiko litzaate ainbeste argaltasun? Ugazaba nasai bat ez istiagaitik, labankerija ta erregalu batgaitik, ezkontzako berba batgaitik, errespeto edo munduko bildur batgaitik, zenbat, arimako garbitasuna galdurik, dagoz infernuban ta beste zenbat arako bidian? Guraso kristinaubak maite balebee eureen alabeen garbitasuna, zer egingo ez leukee ondo gorde eragiteko? Ara jentil baten ejenpluba. Apio esaten jakon Erromako amar agintari nagusijetatik bat, ikusirik Birjinia eritxon neskatilla pobre baña guztiz ederra, sartu zan bere amodijo itxu baten. Aita jentillak, begiraturik Apioren anditasun, agintaritza ta asmo ugarijei, ezin asmau eban zelan gorde bere alabia imini gura jakozan lazubetatik. Txito eban maite Birjinia. Ta, zer egin eban galdu ez eijan bere garbitasuna? Ill bere eskubakin alaba ain maitia, ziñuala: «Naijago dot ikusi illda garbirik, zeinda ez loituta bizirik». Amodijo gaiski aituba, jentillaren itxutasunetik urtena, beste bide asko dagozalako garbitasuna gordeetako, baña erakusten dabena birtutiaren edertasun, jentillak eurak ezagututen dabeena, ta lotsagarrija izango dana guraso kristinau ardura bagako ta neskatilla argal zorigaistokuentzat.
	AGEDAK: Andijak izan biar dau garbitasuna galdu dabenaren naigabiak. Ikusi neban bein neskatilla bat ernegazinoeko bidian, ejenplu garbi batzuk entzunda.
	AITAK: Ernegazinoiagaz ez da egiten pekatubak geitu baño. Galdu dabenak arimia birtute ain ederragaz batera, billatu daijala ainbat eta lasterreen konfesore jakitun bat. Jangoikuaren errukitasunak guztirako itxi euskuzan miserikordija ugarijak. Imini biar dira ardura guztijak pekatuban ez jausteko. Begiratu biar jako pekatubari leenaz gorrotorik andijeenagaz, izanik gizonaren benetako ta betiko kalte bakarra. Berak iminten gaitu Jangoikuaren gorrotuan, illunduten ditu zeruko argijak ta galdu eragiten dau arimako bizitzia, au da, grazija; ta da, azkenik, norbere burubari emoten jakon kondenazinoeko sentenzija gogorra. Baña pekatuban jausi ezkero, egiña egin ta, Judasegaz ernegau baga, biurtu biar dogu ainbat lasterreen Pedro, Magdalena ta beste askogaz Jesusen oñetara, zeñentzat guztia dan erraza ta ain argiro erakutsirik daukan pekatari benetan billatu gura dabenentzako biguntasun ta errukija. Ara ejenplu bat. San Zosimo Palestinako penitente ain entzuna ebillen basamortubak aztertuten, jakiñik euretan bizi zirala santu asko. Egun baten errezetan joiala, ikusi eban igesi kerizia zirudijan gauza bat. Jarraitu ta, deiturik geldituteko, obeidu eutsan; baña, sarturik zulo edo leza baten, dirautsa: «Aita Zosimo, bota egijozu kapa edo mantuba pekatari gaixo oni, artu daijan zure bendizinoia». Arritu zan Zosimo, entzunik bere izena ta, ezaguturik gauza goratubeen bat zala, bota eutsan kapia. Eztalirik beragaz, agertu jakon emakume bat, aiñ argal, baltz ta penitenzijeen indarrez itxuratik urtena, zeinda geijago zirudijan amesetako begitazinnoe batek, egijazko persona bizija baño. Erregutu eutsan Zosimok esan eijola nor zan ta, orazinoe aldi bat eginda, dirautsa: «Ni nas Ejiptuko alaba errukarri bat. Iges neban gaztetan gurasuen etxetik, olguraan bizi izatearren. Igarorik Alejandrijara, zabaldu neban bijotza mundubaren arrokerija ta gozotasunetara. Egun baten, ikusirik jente asko urreratuten itxas bazterrera, itandu neban nora juazan ta, erantzunik Jerusalena, kurutze santubaren jasoera edo exaltazinoerako, juan nintzan eurakaz. Eldu zan egun dontsuba ta jarraitu neutseen lagunei eleixatetaragiño. Baña, ai! Ikusi ezin neban esku batek ez eustan itxi gura izan barrura sartuten. Asi nintzan indarka barrurako eta, zenbat indar geijago egiten neban, ainbat atzerago botaten ninduban. Izuturik ta lotsaturik, alde egin neban plaza bazter batera, nun egon nintzan aldi baten malko gorijak botaten. Alako baten, jaso nituban begijak zeruruntz ta ikusi neban Ama Birjiniaren irudi eder bat. Zabaldurik neure biotz guztija, esan neutsan: «Ama miserikordiazkua, errukitu zaite kriatura zorigaistoko onegaz. Zu zara pekatarijeen ama ta ni pekataririk andijeena; orregaitik esan lei daukadala berarizko eskubide bat zu billatuteko. Egizu, arren, adorau daidala gaur Jesusek nire arimia salbetarren odola isuri eban kurutze santuba. Emoten deutsut berbia igaroteko beriala basamortu batera bizitza guztirako, garbitutera neure arimia penitenzija ta negarrakaz». Indarturik neure biotza, biurtu nintzan eleixara ta sartu eragozpen baga. Etzunik pozik kurutze santubaren aurrian, bota nituban malko samiñak ta, zuzendurik neure amagana, esan neutsan: «Ama biguna, zu zara Jangoikuaz ostian nire bijotza aldatu dozuna ta zugan iminten dot neure esperantzia. Prest nago, agindu neutsun legez, mundubari isteko. Lagun zakidaz salbazinoeko bidian». Entzun neban orduban urriñekua zirudijan berba bat, esaten eustana: «Igaro egizu Jordango ibaija ta aurkituko dozu bizi lekuba». Konfesinoe jeneral bat eginik, jarraitu neutsan zeruko deijari ta, alan, berrogeta zazpi urte dira basamortu onetan bizi nasala, ikusi baga, zeu arte, Adanen seme, ez alabarik. Bedar ta sustraijak izan dira nire janari bakarrak. Erregututen deutsut ekarri daidazula gure Jauna eguben santuz, komulgau nadin». Eldu zanian eguna, juan zan Zosimo gure Jaunagaz ta, ikusi ebaneko ibai barrenian, etorri jakon beste aldetik oiñaz, bide lior batetik legez. Komulgaurik poz ta debozinoerik andijeenagaz, erregutu eutsan, azkenik, etorri ekijola urreengo garizumaan, leleengo ikusaldijan aurkitu eban lekura, nun egongo zan Jangoikuak gurako eban legez. Juanik izentauriko denporaann, topau eban illda, albuan eskribiuta eukala: «Aita Zosimo, emon egijozu karidadez lurra Maria Pobriaren gorputzari, bada, ill zan komulgautako bijaramonian». Emen daukagu, bada, pekatari santidade andira eldutakuen ejenplu argi ta Jangoikuaren miserikordija ugarijeen testigantzarik bizijeen bat.
	AGEDAK: Bizitza ain gogor ta penitentiak ikaratu oi ditubee pekatari asko.
	AITAK: Ez litzaatez ikaratuko munduko penitenzijarik gogorreenakaz, ezagutuko balebee ondo zer dan pekatuba ta beretzat izentaurik dagozan infernuko tormentu amai bagaak. Baña orregaitik, esan gura deutsubeet askoren pozgarritzat, penitenzija izan deitekiala, edo duiña ta salbeetako bestekua, edo munduban pekatubeen zor guztija pagau ta santidadian aurreratutekua. Konfesinoe egijazko bat damu ta propositu zintzuakaz egin dabena, jarten da grazijaan ta salbazinoeko bidian. Damu zintzuak berak emoten dau konfesoriak agintzen daben penitenzija egiteko gogua. Leenagoko argaltasunak ta aurrerako arriskubak argituko dabee konfesoria penitenzija iminteko; baña begiratuko deutsa bakotxaren indarrari, guraago dabela purgatorijuan pagau daijan zorra, zeinda penitenzija guztiz gogorrak imiñi, kunplidu ez ta kondenau dedin betiko. Pekatubeen zor guztia lurrian pagau ta santidadian aurreratutiak eskatuten ditu penitenzija ta gogortasun andijaguak; ta dakuskuz esan dan ejenpluban ta beste ezin esan aiñatan. Eurak erakusten dabee pekatubeen zorraren anditasuna (Ai, eta zenbat geijago igaroko daben purgatorijuan pagau biar dabeenak). Eurak erakusten dabee zeruko miserikordijeen indarra. Bai, urtenik pekatubeen loitasunetatik, Jangoikuaren amodijo bero ta bizi batek erraztuten deutsee guztija. «Amodijo au daguan biotzian», diño San Agustiñek, «ez dago nekerik; edo, nekerik badago, nekia bera maite da». Maria Ejipziakak berak esan eutsan Zosimori, askoz atsegin andijaguak artu zitubala basamortu atako gogortasuneen artian, mundubaren abegi, arrokerija ta olgantza guztien erdijan baño. Ai, zein gozua dan Jangoikuaren amodijo bizija! Ez daki ez daukanak. «Betor daukana», diño San Agustiñek berak, «ta autortuko deust egija diñodana». Azkenik, eurak erakusten dabee zein pozik egin biar diran konfesoriak emon oi ditubeen penitenzija areen aldian aiñ arin ta errazak. Eta, zer erantzungo ete dabee, eurak bere bete edo kunplietan ez ditubeenak?

ERAKUSALDI XII.a

	JABIERREK: Aita, Sinforosak ta nik uste dogu deitubak gariala matrimonijoko estadura ta gatoz borondate au erakustera, artu nairik gurasuen konseju ta baija.
	AITAK: Sakramentu andija da matrimoniokua, diño San Pablok, eta ezin zenbatu edo kontau leitekez ezkondubetan izan diran santu eta santaak. Eureen artian bat ondo entzuna Santa Sinforosa, bere senar ta zazpi semiakaz zeruban daguana. Egija da obligazinoe andijak daukazana, baña, ondo prestauta arturik ta norberagan dana egiñik, Jangoikuak emongo dau guztirako indarra. Seme alabei jaokee erabagi ta gurasuei erakustia borondatia; ta onei, lagundutia, baita bere bitaarteko ibilitia. Gurasuak igarri edo jakin oi dabee eureen seme alabeen borondatia, oneek, lotsa moduren batgaitik, esan ez arren. Eraso biar deutsee, bada, eureen uste edo pensamentuba ta aurreratu, arturik eurak biar diran neurrijak, erabagiteko, edo ezkontzia zarratuteko. Jakin biar dabee, gaztiak alkarri berbaak emotiak, izanaz ostian, sarri, arintasunezkuak, oi dirala, ez gitxitan, arimako arrisku andikuak; ta diño txito egoki San Anbrosiok, ez datorrela ondo neskatilla baten modestijagaz aoz ao alako berbarik berak emotia. Gurasuak, jakinik alan eureen borondatia, lagundu biar deutsee, esan dan legez, ta ez iños gogortasunez galerazo, ez izanik ezkontza txito desbardin, lotsagarri edo bizitza txaarra egiteko arrisku andikoreen bat. Onakorik balitz, itundu deitekez zer egin biar dabeen jakitun bategaz. Ostian bere, guztiz galerazo baga, emon leijuez erakutsi edo konsejubak, ondo ezpaderitxuee seme edo alabiaren borondatiari.
	Izanik gauza au aiñ astuna ta, orregaitik, askok ardura gitxigaz begiratuten deutsana, luzatuko nas erakusten, gurasuen nai seme alabeen aldetik, onetan oi dagozan uts egitiak. Jangoikuak agindu eutsan Moisesi akomodeetako goixago bere mendekuak; baña guraso batzuk oi daukeez urte aurreratubeetan seme ta alabaak, atarako ustekuak izan arren, ez aitatu, ez aurreratu ta bai luzatuten estaduba artutia milla atxakijagaz. Emendik oi dator sarri eurak ixillik ezkontzaak egiten ibiltia, luzaro berbaak emonda egotia ta adiskidetasun gaisto edo ekandu nasairen baten sartutia. Beste guraso batzuk, seme alabeen borondatiari jaramon baga, eurak erabagi gura oi dabee guztija. Diñue: «Gurian sartuko danak onelako dote edo arriua biarko ditu. Ain etxetan sartu biar dogu seme edo alabia». Ez, dabee begiratuten ze jenijo, azaijera, oitura ta modutakua dan ta ezkondu biar dabenaren gogokua izango bada. Betoz dote arrio onak, bego zer jan ta bizi bitez, gura badabee, Luziperregaz. Oi dira guraso guztija bestera egiten dabeenak. Esaten dabee: «Edadeko dira, zer emon andirik bere eztaukagu ta deritxuen bat egingo dabee». Ai, zorigaistoko lurreko ondasunak askorentzat! Esan lei iruditzen jakeela ondasunak ezkondu biar dabeela ta ez personaak; bada, daukeezanak lotubago egiten dira euretara, lagunetara baño, ta, gero, ez daukeenak diñue: «An dabeela», beste guztija utsa balitz legez. Eta, ez al dabee balijo seme alabaak, munduko ondasunak baño geijago? Pobreziak, nori kendu deutsa gurasotasunik? Jangoikuak ez deutsee eskatuko gurasuei emon ezin izan deutseen dote arriuen konturik, baña bai eureen obligazinoiena, zeñetan sartuten dan peligrubetatik alde eragin ta al dabeena egitia, garbiro ta lagun onagaz akomoda ditian.
	Nai dala gurasuen ardura gaistotik bidia artuta, nai dala seme alabaak gurasuei zor deutseen lotsa ta errespetuari jaramon ezaz, egin oi ditubee gaztiak eureen artian ezkontzak arintasun negargarri bategaz. Gura nituke josi gazte guztien biotzetan egija oneek, goguan euki daijeezan, Jangoikuaren bildur puska bat badaukee. Ezkonduten diranak artuten dabeela bizitza guztiko buztarrija, bata edo bestia ill arte, ta ez daguala munduban indar, ez eskubide, urratu daikianik. Ezkontzako berbiak lotuten dabela konzienzija ta alperrik dala damututia, obligazinoia artu zalako Jangoikuaren aurrerako. Jenijo bardin bi ez dirala aurkituko lurraren gañian. Asko ta asko, esakunia dan legez, eskaratzak ezagutu oi ditubala edo, argiruago esateko San Franzisko Salesegaz, oi dagozala kanpuan aingerubak dirudijeenak, ta etxian demoniuak. Gizonaren borondatia dala guztiz argal ta aldakorra; ta alan, jazoten da, orain gura dan gauza bat, gero nai ez izatia, gaur ondo deritxona, bijar txaartzat emotia ta, sarri, era baten asko maite zan gauza bati, gero gorrotoz begiratutia. Senar edo emazte jenijo dongakua edo geistua, ez bakarrik dala neke edo trabajurik andijenetatik bat lurreko bizitzarako, baita bere bildurgarrijagua, arimia galdu eragiteko, amar demonio baño. Orain, bada, egija oneen aurrian, nok ezagutuko ez dau zein astiro pensau, ondo begiratu ta zelan Jangoikuari erregutu biar jakon, ezkontzako berbia emoteko; eta zein arrisku andikua dan leenaz leenaz, emotia, damutu arren, urratu ezin leijan berba ain astuna? Eta, nok ikusiko ez dau askoren arintasun negargarrija, zer jazoten dan jakin ezkero? Zenbat ezkontza egiñ oi da erromerija, jolas ta batzaar zoruetan ta griña argaleen berotasunian? Zenbat atso alkabueten bitaartez? Zenbat aitatu ta beriala? Zenbat geroko denpora luzerako? Baña, zelan neskatilla askoren itxutasuna dan ain andija, ezkontzako berbaak emoteko, berariz esan gura dot zerbait eurakgaitik. Dirudi erdi berba baten zain dagozala, ao zabalakaz baietza emoteko. Neskatilla eruak! Eta, zer pensau daike zentzun puska bat daukan mutillak, ikusirik ain erraz berba astun ta obligazinoe andikua emoten? Gangar bat dala. Eta, zer, baldin saldu gura badau bere garbitasuna, ezkonduteko uste edo esperantziagaitik? Batetik, tonta andi bat dala, ain erraz sinisturik, guzurraren señaliak beragan dituban labankerija; ta, bestetik, nasai Jangoikuaren bildur bagako bat, atera gura dabelako pekatutik ezkontziaren irabazija. Orregaitik, onelako asko ta geijeenak gelditu oi dira burlaz lotsaturik. Beste batzuk, ezkondu ta gero, oi daruee bizitza gaistua edo senarrak, jakiñik eureen argaltasuneen barri, ez oi deutsee konfijantzarik; eta, nosbait alako bide galdutik izaten badabee munduko eretxirako ontzat daukeen ezkontzaren bat, bizi oi dira eureen pekatubeen damu baga ta alan duaz asko infernura; bada, pekatuba ain pekatu da ezkongeijagaz eginda zein bestelakuagaz. Ez da iños biar aiñaan negar egingo itxutasun zorigaistokua. Nok sinistu eukian, sakramentu bat artuteko bide ta zimendutzat, autuko zala nasaikerija ta pekatuba? Baña daigun, neskatilla batek, aitatuten bajako ezkontzarik, berbia emon orduko, artuten dabela denporia, itunduten dala, eskatuten deutsala Jangoikuari ta, bere modestijak alan eskaturik, erantzuten dabela beste senide nai persona on baten bitaartez; daigun, biar ez zan labankerijarik esan bajakon, alde egin ebala laster pekatuko lazubetatik; orduban adierazoten dau bere zentzun ta modestija ta irabazten dau betiko bere garbitasun ta leijaltasunaren konfiantzia. Alan, ez dot iños entzun, ta ez uste dot entzutia, ezkondu gura izan ez dabela mutillek neskatillaren bategaz, garbija dalako, ez iños gero iraunik emon eutsala; ta bardin diñot bestera, ain da berezko edo naturala lagun on ta garbija gura izatia. Euki biar dira, bada, goguan ondo sarturik egija oneek, pekatuko lazu zorigaistokuetatik alde egin ta Jangoikuaren bendizinoia bere estadubaren gañera erakarteko. Baña, zelan neskatilla nasai batzubei ez deutseen erasoten Jangoikuaren bildurrak, ara zer aginduten dabeen Españako legiak: «Ezkontzeko berbia, beste zirkunstanzija batzubeez ostian, eskritura agirijan imiñija ezpada, ez dekijola emon entzuterik justiziako tribunaletan bere gañeko auzi edo demandari». Jakin daijeela, bada, neskatilla tonta nasaijak, milla berba emonta engañaurik gelditu arren, ez dabeela iñor ezkondutera ekarriko lurreko legeetan.
	Gurasuak seme alabei estadura ondo lagunduteko, gomuntau biar dabee guztijak ditubeela eureenak, alan gorde daijeen aleginezko bardintasuna. Ez dabee izan biar zikotz edo zekenak. Aurkituten dira guraso ondo eukijak, baña ain gordiak, ze ez deutseen lagunduten biar legez, diñuela: «Gero bere denporia dago emoteko». Baña leleenguan jaokeen oiñ onian iminten ezpadira, jausijaz bizieria, gerokuak, biar bada, ez dituz jasoten. Esker onik bere ez deutsee batzuk, nora ezekuari emoten ta, alan (txaarto bada bere), esan daruee: «Kokotian sartuta eruan izan al balitubee, ez egozan guretzat». Ez dot, orregaitik, esaten, gurasuak, daukeen guztia emonik, gelditu ditiala eureen biarrian, ezpada, egin daijeela amodijo egijazko baten prestutasunak eskatuten dabena. Oba da, bardiñian, seme alabaak gurasuen biar izatia, bestera baño. Ara jazoera ziur bat. Juan Kontxiak ezkondu eban seme bat, eukan guztija emonda. Baña laster ezagutu eban bere uts egitia, aurkiturik ez ikusi, gogortasun ta premiña andijeen azpijan. Negar egiten eban, baña alperrik, asmau eban artian obato izateko bidia. Kendu eutsan adiskide bati diru poltsa andi bat ta sartu eban bere kutxaan. Noxian bein, gelaan sartuta, konteetan zituban dirubak ta eragiten eutseen entzuteko besteko otsa. Asi ziran zelataka seme ta erreña ta zan agura jakitunak gura ebana. Itandu eutseen baten oraindik zerbait diru izango ebala; ta erantzun eban seme bat baño geijago zitubala ta ikusiko ebala, azkenian, nok obato irabazten zituban. Zorijoneko berbaak. Andik aurrera artuten ebeen ondo baño obato. Biurtu eutsazan orduban dirubak jaubiari ta, eureen ordez, sartu zituban kutxaan makilla trosko bat ta papera, giltzaren azpijan. Azkenik, alagalako zaartzia igarota, ill zan. Beriala seme ta erreiñak idigi ebeen kutxia, baña ez ebeen aurkitu lauzirikorik, ezpada, makilla trosko planta paperagaz, zeñetan ziñuan: «Nik, Juan Kontxiak, azkenengo testamentuban aginduten dot, makilla trosko onegaz galantak emoteko, eureen burubakaz aaztuta, dabeen guztija semei emoten deutseen guraso eruei». Laarregija ta urrijegija, guztia da kaltegarrija.
	JABIERREK: Arrituteko gauzia da ikustia seme alaba gurasuentzako aiñ gogorrak.
	AITAK: Bai, ta zorigaistuan ez oi dira gitxi. Baña geijenez izaten da emon deutseen azaijera mundutaarraren sari ta Jangoikuaren zigorra. Ai, edegiko balitubee arimako begijak, ezagutu ta negar egiteko eureen erruba! Aaztuten dira Espiritu Santubak dirautseenagaz: «Erakutsi deijuela doktrina ona. Makurtu edo obendu daijeezala gaztetatik. Seme jakitunak poztuten dabela aita; ta seme jakiturija bagia dala amaren naibage edo tristezia». Ez deutsee emoten biar dan lotsa, ikasbide ta ejenplurik, parkatuten deutseez kastigau biar diran gauzaak ta emon libertade galdubak. Berba baten esateko, azten ditubee Jangoikuaren bildur santu baga; ta Jangoikuaren bildur santurik ez daukanak, ez dau ezagutu gura izaten erara ez jatorkan obligazinoerik. Baña alperrik izango dabee, Jangoikuaren aurrerako, gurasuei erruba ezartia; bada, gurasuak erantzun biarko dabee eurenagaitik ta baita seme alabaak bere. Ezin ukatuko dabee, Jangoikuaz ostian, gurasuei zor deutseela eureen izatia; ta zor bakar au berau ezin pagau leijeela larregi alegin guztijak egiñ arren. Ala, ezkontziak ateraten baditu bere, gauza batzubetarako eureen mendetik, ez dago ezer ateza daikezanik, Jangoikuak imiñitako beste obligazinoe askotatik.
	JABIERREK: Ez dot uste, aita, Jangoikua lagun dogula, izango dozula guganik alako buruko niiñik.
	AITAK: Egunak dira urlija etxaguntzako gurasuak berba egin eustala zugaz ta Sinforosagaz aldakuntza edo trukadia egiteko, ezkondurik bere seme alabaakaz. Badazauzubeez ta eureen azaiera ta bizimodubak ez dauka zer esanik, onerako baño. Orregaitik, zeubek ondo begiratu biar dozubee ta erakutsi guri borondaterik badaukazubee. Artu orain penseetako denporia; bada, bein erabagirik, laster emon biarko dituzubeez eskubak. Prestau bere biarko dozubee ondo sakramentuba artuteko.
	JABIERREK: Guraso askok, dote arriuak prest badaukeez, ez deutsee jaramoten beste prestaerari ta eskerrak emoten deutsuguz, gomuntau eragiten deuskuzulako prestaerarik biarrena, zein dan arimakua. Askori entzun deutseet konfesinoe jenerala egin ebeela ezkonduteko.
	AITAK: Konfesinoe jenerala nai ta ezkua da konfesinoe txaarrak egindako guztientzat, barriro konfesau biar dalako gaiski, damu ta propositu baga konfesau zana; ta bardin konfesau baga itxi bazan. Nai gaztiak nai zaarrak, estadubari begiratu baga, egin biar dau salbauko bada. Baña ustez konfesinoe onak eginda euki arren, txito egoki da estaduba artutian. Alan jazoten da sazerdote, erlijioso ta erlijiosaakin bere, bada, egun batzuk arturik orazinoe ta penitenzijako ejerzizijuakaz, egiten ditubee konfesinoe jeneralak, dan oneenak izan badira bere. Ezkondu gura dabeen askok edo geijeenak bere egin oi dabee ta da oitura guztiz ona. Baña zelan diabrubak sartu gura daben eskuba, gauzarik santubeenak izan arren, sarritan artu oi dau atxakijatzat, pekatu asko eragin, pekatubetan luzaruago loturik euki ta, guenian, deungaro eragiteko. Iminten deutsee goguan, «Orain bizi zaitez gozaro adiskidetasun nasai, mundubaren palagu gozo ta onelako edo alako pekatubetan; bada, guztija zuzendu edo erremediauko dozu gero konfesinoe jeneral bategaz». Infernuko doktriña ainbeste pekatu geitu ta millinoiak arima kondenau ditubana! Luziferren sare zorigaistokua! Alan jazoten da gero, konfesinoe jeneralak egitia askok ta askok damu ez propositu baga, azalkerija edo zeremonija utsez. Onelakuen biotzak, uste dot diñuela pozez: «Alegiñez gozatu edo aprobetxau gara, mundubak gaztetasunari opa deutsazan labankerijaakaz, jarraitu deutseegu aragizko bidiai; baña konfesau dituguz batera guztiak, ta gelditu gara ondo». Alan, sartu oi dira guzurrezko bake baten, eureen prestaera txaarraren kastiguban, Jangoikuari burla egin gura izan eutseelako, arturik bere miserikordija, geijago ofendietako. Onetarikuak izan duaz, geijenez, ezkonduteko eguna urreratu artian gaiski bizi ta estu estuban arin aringako konfesinoe jeneralak egin gura oi ditubeenak. Arima itxubak! Noren gañera uste ete dabee jausiko dala ainbeste sakrilejijoren madarikazinua? Konfesinoe txaarrari darraiko komoninoe deungiak ta, ondoren, ezkontzako sakramentuba gaiski artutia. Iru sakrilejijo izugarri estadu barrijaren asieraan bertan!
	Ezkongeijak, berarizko ardura, batutasun edo erretirorik andijeenagaz, erregu ta aleginezko egite on guztijakaz, prestau biar dabee sakramentuba artuteko; ta gurasuak begiratu biar dabee iñosko geijeen arriskubetatik alde eragiteko. Ezin laketu leijue ezkongeijaren etxera juaten, ez sarrerarik emon eurenian bestiari. Premiñazko berbarik egin biar balebee, izan dedilla eureen aurrian, ta ez ostian. Ezin itxi nei esan baga, erri baten edo bestian, doktriña gitxi ta azaijera nabarmeneko batzubeen artian jazoten dana. Bigarren eleisdeijeen gabian juan dua nobijua bota bat ardaogaz nobijiaren axera. Itxirik alde batera arriskubak, sarri izan leitezan berba, egite ta guraari gaistuak, aiñ da lotsagarrija gauza au, zeinda ez leukeen erraz sinistuko erri urriñetan, aurkitu leitiala kristinaubeen artian oitura ain tonto ta galdurik. Orregaitik, gurasuak leenaz alkar artu biar dabee galerazoteko. Ze honra emon gura jakee neskatilla honesta ta bere gurasuei onelako konbitakaz? Ai, zenbat asmazinoe daukazan Luziferrek arimaak itxutu ta sakramentubeen grazijaak galerazorik, katigatuteko geijago ta geijago bere lazu gogorretan.
	Abrahan patriarka santubak bialdu eban maijordomuba erbeste urrin batera, Isaak bere semiaren ezkongeijaren billa. Au izan zan Rebeka, dama txito eder ta birtuosia. Biurreraan, urreraturik errira, ikusi ebeen zaldun bat ta, ezaguturik maijordomubak, esan eutsan: «Ara nun daguan nobijua». Entzun orduko, ezarri eban Rebekak belua estalduteko bere arpegija. Ara modestijaren señale argija, gaurko eguneko neskatilla askorentzat eskola txito ikasi biarra. Baña, zer geijago? Irokes barbaro ta jentilleen historijak dirausku ikustia neskatilla bat ezkongeijagaz berbeetan, dala betiko lotsaariturik gelditutia.
	Eztegu askotan bere ikusten dira negargarrizko gauzaak. Irakurten dogu eskritura santuban, hebreotarren artian bere egin oi zirala eztegubak. Laguntzen eutseen adiskideren batzuk nobijuari ta bardin nobijiari; baña, nai maijan jaatian, nai ostian, egoten ziran emakumiak gizonezkuetatik aldendurik. Orain guraso askok iminten daben arduria da ospe ta naste andiko eztegubak egitian. Ta, zer ikusten da gero? Jan edan larregija, ordikerija, dantza naastu nabarmenak ta esatiak lotsatu leizan gauzaak. Ai, ai! Ezkontzarako prestaeria esan dan lakua, ezkontzako asieria, onelakua. Zek urtengo dau emendik? Sarri ikusten dana: Jangoikuaren bildur baga bizi, seme alabaak gaiski azi ta ejenplu txarrak zabaldutia.

ERAKUSALDI XIII.a

	Seme alaba ain ondo azijak jarraitu eutseen gurasuen erakutsijei ta artu ebeen estaduba kristinau egijazkuen prestaera garbijagaz. Bizi ziran guztijak poz andijan; baña Jangoikuak probau ta sendatu gura izan zituban eureen birtutiak, neke ta kurutze gogorreen bidez. Eureen ona ikusi nai ez ebeen batzuk egin eutseezan kalte andijak baso ta irabazijetan. Galdu jakezan makiña bat ganadu gaixo gogor bategaz; ta, azkenik, ill jakon Juani bere emazte birtuosia. Orduban ikusi zan iñosko onduen baserritaar jakitun onen biotzeko sendotasuna. Ezaguturik Jangoikua zala gauza guztien jaubia, ez eukala gizonak berak emon bagako gauza onik, ez arbola baten orrijak zirgiñik egin leijala, ez beste gauzarik jazo leitiala Jangoikuak gura izan edo laketu baga, gauzarik garratz ta mingotxenetatik atera biar zitubala irabazirik andijeenak Jesus kurutzian ill zanaren diszipulu edo jarraitzalle izango zanak, eskerrak emoten eutsazan Jangoikuari, zirautsala: «Zuk, Jauna emon zeustazan; zuk kendu deustazuz; dontsu edo bedeinkatuba izan zaitiala gauza guztietan. Billosik jaijo nintzan ta billosik gelditu nadilla, alan biar bada, zu geijago maitetu ta neure arimia salbeetako». Baturik emaztiaren gaubelara senide ta auzo on batzuk, dirautsee.
	JUANEK: Gaubelia gauza bitarako da: leleengo eskatuteko Jangoikuari difuntubaren arimiagaitik; ta bigarren, bakotxak ondo pensau daijan zetarako jaijo zan ta zetan gelditu biarko daben. Jangoikuaren justizija izanik aiñ zuzena, eta ezin sarturik iñor zerura samarrik txikarreenik euki ezkero, bizitza ustez guztiz garbi ta santuba euki arren lurrian, gitxi gitxi izango dira purgatorijuan sartuten ez diranak. Orregaitik, eskatu biar dogu sendaro eurakgaitik. Difuntu batek ez dauka senide ta adiskideren biarrik beste gauzatarako. Baturik bere inguruban, alabau edo goratu daikeguz bere birtutiak, agertu malkuakaz geure sentimentubak; baña alperrik beretzat. Erregu ta orazinoia da bere erruki ta amodijuak eskatuten deuskuna. Onetarako da gaubelia. Baita bere geure ezaguerarako mesede andijak aterateko. Jangoikua beti jaoku deiez. Batzubeen erijotzia da bestei prest egon ditian albistia bialdutia. Ai, zein sermoe bizija dan guretzat difuntu bat ikustia ta berari ondo begiratutia! Ni gaur ta zu bijar. Bai, ariña ta ez jakiña da gure lurreko bizitzia. Arboleen orrijak neguantzian jausten diran legez, alan banaka biñaka jausiko gara guztijak obi edo sepulturara. Denporia ez dago iños geldi. Gaba ta eguna beti jaokuz ostuten geure bizitza labur onetatik. Aberatsak ill biar dau pobriak legez ta aiñ billosik geldituko da zein jaijo zanian. Zek allagiña lotu lei gizona lurreko argaltasunetara? Zek aaztu eragin leijo betiko bizitziagaz? Ai, erijotzia ta bazeunkaguz sarri goguan! Zer ikusi oi da gizonakaz erijotzia urreratuten jakeenian? Orduban biraotijak asten dira Jesusi deiez, esku zikiñak oraturik, estututen dabee Santo Kristua; ta ezpan loijak makurtuten dira bere oñetan. Orduban ez dago lurreko arrotasuneen gomuntarik, labankerijeen pozik, ez gauza onei burla egiterik. Munduba betiko itxirik, agertu biar da beriala Jangoikuaren justizija artez ta ikaragarrijaren aurrian ta bakotxak artuko dau irabazi dabeea. O, juizijo santubak eurak ikaratuten zitubana! Juizijo aiñ ziur zeinda eriotzia bera elduko jakuna! Zek darabill gizon asko beragaz aaztu nairik? O, diabrubaren itxutasuna! Zarratu gura deuskuz arimako begijak, edegi eragiteko betiko infernuban. Ez gaitezan izan aiñ geure buru kaltekuak. Gomuntau daigun sarri ta ondo eriotza ziurra; bizi gaitian orduban gurako dogun legez. Orain errezau daigun errosarijo santuba difuntiaren arimiagaitik; ta gero irakurriko deutsubeedaz gauza on batzuk, alan oitu zaitezeen gaubelatara elduten zareen guztian ta jausi ez zaitezeen beste batzubeen ejenplu gaistuan.
	Bada, zer jazoten da orain gaubela batzubetan? Ikusita bere gatx egiten da sinistutia. Norbait txaarto jarten danetik, juan duaz auzuak gaubelara. Eta, nortzuk? Geijeenez gazte mundutarreenak. Zetara edo ze asmogaz? Ez beintzat gaixuari lagundu edo, ill bazan, beragaitik erregututera; ta, gitxiago oraindik eurei etorriko jakeen erijotziagaz gomuntetara. Errosarijo bat aringa ta otz otzik errezetan da; ta gero, zer berba on entzuten da? Murmurazinoia ta berdekerija. Zer gauza on ikusten da? Kiñu, ikutze nasai ta nabarmentasuna. Zer frutu ateraten da? Biurtutia goixaldian etxeetara zabarkerija guztietan. Eta dira batzaar oneek gaubelaak, ala bigira zorigaistokuak? Ai, zelan burla egiten jakon eriotziari berari! Nos artian ete? Esan dot ikusita bere gatx egiten dala sinistutia. Baña irakurririk Espiritu Santubak dirauskuna: Gaistuak elduten danian bere gaistakerijeen oxiñera, desprezijeetan dau; edo ez deutsee lekurik emoten grazijaren argitasunei. Ezagututen dot gogortasun onen sustraija. Bai, ain gortubak dakuskuz arima asko Jangoikuaren dei edo abisubei, zeiñda barre egiten dabeen eureen aragizko gozotasunetan, zemairik argijeneen aurrian. Ta egija onen testigantza ziur bat dakusku gaubela nasai askoren ispilluban. Baña ez deijuela luze eretxi, zerren pekatuko barre arin ta laburrei jarraitu biar deutseen betiko negarrak.
	JABIERREK: Oba izango da, aita, ez zu enterrura etortia, geitu ez dakizun sentirnentu ta naibagia.
	AITAK: Ez diñot naturaleziak agertuko ez ditubala bere sentimentubak. Espiritu Santubak esaten dau: «Egijozu difuntubari negar, merezi edo jaokan añaan». Alan, Jangoikuaren erri esleidubak negar egin eban Jakob, Jose, Moises ta Makabeuen eriotzeetan, Dabid, Sunamitis ta Sareptako alargunak eureen semeenetan, San Gregorio ta Anbrosiok, anae ta adiskideenetan. Zenbat malko gori bota ez eban San Agustinek, bere ama Santa Monika ill zanian? Diñot, bada, ez luzatutearren, Abrahan patriarkiak bere negar egin ebala bere emazte birtuosiaren erijotzaan. Ez dot au esaten bardinduteko asmoz gizon aiñ santubagaz, ezpada, erakusteko naturaleziaren sentimentubak ez dabeela galerazoten Jangoikuaren borondatiagaz bat egitia ta bai lagundu difuntubakaz sarrijago gomuntau ta eurakgaitik erregututeko. Guazan, bada, enterrura bat egitera geure orazinoiak Eleixako ministruenakaz.
	JABIERREK: (Enterru ostian) Lutuba daukagun ezkero, jakin gura genduke zetarako dan ta zelan gordeko dogun.
	AITAK: Lutubaren izenak esan gura dau negarra. Alan adierazoten deusku difuntubaren eriotziak emoten daben oñaz edo doloria. Jentillak eurak bere artu oi dabee lutu mueta au, berezko edo naturala dalako illeen sentimentuba. Baña kristinaubeen lutubak dauka ostian itu edo objeto goratubagua. Erakutsirik fediak geure erregu, penitenzija ta egite oneen bidez arindu, laburtu ta atera bere daikeguzala purgatorijoko arimaak su ta pena gogor areetatik, amodijo egijazkuak erakusten dau berarizko aleginak imintia geure senidiakgaitik. Gogoratu zaitezee oraiñ zelako batutasuna gorde ta ze penitenzija gogorrak egin oi zitubeen leenagoko gizaaldijetako kristinaubak argaltasuneen bat izaten ebeenian, zeintzubei esaten eutseen negarti edo lutudunak. Beste batzuk, alako argaltasun baga, artuten ebeen lutu au batutasun ta santidade andijaguan bizi izatearren. Eureen irudijan sartu zan difuntubeen lutuba, eskintzeko Jangoikuan erregu ta penitenzijako egitadaak arima errukarrijeen alde. Erropa txito humildia zan lutubaren azaleko señale edo ezaugarrijetatik bat, koloria edonolakua izan arren. Emendik ezagutu daikezubee zetarako dan ta zelan gorde alegiñezko on guztiak eskiñirik Jangoikuari zeuben ama onaren arimiagaitik.
	Orain askok uste dau lutuba ez dala beste gauzarik erropa baltza erabiltia baño. Baña, zer deutsa erreetan daguan arinia gaixuari gure erropa baltzagaz, baltzian bertan apaindurija ta arrokerija billatuten bada? Eskintzen ezpadira bizitza batu edo erretirau garbijagaz, erregu, penitenzia edo eite onak eurakgaitik? O guraso ta senide askoren arimaak! Soñeko baltzakin dabiltz zubeen seme alaba ta aidiak, mundubagazkua egitearren, baña humiltasunaren usain baga. Eriotziak ezkutau zendubeezan eureen begijetatik, baita gogo ta biotzetatik bere. Ikusi egizubez bat baño geijago plaza ta erromerijei bere itxi nai ez deutseela. Dantzarik egiten ezpadabee oiñakaz, mundubaren zer esanagaitik, egiten dabee biotzakaz, damu geijago daukeela agirijan egin ezinaz, zuben eriotziagaz baño. Bai, ikusi gero bide ta bazterretan. Ai, zelan konteetan ditubeen lutuko egunak! Zein pozik botaten ditubeen erropa baltz edo zuben gomuntiaren erlikija otz ta laburrak! Arima gaixuak! Erre zaitezee. Garbitu munduko su guztijak baño gorijagoko laba orretan azkenengo samarreragiño, bada, ez dago zubentzat usteko zendubeen erruki ta laguntasunik. Ez dot esan gura geijago, Aingeru eder Jangoikuak arima gaixuentzat izentaubak, eta zein barri tristiak eruan biar deutsazubeezan mundu onetatik purgatorijoko arima askori!
	JABIERREK: Purgatorijoko suba aitaturik, oi dira itanduten dabeenak, zelan izan leitekian su gorijagorik karobija, ola ta labeetakua baño.
	AITAK: Zenbat ederraguak diran gure arimaak, zenbat ederraguak zerubak, zenbat zoragarrijagua betiko glorija, ainbat garbijaguak izan biarko dau an sartuko danak. Jangoiko altsu ta edertasuna bera danaren jauregi edo palazijuan ezin artu daike jarlekurik natu edo mantxiaren samarrik daukanek, dirausku San Juanek. Ezin izango da aingerubeen lagun egokija, guztiz garbirik ez daguana; ta zeruko glorija ta edertasunak ez litzaatez osuak izango norban edo loitasunaren izpirik aurkituko balitz. Munduko metalik ederrenentzat dago urria; ta bera ondo garbituteko asmau biar izan zan ezagututen dan labarik gorijeena. Orregaitik, laba onek denporia biar dau metala urtuteko, zelan biar daben oliak agoia egiteko. Baña jausi bedi oñaztarrija urre zati baten gañera ta, ikutubagaz beste baga, urtuten dau guztija. Zegaitik? Zerren dan askoz indartsubago ta beruagua bere suba, esan dan labiarena baño. Begira, bada, eguzkira. Ogeta bost millinoe legua ezarten dabee beraganik lurrera; orregaitik berotuten deutsaz bere inguru guztijak ta, ezpalitz bitaartian daguan aixiagaitik, kiskalduko lituke beingo baten bazter guztijak. Lurreko laba ta su guztijei legua lauren aldendurik, ez dira sentietan. Zegaitik ez? Zerren eureen berotasunak ez daukan geijagorako indarrik. Nok emon deutsee, bada, allagiñako berotasuna oñaztarri ta eguzkijari, ezpada Jangoikuak? Ta, nok lotu leijoz bere eskubak, geijago ta geijago emon gura baleutsee? Alan nai izanik, imiñi eban purgatorijuan ain su gorija gure arimaak guztiz garbituteko, zeinda, diño San Agustiñek, lurreko guztijak eureen irudi argal edo pintura bat baño ez dirala. Ai, eta ondo pensauko baiitz onetan! Zenbat penitenzija geijago egingo litzaatian lurrian! Zenbat alegin andijaguak imiñiko gendukezan induljenzijaak irabazteko! Ta, azkenik, ze ardura andija artu, pekatu arin edo benialetan bere ez jausteko!
	JABIERREK: Ez zara, aita, aaztuta egongo honraak egitiaz gure amari.
	AITAK: Enterruko egunetik nago berbatuta ainbat lasterren egiteko. Batzuk luzatu oi ditubeez, jan, edan ta ospe andijagaz egitearren, begiratu baga zer igaroten daben arima gaixuak; ta, arrokerija utsez, gastau oi dabee sarri, zorrak pagau edo familijak ondo leukiana. Honrara batuten diraneen lanak izan biar dau erregututiak Jangoikuari difuntubaren arimiagaitik. Baña, zer ikusi oi da ospe andikuetan? Luze erestia eleixako erregubei, juateko laster moskortutera. Ez dot nik ikusi gura emaztiaren honrako eguna, lotsagarrizko egun izatera biurturik. Neuk aterako deutsadaz mezaak. Adiskide benetakuak ez dabee jan edanera begiratuten, erregutu ta mezaak aterateko. Neuk alan egin izan dot.
	JABIERREK: Jan edan ugaririk honreetan emoten ez dabenakgaitik esan daruee ez dirala prestubak.
	AITAK: Ez dakit zelan tonto batzuk aitu gura leukeen prestutasuna. Zorrik pagau ez edo geitu, etxiak ondatu, umiak erdi billosik ta biar bada gosez. Ta, orregaitik, pitxarragaz badabiltz honra, fiesta ta taberneetan, prestutzat daukeez eureen burubak. Prestutasuna da bakotxari beria zuzen emon, inoren kalte baga bizi, alegiñez lagun projimuei mesede egin, batez bere pobriai, ta gasteetia premiñiak eskatuten dabenian, au da, norbere edo projimuaren mesederako damari. Baña, ze prestu usain ikusten da alakuetan? Zenbat emon oi deutsee pobriai? Zenbat dugarik iñori bere? Eureen konbitak oi dira beste ainbeste gitxienez artuteko: nik gaur zuri ta zuk bijar niri ibillteko. Alan dira bakarrik prestubak eureen sabeleentzat.
	Ordikerija aitatu dodan ezkero, egingo ditut berba bi bere gañian. «Ordikerija gizatasunaren lotsaarija», diño San Krisostomok. Egijaz, zer gauza lotsagarrijagorik, Jangoikuak emon euskun adin edo errazoia galdutia baño? Zer gauza lotsagarrijagorik, animalijaak baño beerago geure burubak imintia baño? Pausuba aaztuta, bidiak artu ezin ditubala, begijak gorriturik, prakaak jaso ezinik, dakuseenak barrez, baña eureen etxeko ta umiak arpegirik emon ezin deutseela. Au da gizonak bere burubari emon leijon tajuba? Esango dabee, orregaitik, ardaua gizonarentzat egin zala. Nik erantzungo deutseet baietz; baña ez zala egin gizona ardauarentzat. Ardaua gizonarentzat izatiak esan gura dau edan leijala on egingo deutsan neurrijan; baña ez osasun ta errazoiaren kaltian. Gizona ardauarentzat ez izatiak erakusten dau ez dabela iños ardauaren mendian jarri biar, jarten diran legez ordijak.
	Nekez aurkituko da, gizoneen artian bere, bakarrian ordituten danik. Alkarregaz baturik, asten dira berba ta berba, txurru ta txurru, zuk nire eskutik, nik zuretik; orain pitxar bat, gero beste bat, bakotxak zenbaten konturik eruan baga; edanago ta naijago daruez ordubak eureen saillian; ta, azkenik, jagi gura dabeenian, ez dago eurakaz gizonik. Orregaitik esango dabee, uste baga orditu zirala. Jazo deiteke nosbait ardauak gatx egitia, baita bere orditutia uste baga, ta pekaturik ez egitia. Alakuak ondo erreta gelditu oi dira, aurreruntzian ardura geijago iminteko. Baña sarritan jazoten jakeenak erakusten dabee argiro eureen ardura txaar ta erru lotsagarrija. Ordikerija da zaartzara geitu oi dan gatxa. Barru otzak berogarri geijago eskatuten dau, baña, zelan ez daukan sabelak ainbeste indar eijoteko, igoten dau askoz leenago burura. Gaztetan eragiten ez eban neurrijak erasoten dau zaartzara; ta goguan euki biar dau egija au galdu gura ez dabenak. Edaaten astian, pensau biar dau bakotxak zenbat ondo jatorkon; ta itxi, neurrira eldu dediñian. Oitura txaarrian sartuta badago, itxi biar jakee taberna ta okasinoiei. Badago beste batzuk, guztiz orditu ez arren, edan gaistuak ta pekatu asko egiten dabeenak, aserre, okasinoe, berba nasai ta etxeetako bake gaisto ta eskandalubakaz.

HISTORIJA ONEN AMAIJA

Jabierrek emoten dituz 
bere aitaren azkeneengo 
egun ta eriotziaren barrijak

	Alargunduta laster, osasun senduan eguala ta ondo itunduta, egin eban aitak testantentuba. «Eriotzako gaixua datorrenian», ziñuan, «berak emongo dau lanik asko; ta nok daki zer asti ta ezaguera izango dan? Lenaz zuritu gura ditut neure gauzaak, bakarrik begiratuteko arimakuei ordu izugarri atan». Egin eban barriro konfesino jeneral bat ta bizi zan alargunik garbijeenaren ejenplubak emoten. Irorogeta lau urtekua artu eban kalentura zoli geldi geldi argaldubaz eroianak. Medikubak agindu eutseen ibillteko ta neu izan oi ninduban lagun. Ez jakon arrezkero berba bat entzuten lurreko gauzeen gañian. «Ai, neure seme maitia!» esan oi eustan sarri, «eta zein izugarrijak izan biar daben eriotziak, leenago beragaz azturik bizi izan danarentzat. Zer balijo deutsee orduban mundubak emon eutsazan anditasunak, igaro zituban atsegiñak, euki zituban adiskidiak?... Batu dedilla lurreko jakiturija guztija gizoneen indar ta ondasunakaz, ta ezin luzatu leijuee bere bizitzia egun bakar baten. Eta, nok aterako dau Jangoikuaren juizijo zuzenetik, zeñetan beriala agertu biar daben? O, zelako illuntasun ta naibagiak inguratuten dabeen mundurako bizi izan dana, geroko betiko bizitzarako benetan leijatu baga! Luxenburgoko jeneral aiñ entzunak, aurkiturik ordu atan, esan eutseen ondo egoki bere lagunei: «Irabazi nituban biktorija andi, ainbeste nire izena zabaldu dabeen guztijak baño, oraiñ naijago neuke egarri zan pobre bati Jesusen izenian baso bete ur emona».
	Egun baten giñoiazala arbola arteko kerizpe illun batetik, esan eustan: «Ezagututen dot etxeko guztiok zabiltzeela, osatuko nasalako ustiak emon nairik; baña, dirautsut, ez zaitezala alperrik nekatu orretan. Sentietan dot neure biotzian adierazo ezin neijan poz bat mundubari isteko. Errukarrijak dira nundik eriotziagaz aaztuko diran oi dabiltzanak. Jangoikua da gure betiko bizitzia, zeñegan imiñi biar dogun poz guztija. Berak daukaz neurturik gure egunak ta ez dira aldatuko berba labanakin. Adiskidetasun egijazkuak ez dau guzur ta engañurik. Alan, neuk ezagutu ezpaneu bere, gurako neban zubek argiro esatia gaixo au zala azkeneengua». Onetan eldu giñan baso artian eguan eleixa zaar, nosbait parrokija izandakora, zeñetan aurkituten ziran antxiñako difuntubeen azur ta sepulturaren batzuk; ta esan eustan: «Ara neure semia, nora oi nentorren etxetik bakarrik urteten ikusten nenduzun sarri askotan. Eremu onetako ixiltasun ta ikusgarrijak aaztu eragiñik lurreko gauzaak, jasoten neban erraz neure biotza gauza goratubaguetara. Aztertuten nituban neure goguan erlijinoe santuko egija andijak ta arrituten nintzan, gomuntaurik zelan eurakaz aazturik bizi ziran gizonik geijenak munduko erokerijakaz itxuturik. Azur igarrak poztuten nindubeen, jakiñik gure antxiñako aasabeen biziera garbija ta eureen gañian irakurten neban: «Biztu ta gozatuko gara geure egilla ta Jangoikuagan». Neure semia, eldu zaitekez noixian beiñ eskola onetara ta, ondo pensaurik ikasiko dozu biarreen dozuna, bai munduko gauzeen ezer ezkerija ta arimako ondasuneen anditasuna. Au da benetako jakiturija; bada, ikusten dozu emen zetaraten diran munduko anditasun, edertasun ta aberastasun guztiak. Eta izanik eriotzia ain ziurra zeinda jaijotzia, zelan iminiko ez dozu zeure gogo guztija, inos ez galdu ta ez amairik izango dabeen ondasun ta betiko bizitzaan?».
	Andik laster gelditu zan oian jagi ezinda; ta ill osuak igaro zituban, beti konseju onak emon ta eriotzarako presteetan. Gatxak ta oe luziak zauritu eutseezan bere aragijak ta artuten ebeen oñaz edo dolore aldi andijak; baña, Santo Kristo bati begiraturik, esaten eban: «Geijago ta geijago eruan eban Jesusek nigaitik. Naijago dot lurrian igaro, gero baño. Ondo daki Jangoikuak zergaitik bialdu deustazan». Egun baten, ikusirik malkuak urten eusteezala, esan eustan ejenplu au: «Soldau bat kaza edo eizian ebillela, pistija bati erraikola, eldu zan baso illun baten. Entzunik kanta soñu txito alegre bat ta igarorik aurrera, jakin nairik nor izan zaatian alako kantoria, aurkitu eban gizon bat lurrian etzunda, aiñ zauri edo llagaz betia, zeinda zatika jausten jakozan aragi usteldubak. Itandu eutsan soldadubak norena izan ete zan entzun eban kanta soñuba; ta erantzun eutsan beria izan zala. Arriturik soldauba, esan eutsan: «zelan izan deiteke alan kanteetia, ainbeste oñaz edo doloreren artian?». Gaixuak, erantzun eutsan: «Jangoikuaren arpegi ederra ikustera igaroteko aurkituten nas eragozpen bategaz, zein dan bitaartian daukadan lurrezko ormia, au da, neure gorputza. Orain dakust ustelduta zatika juatala ta laster guztiz desegin biar dabela; ta alan, beragana elduteko poza da kantau eragiten deustana». Ara neure semia kristinau egijazko baten ispilluba. Dakigu, lurrian sortu arren, zerurako egiñak gariala ta Jesusek betiko glorijarako erosi genduzala. Geure aldetik dana egiñik, biziko gariala amai bagaan geure Jangoikuagan. Ez daukagu, bada, zetan zurtu, igaro gura izatian zeruko bizitza amaibagara, ta beragaitik eruatia pozik dolore ta nekiak. Arritu biar doguna da ikustia kristinau ainbeste gorrotogaz lurreko eriotziari begiratuten deutseenak; bada, oneek erakusten dabee eureen prestaera txaarra. Fede bagaak legez, iminten dabee poz guztija lurrian; baña, zelan dan ain laburra munduko bizitzia, ezin bete ditubee eureen gurarijak ta, azkenik, damuz ta nai ta ezian, isten deutsee mundubari, negar egiten dabeela, ez eureen pekatubakgaitik, ezpada, mundubari betiko agurra egin biarrez. Ejiptuban ta beste leku askotan aurkituten da animalija bat kokodrillua esaten jakona, guztiz gizonaren aragi zalia. Eria dabenian, beriala ill ta puskatuten dau ta, jan deijanian aragi guztija, arturik kalaberia bere besuen erdijan asten da aijarija ta ulu andijak egiten, ez gizona ill dabelako, ezpada zer janik geijago kalaberaan aurkituten ez dabelako. Gisa onetakuak oi dira mundutar askoren eriotzako negarrak. Ez, bada, mundubagaz lotu ta bizi beti prest zerurako».
	Aurrera juakon gaixua ta artu zituban sakramentu santubak, bere erreguz medikubak aginduta; ta, zelan guztirako izan eban lekuba, konfesau ta komulgau zan beiñ baño geijagotan, nik adierazo ezin neijan debozinoe ta pozagaz. Azkenik, indarrak juan ta, urreraturik eriotzia, eruan genduzan seme alaba guztijok bere gelara esateko: «Antxiñako aasaba edo patriarkaak erakutsi euskubeen, zelan gurasuen obligazinoiak ziraubeen azkenengo arnasaragiño; ta orregaitik, ordu atan batuten ebeen familija guztija, agurrik sarnurreenagaz iraasteko erakutsi edo doktriñarik santubeenak. Onetara deitu zaitubeet orain. Ai, neure seme maitiak! Eriotzako orduko berbaak daukee eurenezko indar bat guztiz josirik geldituteko, batez bere seme alabeen biotzetan. Eriotzako orduban ez dago palagu ta leunkerijarik ta esan lei arimiak berak geijago beraa egiten dabela miinak baño. Alan, urteten dau egijak zintzo ta garbi. Dirautsubeet, bada, biotz biotzetik gorde daizubeela beti Jangoikuaren bildur santuba, zein dan jakiturija egijazkuaren zimenduba. Maitetuteko gauza guztiez gañetik Jangoikua, izanik au benetako jakiturija bakarra ta ezin aurkiturik ostian jakiturijarik munduko liburu guztijak buruz artu arren. Alan begiratu deijozubeela pekatubari arerijorik andijeenari legez, ez daukeelako zer ikusi munduko kalte guztijak pekatu bakar bategaz. Gomunta zaitezeela sarri apostolubak dirauskunagaz: ez daukagula lurrian iraupen luzeko bizi lekurik; bidaztijak gariala ta betikua irabazten nekatu ta dendatu biar dogula. Iges daizubeela pekatuko bide ta laban arrijetatik, infernuba ikusirik igesko zendukeen legez. Erabilli daizubeela goguan gau nai egun, leku guztietan begira daguan Jangoikua ta ezegaz aaztu ezin leitiana. Jarraitu deijozubeela Ama Birjiniaren berarizko debozinoiari, errosarijo, konfesinoe, komuninoe, eleixako funzinoe santu ta liburu onak irakurtiari, jaramon baga mundutaar eruen esamesa ta labankerijei. Berba baten esateko: Bizi zaitezee Jesusegaz lurrian, bizi izateko beragaz beti iraun edo eternidadian».
	Artu eban gerotxubago konkortasun batek ta alan egon zan ordu lauren inguruban. Edegi zituban orduban begijak ta urreratu nintxakon edaarijagaz; baña, ozta aituten jakon beraa motelagaz, esan eustan: «Neure semia! Ez dot nik biar beste gauzarik, neure betiko Jangoikua baño». Eskatu eutsan sazerdotiari azkenengo absoluzinoia; ondoren, urreratu eban ezpanetara eskubetan eukan Santo Kristua ta emon zituban laztan gozo onetan azkeneengo zotiñak, beti opa ta Jangoikuari eskatu izan eutsan legez.

Alan jazo dekigula guri

Goixian esnatuta
Aurrerengo lana
Biotza jasotia
Zeure Jaunagana
Guztia eskiñirik
Gorputz ta arima
Bitarteko arturik
Donzella ta ama

Jarririk belauniko
Benetan ta gogoz
Errezadu egizuz
Ez bakarrik aoz
Iru Abe Marija
Ta Salbe gozua
Garbija izateko
Arturik asmua

Denporia badozu
Alan egiteko
Goguan artu zerbait
Ondo penseetako
Jesusen pasinoetik
Egun atarako
Arazurik bat bere
Ez dozun uneko

Baña baldin astirik
Iñundik ezpada
Lanetan zabiltzala
Egiña bardin da
Jaso bada biotza
Benetan gogotik
Entzungo zaituz pozik
Jesusek zerutik

Iñolan ezin bada
Meza entzutia
Egunoro al dozu
Gura izatia
Zeure aldetik dana
Egiñik biotzez
Aberastuko zara
Zeruko mesedez

Ama ta donzellaren
Errosarijuak
Eukirik ain samurrak
Bai misterijuak
Ez arren iños itxi
Atxakija utsez
Esan baga astiro
Ta guztiz biotzez

Jaunaren gomuntia
Arturik goguan
Goixik eta gabera
Alegin osuan
Bere bildur santuba
Gorde biotzian
Pekatuko kateian
Jausi ez zaitian

Ezkutu ta zokondo
Gaba nai illuna
Guztia da beretzat
Argi ezaguna
Juzgauko zaitubanak
Eternidadeko
Gauza guztiak deutsuz
Ziur ikusiko

Pensamentu andi au
Goguan eukirik
Ez dozu ez egingo
Iños pekaturik
Bere bildur santubak
Zaituz sendatuko
Bizija galdutera
Argaldu orduko

Berak emona dogu
Geure bizitzia
Baita bere ostian
Daukagun guztia
Bere honriagaitik
Galtzen ditubanak
Irabaziko dituz
Zoriontasunak

Maitetzen badituguz
Munduko ondasunak
Bizitza argal eta
Bere atsegiñak
Jangoikuaz gañetik
Zorigaistokuak!
Ziur ziurrak doguz
Su gar betikuak

Ez zaitez iños sartu
Oera gabian
Ondo gomuntau baga
Gauz onen ganian
O zenbat giza seme
Bijarko goixian
Iratzartuko diran
Eternidadian

Nok unki niri bere
Beste arenbeste
Baldin bajat munduko
Denporia bete
Gautxu onetan bertan
Igaroko jatan?
Ai! ondo pensaduten
badozu onetan

Jaunak nai ez daijala
Alako gauzarik
Baña baldin badozu
Pekatu andirik
Infernuba daukazu
Beian edigirik
Ta Luzifer zure zain
Lekuba prestaurik

O, arima gaixua
Alan aurkiturik
Zelan zuaz losara
Garbitu bagarik?
Ez zaitez arren sartu
Oe bigunian
Amodijozko damuz
Garbitu artian

Arduraz bizi zaite
Adi ta kontuban
Alperrentzat ez dago
Lekurik zeruban.
Sinistu egidazu
Engañu artian
Munduban gagozala
Ill arte guztian

Nok esan ez aditu
Munduko lazubak
Iminten deuskuzanak
Luzifer galdubak?
Labankerija eta
Palagu gozuak
Aragizko olgantza
Atsegin eruak

Luzifer aurkiturik
Betiko infernuban
Guztiok gura gaituz
An bere penzuban
Orretarako dituz
Sariak zabaltzen
Ai eta zorigaistuan
Asko katigatzen

Zerurako bidia
Zabaldu gurarik
Ez dago zetan artu
Dirausku kezkarik
Geroko proposituz
Biotzak pozturik
Daukaz itxu itxuban
Asko katigurik

Itxasoko areiak
Zeinda aiñ ugari
Jausten dirala diñot
Sinistu arren niri
Arima engañaubak
Betiko infernura
Uste ebeenak gero
Onduta zerura

Olgantza nasaijetan
Ebiltzan artian
Onari burla egiten
Eureen ustian
Jauna zeru goijetan
Begira geldirik
Baña ez alan gero
Orduba beterik

Nai baño lasterrago
Munduba igarorik
Billosik isten ditu
Ezertxu bagarik
Baña euren arimak
Pekatuz beterik
Zeruko glorijatik
Betiko arrozturik

Kontadu nai dan beste
Milloiak urtiak
Guztijak uttak ditu
Eternidadiak
Zelan bada munduko
Egun laburretan
Saijatuko ez gara
Arimak salbetan?

Artu daigun guztiok
Amatzat Marija
Zeruko erregiña
Donzella garbija
Berak bide onetan
Deusku lagunduko
Leijal orain izanik
Gero zerurako

Sarri konfesau eta
Biotz damutubaz
Alan kornulgau bere
Ondo garbitubaz
Grazijaz sendaturik
Oletu artian
Gogor irauteko
Bizitza guztian

Lagun ta ibilte txarrei
Betiko itxirik
Adiskide onen bat
Nunbait billaturik
Erraz goituko dira
Munduko lazubak
Alperrik damu izan
Luzifer galdubak

Oraiñ egin biar da
Ez itxi geroko
Ez dozu Jangoikua
Iños engañauko
Erein baga azirik
Ez dago fruturik
Lita dendatu baga
Betiko zerurik

Beretzat izango dau
Egiten dabenak
Jarraiturik gerora
Onak eta txarrak
Ez da zetan ezarri
Iñori errurik
Norbera bere guraz
Betiko galdurik.

Jauna iraatsi egizu
Gure biotzetan
Kantau izan doguna
Zortziko onetan
Bizi gaitian leijal
Bide santubetan
Lurrian eta gero
Zugaz zerubetan

Iturria: Baserritaar jakitunaren etxeko eskolia, Juan Jose Mogel (Bitor Uragaren edizioa). Euskal Editoreen Elkarte, 1991.