OLERKIAK

Loramendi

__________

ARDI GAXOA!...

		(Erravi sicut ovis, quae periit)

Ibarrez ibar, mendirik mendi 
Artzai Onaren ondoren
zeñen gozoki, zeñen zoruntsu, 
zeñen gentzaro nenbillen! 
Abesti legun, atseginkorrak 
Artzaiak zizkun abesten, 
ibargi naro, loretsuetan 
genbiltzanean bazkatzen.

Egun batean, lilluratua
utzirik ai! artaldea, 
aldendu nintzan arturik ala 
bear ez nuen bidea;
pozkai ondoren urrundu nintzan 
irudipenez betea, 
ludirik barna zoro ninjoan 
iritxi naian obea.

Doakabea!... ez nekin bela 
iges urak zekarrena; 
itsumusturik ez nun nabaitu 
sartu zidaten eztena... 
Urrin zerion bide zabala 
lenen ibilli nuena; 
arantza zorrotz, otez josia 
zorakerien azkena...

Lizunkerizko lore tartean 
txoraturik nebillela, 
ixil-ixilik irten zitzaidan, 
iñar-tximista bezela,
otso beltz,aundi,amorratua, 
erakutsirik orrela 
begi zartatsu, ao zorrotza, 
odol-bitsa zeriola.

Ordu samiña!... Gogoratu nintzan... 
Iges egin nai atzera!... 
Zaunkaka berriz nere gain beti 
otso goseti, ankerra... 
Larri nengoen... indarrak aitu... 
ezin nuen jo aurrera... 
Ordu berean oiuka ikusi 
larriro Artzai ber-bera.

Zorigaiztoko aztar ondoren, 
ardi guziak baturik, 
estu zetorren menditik bera 
txistu ta oiu egiñik. 
Ibar-mendiak aztertu zitun 
malko samiñez bustirik; 
etsai beltzaren mendean larri 
idoro nindun azkenik.

Il-zori artan ikustean ni
egin zun txistu zolia... 
nere gañetik uxatu zedin 
otso zital, bigurria.
Arin ta laster urbil zitzaidan... 
laztandu nindun guztia... 
Ezti tantoaz osatu zidan 
biotzan nuen zauria.

Indartu nindun jardun gozoaz... 
gero sorbaldan jarririk, 
eraman nindun ardi tartera 
laztan beroak emanik... 
Enaiz geroztik iñoiz aldendu 
Artzai Onaren esitik. 
Ardi galduak!, ikasi Nor dan 
Jesus Artzaia nigandik.

Zeruko Argia 140, 1930eko abuztua

__________

GUZTIZ EDERRA

Gau erdia zan... Ezeren txintik 
etzan entzuten; noizka bakarrik
    pizti gautarren ulua... 
Ito zituzten baztar guziak 
illunpe lodi, nazkagarriak.
    Bildur damaidan ordua! 
Kezka beltzaren osin aundia 
zirudin ziñez erri-aldia
    nagiz korapillatua...
Argi motelak dir-dir zegiten..., 
sapai neurgean aldiz zematen
    ontzaren begi galdua... 
Ta illunpe orren egadapean 
gogo gaxo bat illar gañean
    zegoan loak artua. 
Aldi-aldizka, geldi zetorren 
mendi-ostean negar zerien
    ezkillatxoen soñua... 
Goit-ots garbia, goit-ots leguna, 
ezkillatxoen eztitasuna!...
    Esnatu zuten gogua!...
Ordu berean jetxi zitzaion 
anitz biziro argi zerion
    Jaunaren goiaingerua... 
Mugitu zuen esku ariñez... 
Ezarri zion ezpain oztiñez
    laztan sendo ta estua... 
Ta aurkeztu zion lili txuria, 
bere onaren antz-irudia,
    aukeraz Jaunak sortua.

Gogoak: (Arriturik bezela)
	Nor zaitut, gaztetxoa, nor, zoragarria?...
	Zeren billa zatozkit? ... Zein da zure naia,
	oñetik bururaño zillarrez jantzia?...
	Nora zoaz, gaztea, nora ain zolia?...

Goiaingeruak: (Zaleki)
	Atoz, atoz lenbailen; atozkit gaxoa!... 
	Donokitik dakartzut gaur berri gozoa!... 
	Atoz!... Alaitu zaitez... Igitu, gogoa!...
	Ara zuri begira goian Izartxoa!...

Gogoak:
	Zer diozu, gaztea, zer, nere kutuna?...
	Begira zeñen beltza or illuntasunal...

Goiaingeruak: 
	Pizkortu zaitez laster!... Astindu losuna!... 
	Nekin daramat beti nik argitasuna!...
	................................... .
	Ego lirañez estali zuen
	    azkenik gogoa,
	ta gaindu zuten ega luzean
	    mendiren lepoa. 
	................................... .

Gogoak: (Tontorrean, orpo puntetan, Izarrari begira)
	Zeñen aratza, zeñen txuria
	    Izartxoaren dirdira!...
	Zeñen maiteki begiratzen dit 
	    zeru ortatik ludira!...

Goiaingeruak: 
	Laztandu nairik zugana datoz 
	    Izartxoaren izpiak.
	Dirdir dagizu... Lilluratuak 
	    damaie zure niniak.

Gogoak:
	Izar ederra, zoragarria,
	    biotz erien zoruna!...

Goiaingeruak: 
	Geitu zazula zure goraltza 
	    ziñez zaio-ta leguna!...

Gogoak:
	«Guztiz Ederra zera, Maria.
(Biak aldizka abesten dute «Tota pulchra es»)

Goiaingeruak:
	Guztiz Ederra, sortzez garbia.

Gogoak:
	Zu zera Jerusalengo ospea.

Goiaingeruak:
	Zu, Israeleko pozkillea.

Gogoak:
	Zu, gure errien ornen osoa.

Goiaingeruak:
	Zu, obendien bitartekoa.

Gogoak:
	O Maria!

Goiaingeruak:
	Birjin oarkorra!

Gogoak:
	O Maria!

Goiaingeruak:
	Ama Errukorra!»

Zeruko Argia 143, 1930eko azaroa, 181. or

__________

BELENGO ARGI-LOREA

		(Et ecce stella, quam viderant in 
		oriente, antecedebat eos...)

             I

Belen-aldeko mendi gallurrak, 
ibai-ertzeko zugaitz-ezurrak
    estali ziran elurrez... 
Aize durunkor, zatilariak 
orru zegiten, jorik erriak
    izoztutako arnasez.

Ekaitzen mende arro dijoa 
txabolatxoen amas beroa,
    ke mordo jostalaria... 
Ardi motelak gosez orruka, 
txabol aurrean jolas oiuka,
    kapusai luzez, artzaia.

Mendi-kolkoan argi gorriak
txinpartaz ziran igotzen,
    ta artzai-mutillen irrintz luzea
aize zakarrak zekarten. 
Uso-lumak lez elur-ostoak 
    ixil jarien odei-mordoak...

              II

Artzai-mutillak, artzai-mutillak, 
gora jasorik zuen makillak, 
tontorrik tontor,
	al bezin pizkor,
irrintz alaiez, Belen aldera
«Argi-Lorea» begiztatzera!

Euzki-aldeak argi jario!...
Izpi legunak galtzen zaizkio!... 
Orren txuria
	euzki-aldia! ... 
Oraindik iñoiz ez ikusia!...
Txingi pollitak laztan damaio!

Agur zeruko goibeltasuna!...
Agur bizitzen uztar astuna!... 
Urrun bijoa
	ekaitz-orroa,
indar nastuen zurrunbilloa!!... 
Ara biotzen askatasuna!...

Geldi zetorren!... Dirdir zerion!... 
Belen otzari laztan zemaion!... 
Ale bikaiña!...
	Lore urdiña!...
Txingi aratza!... Osto liraiña!... 
Nolaz nik esan zer dagokion?...

Geldi zetorren!... Artzai mutillak, 
gora jasorik zuen makillak, 
tontorrik-tontor,
	al bezin pizkor, 
irrintz alaiez, Belen aldera, 
«Argi-Lorea» begiztatzera!!...

               III

Zerbait nai zuen!... Geldiro xamar 
zaldun-talde bat ondoren dakar!... 
Zerbait nai zuen!...
	Zerbait Belenen!...
Goitik begira zorrotz zebillen 
jauregi, etxe, txabola ta abar!... 
Zerbait nai zuen!... Uri burutik 
kiñuka zegon aspertu ezik!...

Zerbait nai zuen!... Zertara dakar 
zaldun-taldea geldiro xamar? ... 
Ezin det asma!...
	Berriz...darama!...
Zerbait nai zuen!... Mendi-bularra?... 
Nai ote zuen estalpe zarra?...

                 IV

Ixildu bitez itzak!... Mututu mingaiña!... 
Iñolaz ezin jardun!... Ez naiz, ai!, ni diña!... 
Lau orma baldar... Elur-izara!... 
(Ene au egi zorrotza!...)

Ezin dezaket!... Ezin dezaket!...
Mitiez lotzen zait biotza!...
Estalpe bazterrean... sendi bat zekusten! 
Idi eta astoak arnasez berotzen!...

Aur txiki, eder, jaioberria, 
(auzpeztu nadin lenbailen!...) 
lasto tartean erdi gordea, 
gorriak zegon ikusten! 
(Ar zazu, Jesus Ona, 
nere eskeintz xamurra; 
ezin dizut ukatu 
nik emen agurra).

Ume gaxoa!... Lotan zematen 
bere begitxo urdiñak. 
Abo xabalik!... Zango txikiak 
arrosa baten pinpiñak.

Auzpez daude zaldunak, 
auzpez Erregiak; 
eskeintzen dizkiote 
urrezko opariak. 
Malko sendo, garratzak
ixil darorzkie;
beren biotz-barrenak 
samurtu zaizkie.

Otoi luzea!... Otoi beroa!... 
Emendik ezin aldendu! 
Maitasunaren irudi bizi 
ziñez or dira biurtu! 
Izar-Lorea goian begiral... 
Orren garbia bere dirdiral... 
Irri-par dagi
	lilluragarri!...
Laztan damaio Aur txikiari! 
Erri guziak emen balira!...

Belen-aldea, Belen-aldea, 
Jesus Aurraren txoko maitea!!
Gorenen zakust!
	Abes dagizut!...
Biotz barrendik zuri damaitzut 
esker onezko «Argi-Lorea»!!...

Zeruko Argia 145, 1931ko urtarrila, 3. or.

__________

RAPTRIX CORDIUM 
(URRUNGAITZA)

    Auxe, bai, lana, 
    Andra Maria,
auxe lan eziñezkoa! 
    Biotzik gabe 
    nai bizitzea!...
Biotz gabe!... Gaxoa!...

    Goiz nabarrean,
    lotan nengola,
nigana zera alboratu; 
    ta ixil-ixilik, 
    laztan beroaz,
barrendik ostu didazu.

    Aldendu ziñan.
    orpo puntetan!...
Etzaitut geroz ikusi!...
    Bakar soraio
    lerro soil ontan 
negarra darit lerzori.

    Doakabea!... 
    Malko samiñez
emen naukazu, ia illik!... 
    Zure begiak!!... 
    Zure biotza!...
Ez det nik, ez, beste nairik!...

    Zure zai nago 
    egun osoan...
Zuri aieska larriro!... 
    Itzali zaizkit 
    begi-txingarrak...
Barrenak odol jario!...

    Ez ba, oi Ama! 
    ez izan netzat
orren samin ta gogorra!... 
    Bestela, ene! 
    agertuko zait
zaunkaka etsai dollorra.

    Kupitu zaitez!... 
    Atoz lenbailen,
nere argi ta zoruna!... 
    Atoz, amarik 
    maiten-maitena!...
Atoz, atozkit kutuna!...

    Biotzik gabe 
    ezin nezake...
Biotzik gabe ezin bizi!... 
    Biotzik gabe, 
    ene maitea,
biotz gabe ilko naiz ni!!...

Zeruko Argia 146, 1931ko otsaila, 25. or.

__________

ENADA BELTZA 

                I

Ura, bai, zala lagun zintzoa 
leio-ertzeko enadatxoa!...

Udaberriro bazetorkidan!
Mingain jatorraz abesten zidan 
    eresi xamur, polita.
Txo-rro-txo-txio!... egun osoan
egoten oi zan nere leioan,
    leioan tente jarrita.

Goiztarra izanik esnatzen niñun 
pipir alaiez oraindik illun!... 
Ta irabioka
    jolas-txioka
nere gain beti egunik-egun.

Arazo garaiz aldiz zetorren... 
txio zorrotz bat eman ondoren, 
nigan xabalik
    begik jarririk,
kiñu politak zizkan egiten, 
mingain bikoitza erakutsirik.

Arto bizar ta lokatz biguna 
elkar josiaz, kabi txukuna
    ipiñi zidan zintzilik... 
Jolas-alditan gordetzen oi zan 
arret aundiaz kabi-ondarran,
    ni zaintzearren barrendik.

Ikusten niñun billa ezinik!... 
Buru koxkorra erdi-jasorik, 
kiñu naikoa!...
    Txio gaiztoa!
Ta ixilik berriz sartzen zan geldi, 
nere zai beti... beti lapurki!...

Elkarren leian ezin obeto 
biok emen bizi giñan. 
Lagun oberik arkitu ezin; 
orren maitagarri baitzan!... 
Leio-ertzean tente jarri-ta, 
zeinbat atsegin zemaidan!... 
Ura, bai, zala lagun zintzoa 
leio-ertzeko enadatxoa!

                II

Eldu zitzaigun negute otza, 
zorigaitzaren odei mingotza...
    Ezur damate zugaitzak...
Urez gañezka datoz ibaiak,
ta apairidu ditu eusko-mendiak 
elur txurien orratzak.

Or daramatzi aize zakarrak 
zugaitz adarren osto bakarrak. 
Ekaitzen mende,
    noralde gabe,
nekez gaindurik mende-lepoak, 
igeska doaz pagausoak.

Aldatu ziran beste txoriak, 
aldatu ziran urrun, guziak;
    ez da bat ere gelditu...
Bakar-bakarrik bart arratsean, 
enada beltza leio ertzean!
    Nolaz nigandik urrundu?...

                III

Txio ta txio, ega motxean, 
enada beltzak leio-ertzean
    itunki negar dario...
Nolaz ixildu ene txoria, 
zintzilik zeukan kabi guria
gabaz izoztu bazaio?...

Iñolaz ezin... ezin eraman 
geldi-geldiro jeixten ari dan
    elurra batez izotza.
Txori gaxoa!... egati arro 
abegi eske asekai dago; 
noizbeinka txio zorrotza!...

Ideki nion leiatil xarra!...
ta ideki zidan bere paparra! 
Txio ta txio
    negar dario!
Nolaz ixildu ene txoria, 
zintzilik zeukan kabi guria 
elur ixilez bete bazaio?...

                IV

Ezin sinistu!... Ametsa ote...? 
Illotz... illotzik dakust, ai! ortxe
    elur-lorez estalia!...
Zeru berberak ordaindu zion 
lagun on batek ziñez zor dion
    atsegiñezko illobia

Atseden adi, evada beltza, 
egin zak, bai, lo gozoa! 
Ire jolasen ordaingarritzat 
artu zak nere txaloa! 
Atseden adi leio-ertzean, 
atseden lagun zintzoa!...

Zeruko Argia 147, 1931ko martxoa, 37. or.
Mila euskal olerki eder (Aurrerantzean MEOE) 961. or.
Eusko Olerkiak IV 1933, 111. or.
Yakintza 1933, 335. or.

__________

LANDARETXO AMESLARI!...

Lorategiko lili txurien aizpa oztiñak 
laztandu zuten landaretxoa erne zedin; 
ernemin beroz eman zizkion udaberriak 
orrian ainbat urrin zerien lore-pinpin.

Orriak ainbat usai gozozko lore-pinpiñak 
margo bikaiñez jantzi zizkion uztargiak; 
t'egun urratzez mendi gañetik laztan epelaz 
zabal zizkion pipil xamurrak eguzkiak.

Zabal zizkion leñuru batez pipil-orriak... 
Dirdir zegiten lore-kolkoak intz-tantoaz... 
jira ta bira pinpilinpauxa jostalariak 
loretik lore lilluratuak pozik doaz.

Zoratu dira pinpilinpauxa margolariak... 
Dantzan ari da euskal-zozoa txotx batean. 
Burrun biziaz leiar xakona txukun mizturik, 
erle politak erdi-gordeta orripean.

Urrin darie, urrin gozoa lore-kolkoak; 
laztan damaie aize ariñak jostalari...
Ta ibai ertzean, pozkaien mende zama joriaz
landaretxoak egunik egun amets dagi!...

Zama joriaz landaretxoak, 
andaretxoak amets dagi: 
«edertasunak jabetzat naute, 
lorategiko nagusi ni».

Landaretxoa, landaretxoa! 
zure ametsak... Amets zoroa!... 
Noletan zure amets-gezurra?... 
Ez al dakizu azken adurra?... 
Landaretxoa, landaretxoa! 
zure ametsak... Amets zoroa!!

Esnatu zaitez alik lasterren, 
odei azuna eldu baño len... 
esnatu garaiz gaxoa!...
Barrendu zazu sakon sustraiak, 
sendotu laixter lore-orriak... 
indartu zaitez naikoa!

Entzun nuen ai! tontor ostean 
ortots zorrotz bat, tximist tartean, 
eraso beltzen orroa!... 
Esnatu zaitez, esnatu arren! 
ekaitz gaiztoa eldu baño len!. 
Esnatu garaiz, gaxoa!!

Orain zer dakust?... Zugaitz ezurra! 
Lorien ordez... orri zimura!... 
Adar-ertzetan txingorra! ... 
Nigan zer dakust?... Odei mingotza!. 
Naigabe latzen arantz zorrotza!...
Au bai esnatze gogorra!!...

Zeruko Argia 150, 1931ko uztaila, 86 or. 
MEOE 962. or.

__________

NOLETAN GERO? 

                I

Noletan zure atsegin-jaiak...? 
Noletan zure zorun-eztaiak...?

		Zer dezu, Artzai Ona?
		Nola gaur abeska...?
		Nola zure biotza
		maitasun-gañezka...?

Ikus ziñudan mendirik-mendi, 
ikus ziñudan oiuka larri...

		Malko sendo, garratzak
		ixil zerorzkizun.
		Naigabe latzen batek
		nunbait mintzen zindun.

Amiltegi ta leize-ondarrak 
gartu zituen zure negarrak...

		Xamurtu nindun zure
		naigabe zorrotzak...
		joranez zerraikizun
		urrundik biotzak...

Eskutu ziñan tontor ostean, 
txistu ta oiu bart arratsean...

		Mendi orpoan berriz
		zegon artaldia,
		orruka, noiz ote zan
		biurtzen Artzaia...

Nola gaur zure malkoen ordez, 
abeska zakust pozaren pozez...?

		Nola biotz-arantzak
		lore gaur biurtu...?
		Nola barren odeiak
		leñuruz urreztu...?

Noletan zure atsegin-jaia...? 
Noletan zure zorun-eztaia...?

		Zer dezu, Artzai Ona?
		Nola gaur abesten...?
		Nola zure abotsa
		ezti da biurtzen...?

                II

Lertu naiezka daukat biotza, 
agertu da-ta nere bildotsa...

		Urrundu bazitzaidan
		atzo artaldetik;
		gaizkatu det gaxoa
		otsoen mendetik...

Arnas-estuka, odolustua, 
illurren zetzan bildots galdua...

		Tantoka zerorkion
		tantoka... odola;
		ta artu nuen lepoan,
		odol zeriola...

Osotu nion saiets-ezurra... 
Urrindu lorez ille kixkurra...

		Besoetan daramat
		maitetsu laztantzen,
		beste ardiak ere
		alaitu ditezen...

Nolaz ez egin atsegin-jaia...? 
Nolaz ez egin zorun-eztaia...?

		Gertuko diot orain
		bazkari galanta,
		poztu gaitezen denok
		bazkari au jan-ta...

Lertu naiezka daukat biotza, 
agertu da-ta nere bildotsa...

		Nolaz ez gero, seme,
		nolaz ez abestu,
		illik neukan bildotsa
		gaur badet arkitu...?

Zeruko Argia 151, 1931ko uztaila, 100. or.

__________

ZERBAIT BAZUEN!

		(Azkoitiar J. Luis Abaren oroitze maitagarriaz)

                        I

Zorun egaka... Egun-sentia. Giro epela... 
Astiro xamar piztu... da euzki-txingarra... 
Muxu nagiaz urrezten ditu euskal-txuntxurrak
ta ipar-alderontz igeska doa artizarra...

Usotxo bat lez, larre-sustraian txukun etzanda, 
lotan dirudi basetxe jator, kaskarra...
ta ipar ariñen zuzmurru leunak noizbeinka dakar 
ollar gartsuen abesti alai, goiztarra...

Zorun egaka... Egun-sentia... Giro epela... 
Eretsu dator errekatxoen marmarra... 
Sorgiñen mende jolastu ziran laño zurizkak 
banatu dira, laztanduz oztin leiarra3.

Zorun egaka... Egun-sentia... Giro epela... 
Zorion eske oraindik nere bularra...

                        II

Ikusi nuen... ikusi nuen artzai mutilla
euzki berriaz, menditik gora, zerbaiten billa...
        Ikusi nuen!... Ekiñak ekin,
        aldapa gora egun txintakin...
Emaitz joriaz ama Sortitzak agur zegion; 
baño... gazteak... zerbait bazuen... Igarri nion...

Igarri nion!... Estu zijoan artzai gaxoa... 
Zerbait bazuen!... Tantoz zerion malko beroa...
        Sarri nekustan auspez jausia...
        Sarri nentzuen oiu larria...
Neronek dakit: zerbait bazuen!... Ez nabil oker. 
Arkaitz-erraiak otseneraztuz dagerke laster...

Zerbait bazuen! Ezten mingotza etsaiak sartu? 
Igarri nion!... Ekaitz-odeiak biotza nastu?
        Badakit zer dan goibeltasuna!
        Badakit zer dan biotz illuna!
Baña... ez digart zer zebilkion biotz-unean!... 
Ez dakit nolaz igo zezaken arnas betean!

                        III

Negar-zotinka, menditik bera, dator artzaia
ta itun dixuri ezkillatxoak il-eresia...
        Gazte berberak egiztu zidan...
        Gezurra danik ez iñork esan:
«Anai bat nuen (goian al zaude), anai eztia... 
Lurpetu dute, ta arekin batez nere bizia!!»

                       * * *

Egun-sentiko zorun-egaren ega sarmiña! 
iratzarri dek nere barrengo txori oztiña!!

Iruña 1931-VII-3

Zeruko Argia 153, 1931. iraila, 133. or.

__________

«MAITASUNA EZ DA MAITATUA»

Udazkena zan. Odol tantozko
            ezti-margoa
      eguzki-galdak zixurin.
Ibar-gangarrak doi-doi bekozten...
            Arrats-giroa
      atsegiñaren atsegin.
Sartalde-goian izpi trinkoak
            jolas zegiten.
Ibai-ertzetan sorgin-ardoak
        ditu moxkortzen
      sasi-ama ta xulufrin.
Muñoan ziarduten aspaldi poxpoliñak; 
baratzean txoriak txirri-otska lertzen. 
Ostendu zan euzkia,«urrezko talo ederra», 
lurriñez sagardia zuela estaltzen.

Ta amilka daror mendi-kolkotik
               itur-aria,
    basauntzen mama gozoa.
Untzak lanbrotuz iges dirudi
            suge lodia... 
   gorde-ageriz lepoa.
Ta abeska poil-poil, zurrunbillotsu,
         mur-mur ta zotin, 
   bere betiko leloa,
astintzen ditu sarats itunak
           ta arindu ezin 
    negarka zegon xoxoa!

       Txioka dabil xoxo mindua
                 adarrik-adar:
            zerbait zekusan sasian...; 
        lotan zetzala pizti zarren bat,
                   narraska zear,
             lapurki sartu kabian.
        Ega motxean minduki dagi
                  pir-pir samiña,
            kulunka sarats-gerrian. 
        Iruntsi naian badabil nunbait
                    pizti muskiña...
             badakus zerbait azpian.

Maitasuna gañezka, naigabea tontorka
    ara or Asistarra, Goi-gotzon galdua. 
Sukarretan biotza, urraturik bularra,
    zauriak gori-gori, ai! odolustua... 
«Ene nere Jaun Ona!, oiu aundiz ziotsan,
    ene! maitasuna iñon ez da maitatua!»

        Xamurtu zuten xoxo-amaren
                  pio zorrotzak!
             biozti urbil zitzaion...
        «Zer dek negarka, xoxo anaia?
                Jarrai mirotzak?
             Ator niganontz» zesaion 
        «Kabi barrendik etsai maltzurrak
                atera al aute?...»
             berriro galdetu zion.

        Esku ertzera, parra!... egatuz
                kiñuak tarte,
        baietz, baietz!... zerantzuion
    «Egia diok beraz, orrazturik ziotsan,
    ire laguna nauk bada. Noruntz dek kabia?» 
    Purruts!... ega batean, sasipean sarturik, 
    adierazi zion nun zegon etsaia.

        Ura etsaia!... So dagi aruntz
                 ta arri biurtu!:
             kabian suge zitala!
        Ume tartean biribildurik,
                 guzien buru,
          zai zeukan kankar zabala. 
        Amorru biziz odol-usmoka
                zegoen garaiz,
              limurtuz larru azala.
        «Suge anaia, suge anaia!
                  nolaz ari aiz
        itotzen ume makala?»
Eldu zion lepotik sumindurik Prantziskok,
  astindu zuan zumez, urratuz eztena.
    Ta irristada luzean, lerdea zeriola,
   eskuta zan txistuka sasien barrena.

        Moko xabalik ume minberak
               jan eske zeuden:
            eldu zitzaien Prantzisko...
        Ta amari batez beatz-mamiaz
                   eman zizkien 
              igortzi leun ta jan naiko.

Maitasuna gañezka, naigabea tontorka
  biurtu da negarrez Serapin mindua.
«Ene!, nere Jaun Ona!, suge gaiztoak nunnai,
  Maitasuna ez da-ta guztiz maitatua!»

Zeruko Argia 154, 1931ko urria, 148. or.

__________

ILLARGITARA

		Pulchra ut luna...

Nolaz diteken, nongo gertari 
iges dagio adimenari...
      Ta alaz ta ere,
      egirik bada,
      eskutu auxe
      errañukada...
Sortzetik, Miren, Erruge zera, 
Ama ta Birjin biak batera!

Kopet-mamia gotargiz arro, 
sakona dazaut, naizenez txarro...
      zenbat dagidan
      ega gorago,
      ainbat, zalantzan,
      dakust arago.
Ta ala badere, Erruge zera, 
Ama ta Birjin biak batera.

Arrats-zoriak illuna dakar, 
esna-eraziz ontz ta xaguxar...
      Oro geldi da.
      Otsik iñun ez...
      Sorgin egada
      guzion gañez...
Sorgiñak berak txistua jo du 
ta illargi-izarrak izeki ditu...

Izarrak lagun, illuna etsai, 
itsas-ertzean nago egi zai.
      Illargi bete,
      adar urdiña,
      lurrun irule,
      zillar-joskiña... 
itsas-auspoak darakar zikor. 
ta izar erdian apurka dator.

Illargitara... oro geldi da, 
marmarka itxaso... neurriz taupada.
      Pizti-txirrika
      ulu eziñik...
      Buru-ausika
      gogait egiñik, 
barren-odeiak noiz ta beltzago, 
itsas-orpoan nasturik nago.

Illargi meak dagit musuka,
ugin-gezalak aitz-atzimurka... 
      Ta itsas altzoan 
      musu borobil...! 
      Noruntz digoan 
      aruntz darabil...
Nondik dan ori... asege nago...
Uretan izan geroz geiago!

Ugin-barrenak argiz josiak, 
itsas-osiñan par illargiak.
      Itsas-erraian
      par illargiak,
      jira nasian
      kiñu pitxiak...!
Garden azala, diztiz ondarra, 
garbi azpia, gaña leiarra...!

Illargiaren biko bizia, 
izar txurien kiñu berria...!
      Ugin-azala
      urratu barik,
      barren-itzala
      urrez jantzirik...
be-bean dabiltz parre ta mugiz, 
legor-bustian batera biziz...

O Miren eder! Erruge zera, 
Ama ta Birjin izar antzera!
      Irudi dezu
      itsas-kolkoa...
      Ta askatu degu
      korapilloa...!
Nondik ta nolan, argitara da, 
ezkutua gaur erraiñukada...!

Itsas-errota kanta-kantari,
ta izar-ugiñak elkar-dantzari...

Zeruko Argia 156, 1931ko abendua, 159. or.
MEOE 955. or.
Eusko-Olerkiak IV 1933, 105. or.
Yakintza 4, 1933, 251. or.

__________

ARRANTZALIEN ARRATS-OTOITZA 

            INTROITUS

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso, 
eusko zangarren ekin, eraso:
      zure orruak,
      ekaitz nastuak, 
arrantzalien azken orduak, 
gotargi beroz nai ditut jaso.

Arkaitz buruan arrenka nago, 
betorkidala sua... zutago:
      suak ta garrak,
      txingar-aparrak
urtu bizaizki illun-ondarrak 
argitaratuz geroz geiago.

Ene leiaren izar aratza, 
losor-sustraian muker badatza:
      une gezala,
      oiar zabala,
garaimen zarren gudots-itzala, 
euskal-malkoen errota latza...!

Piztu bezate zure orroak, 
kunkunduz pin-pin ugin-lerroak...!
      Beingoaz beingoz,
      esnale betoz
tximist-ortotsen durundi zorrotz... 
Leiartu nigan sukar-tantoak.

Txingar goritan suspertu, Jauna, 
adimenaren moteltasuna.
      Bidali, arren!
      damaidazuken
argibidea; betor, lenbailen, 
Maitagar-lumen igortzi leuna.

Irauli txinpart, oleski-garra. 
Urratu zorrotz nere bularra...
      Ibaika betor
      zugandik, Aitor,
susno ixillen indar durunkor; 
betorkit zure gotuts-aztarra.

              * * *

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso, 
eusko-jazarren ekin, eraso:
      zure orruak,
      ekaitz nastuak, 
itxas-gizonen azken orduak, 
gotargi beroz nai ditut jaso...

            VESPERALIA

Itxas-ertzean illunabarra 
loretzen dager arkaitz-leiarra...
      Gallurrik-gallur,
      koroi-antzikur,
odeiaz lore, geziaz itur, 
oeratzen da eguzki garra.

Arrats gozoa. Giro epela. 
Itxas neurgea urre bezela...
      Ugin kixkurrak,
      lenaz ziurrak,
orain pizkortzen gauen beldurrak 
ixil ereinduz itzal motela.

Mendi-txuntxurrak baño arago, 
zeinbat jeixten dan, ainbat gorago,
      betarte biak
      zorrotz josiak,
euzki zarraren azken izpiak 
arrano beltza edari dago.

Urruti dakust jolas betean 
ur-mendi-saillen apar sarean
      kaiu mordo bi...
      Ugiñak sarri,
ur-azalean borboil, jostari, 
negar dagite lurrez lertzean...

Arrats gozoa. Giro epela. 
Itxas neurgea urre bezela.
      Gañez osiña
      geituz urdiña...
zillarren gainka labe irakiña,
ta artega nondik lurrun txapela.

            HOC OPUS EORUM

Goizean goiztik arrai-ontziak, 
Euskal-erriko arrantzaliak,
      urrundu dira
      itxas-erraira,
ur-saillak gainduz jira ta bira, 
lotan utzirik ama-semiak.

Urrundu ziran goizean goiztik, 
ama-semeak lotan utzirik...
      Zeinbat katramil,
      arraun ta makil!
Zeinbat arrisku, zeinbat iskanbil 
ugin barrenak sarez jostean.

Urrundu ziran arrantza asmoan. 
Ostendu ziran uren kolkoan...
      Tilintalanka,
      astinduz branka,
orain emen ta gero an zanka7ó, 
ugiñen mende egun osoan.

Urrundu ziran gizarajoak, 
bear bearrez lanai lotuak.
      Nai eta naiez
      atsedenik ez;
eguzkiz ezik, ekaitz-egunez, 
arrantza orri uztarrituak.

Urrundu ziran goiza baño len,
bañan oraindik ez dira agertzen...
      Zeinbat katramil,
      arraun ta makil,
zeinbat gaitzurre, zeinbat iskanbil, 
aruntz ta onuntz, an eta emen!

Tontorrik-tontor illunabarra 
ubelanzturik itxas-baztarra...
      Ia lasterka
      arraiz gañezka,
Zuzen erdituz uren kopeta 
dagerzke, poztuz uri gangarra...

            ASSUMUNT PENNAS...

Lurbira datoz leitsu egaka, 
girrin ta txio...! zalapartaka 
jolas zegiten kaiu-mordoak: 
zeñen gozatsu, zeñen biziak, 
zeñen erraz ta garailariak 
gaintzen dituzten arkaitz-lepoak!

Baño... an, urrun... an, marboillean 
itxasoaren malda ertzean,
      nabaitzen ditut
      mukulu batzuk...
Zer liraken nik garbi ez dakust. 
Igari dabiltz ur-azalean.

Orain dakuzkit, orain dakuzkit! 
Zer liraken, bai, ondo badakit:
      «arrai ontziak,
      batel txuriak...»
Auxe damate susmo begiak; 
auxe zerbaitek adierazten dit.

Arrantzaleak, arrantzaleak, 
urrundu ziran euskal-semeak...!
      Ez nabil oker:
      emendik laster
asaldaturik zoko ta bazter, 
nentzuzket bere irrintz luzeak...

            ET SUSCIPIENTES OSCULATI SUNT

«Ujujui...! Aufa». Jo griñaz zuzen... 
Kontuz ortikan...! Bira bat lenen!
      Denok batera
      jo legorrera...!
Ekin, mutillak, ekin kaiera, 
gauaren aurrez eldu gaitezen...!

Ara nun diran arrai-ontziak, 
su-buru beltzak keaz nasiak:
      ara goi-bera
      keaz batera
saiets-ezurra pitsez leuntzera, 
barren orrazten moltso gaziak.

Bejondeizula, ontzi-samalda, 
zure aztarna ezaguna da...!
      ...Eta kaiean
      sartzen danean, 
ama-semeak aita artzean, 
abegi onen dantzut zarata...

Ura, bai, dala, ura zoruna 
besarkatzean sendi kutuna!
      Aiek muxuak,
      malkoz nastuak,
elkar naiaren espak sortuak... 
Ura egizko maitetasuna!

Lotu dituzte ontziak nasan: 
batak besteai lagundurikan,
      lokiak batu,
      sareak bildu, 
arrai-saskiak elkarri artu, 
guziak dabiltz arindu-guran.

            NOX, SICUT VESTIMENTUM

Garai ederra. Egurats epel... 
Ezain erortzen irunts-txaramel. 
Lurrun-itzalak irauli-zale... 
Garai ederra... Lurra baretsu. 
Sorgin-egadak txistua jo du. 
Ama-Sortitza lurrun-irule...

Illunpe lodi, lezaunditarrak 
piztu dituzte goian izarrak...
      Ara antxen ernai
      beti gure zai;
oker bagabiltz kiñuka etsai, 
ixuriz, tarte, suzko negarrak.

Lurrun-maindire zuri-zuriak 
lotu dituzte mendi gorriak: 
Basajaun zarrak urrun damate...
Ibar zabal ta goiko tontorrak 
berdintzen ditu laño moxkorrak. 
Illun-egalak oro dastalte...

Bana-banaka lengo kaiuak
utzi zituzten arkaitz-buruak: 
ixkutu ziran gauaren bildur. 
Noizbeinka dantzut negar larria: 
pizti gautarren ulu-intziria... 
Darantzuiote ontzak ta zakur...

...Garai ederra. Egurats epel... 
Ezain erortzen iruntz-txaramel. 
Lurrun-itzalak irauli zale... 
Garai ederra. Lurra baretsu. 
Sorgin-egadak txistua jo du. 
Ama Sortitza zorion-eule.

            SACRIFICIUM LAUDIS

Arrantzaleak, arrantzaleak, 
euskal-abenda, euskal-semeak: 
ixo guziok, ixo mutillak...! 
Goit-ots-aria... Goit-ots-soñua... 
Entzun, ara-ta... otoi-ordua... 
«Otoitz, dasaigu, otoitz», ezkillak.

Ea! ezkillaz otoitz dagigun, 
zeruko izarra gurtu dezagun.
      Ixil-ixilik,
      biotz-mamitik,
ementxe gu ta besteak andik, 
esker-lorea eskein zaiogun...!

Ezkilla goiko deia dala-ta
aitu da orko jardun-zarata. 
Txintik iñork ez... Otoitz-aroa! 
...Orain zarrenak, txalo bat jorik, 
«Agur», diotsa zut ta burutsik, 
mututzen dala ezkilatxoa.

Denak on-onak, denak apalak, 
eusko zintzo ta biotz zabalak
      darantzuiote.
Ta itxas-gizonak, gazte mardulak, 
ama-seme eta aiton zimurrak
      otoi dagite...

            ECCE IN NUBE FULGIDA

Ipar-erraiai argi darie; 
urre-matazak galtzen zaizkie: 
      orren zuria,
      orren diztia,
orren mirari arrigarria...! 
Gotzon liraiñak laztan damaie.

Ara... badakust... izar oztiña!
Ara antxen berriz... Neskutz bikaiña!
      Ara... oinpean,
      lertu naiean,
txerren gaiztoa, tontor-ertzean. 
Ara... ageri da... Ama Birjiña!!

            RESPICE, STELLA MARIS

Miren Ederra, Miren Garbia, 
Euskal-Erriko Ama Eztia:
      goresten zaitut
      ta agur dagitzut. 
Odol-malkoaz eskatzen dizut 
zaindu zazula Euskal-Erria.

Miren Ederra, Miren Garbia, 
arrantzalien Ama Eztia:
      zure aur onak,
      itxas-gizonak,
enda zarraren txertu sakonak,
bekarkizute ale gorria.

Miren Ederra, Miren Garbia, 
gure izkuntzaren Ama Eztia:
      lausorik gabe
      euskera gorde.
Ziur zurekin iraun dezake... 
Eman narotsu, eman bizia...

            HOSTIAM VOCIFERATIONIS

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso, 
eusko-jazarren ekin, eraso: 
      zugan bijoa
      nere zantzoa,
odol-garraren zurrunbilloa! 
Euskoen alde orruka jaso.

Kantauri-itxaso: Jainkoak nai du! 
Euskal-semeak suarka zaindu.
      Irauli zaitez
      zapuzti kaltez!
Arkaitza jo-ta birrindu bitez...! 
Errai gezalan arri biurtu...!

Naskaldu zaitez gaben-gaberdiz 
ume dollor ta etsai-egarriz...
      Aruntz-onunzka
      lertu orruka...!
Geitu amorruz, geitu burruka 
ta irentsi istillu ikaragarriz...!

Ideki zazu errota-atala
ta irindu beren likits-itzala!
      Gari-ots - garai`
      jaso abertzai!
Orru ta marru gorturik` jarrai, 
zigor-erazten ume zitala...!

Kantauri-itxaso: Jainkoak nai du! 
Aitor berberak eskatzen dizu:
      irauli zaitez
      zapuzti kaltez!
Arkaitza jo-ta birrindu bitez! 
Errai gezalan arri biurtu...!

Zure asarre amorratuak 
katz-egin bitza beren asmuak.
      Yaurti, purratu
      suar jozartu
lorrinka narras loratzak gartu; 
lurrak dar-dar ta kixkortu suak...!

Kantauri-itxaso, Kantauri-itxaso, 
eusko-jazarren ekin, eraso:
      zugan bijoa
      azken zantzoa...! 
Odol-garraren zurrunbilloa! 
Euskoen alde orruka jaso!!

Eusko Olerkiak II. 1931, 120. or.

__________

USOEKIN GORA

Eleiz buruan dabiltz goizetik gabera, 
usotxoak egaka gurutzez goi-bera.

Eguzkira zillarra dixurite egoak
ta aizean jolastean, esne-pipiltxoak.

       Nork al lezazken,
          elur-usoen
       antzera, goiak garaitu! 
       Nork, an... lurrean
          loia uztean
    gurutz saindua laztandu!...

Erakus zaidazute, zuek usotxoak, 
erakus zaidazute zabaltzen egoak.

Ta alkarrekin udaran joaz gurutzera, 
negutean zerurontz aldatuko gera.

Iruña 1932-I-10

Zeruko Argia 158, 1932ko otsaila, 21.or.
Eusko Olerkiak IV 1933, 116.or.
Yakintza 1933, 337. or.

__________

ESPAK

		«Popule meus, quid feci tibi?»
		Zertan gaitz egin dizut, ene Erria?

Norañoko miñaldi, nolako atsekabe, 
biotz onek bakarrik esango lizuke.

Oinperatua nago guzien aldetik
ta atzindu naian dabiltz lurraren gañetik.

Euskal-erri mamia, erririk maitena, 
zergatik damaidate gaur damaidatena?

Zertan gaitz egin diet? Zertan ditut mindu? 
Zerorrek, ene erria, erantzun zaidazu.

Erri guzien gaindi autetsi ziñudan
ta aspaldi nere eskua sumatu zenduan.

Garaille izandu zera egundo Nerekin... 
Etzaitezela zu gaur batu etsaiekin.

Zure asaba zarrak maite bai-ninduten 
ta aurrerapen-aziak ixuri nizkien.

Ta alaz ere zuk orain, bein itsumusturik, 
baztertuko al nauzu lur maite ortatik?

Euskal-erri mamia, zertan gaitz egin dut? 
Orain Ni ez artzeko, zertan mindu zaitut?

Eman nizun euskera, eman nizun garra 
ta amaika aldiz izan naiz euskoen indarra.

Ta ara nola gaurkoan norbaitzuk dabiltzan 
nere uztarri leuna kentzeko asmotan...

Ara nola, gordean, piztitzar maltzurrak 
malmutz ito nairikan usotxo xamurrak.

Zertan bada, erria, zertan dut gaitz egin 
maitatzea ezpada maitasun onekin?

Noiztik-nora gaurdaño ezertan Nik mindu? 
Erri maite-kutuna, erantzun zaidazu.

Eman nizukeana, oro eman nizun... 
erantzun ba, oraintxe utzi nazakezun.

Aintziñatik izan-da nere begikoa, 
ezaidazula gaur zuk atera malkoa.

Geroratu baño len zentzuratu zaitez 
ta alkartasun estuaz berriz lotu gaitez.

Jaso zazu lepora nere uztarria
ta arinduko dizut Nik zure min-larria.

Ez nazazu baztertu, ez utzi atzera 
ta askatua zu laister ikusiko zera...

Euskal-erri mamia, Burutzat ar nazu. 
Zure Buru naizela, zorioneko zu.

Zeruko Argia 159,. 1932ko martxoa, 37.or.

__________

ALLELUIA!

Oztin damait ortzeak, eguzkiak urre 
ta argi-loreen erdi piztu naiz garaille.

Atsegingai dagozkit zeru ta lur-ama, 
esku naramatela poz-biderik barna.

Tinka begiz jo naute mimiko guriak 
ta agur-pipirri dauzkat leiaka txoriak.

Ñir-ñir dakarkit intzak, janzkia loreak 
ta itzul-inguru, dabiltz aingeru taldeak...

Jeiki bitez erriak amorru beltz gainka 
ta arnaseaz, ez beste, or dira lorrinka.

Zuzen bedi berriren onat borreroa 
ta ikus beza nora dan bere gorrotoa!

Ikus beza buruan, arantza orde, izpi 
ta ubelune bakoitza zorion-iturri.

Ikus beza bularra dirdian urrinka, 
ene uso larriei kabia eskeinka.

Ta aittu bazidan bein bat miñez-min bizitza, 
ene baitan nuen Nik bizitzaren giltza.

Ta argiarekin batez jeiki naiz garaille, 
sortitz oro detala lagun ta pozkille...

Erraiñu-lore dago goian gurutzea, 
besoetan dularik pizkunde-lorea...

Poztu bitez gallurrak, kanta beza beak 
ta abestien otsera betoz maitaleak!

Betoz, itzali da-ta ekaitz erasoa
ta ageri da poztari uztargi gozoa...

Ekaitzetik jaio naiz ibaika diztia, 
arantzatik oi dan lez arrosa zuria.

Ez da lurtarrarentzat beste poz-biderik, 
elordi latza zear abitzea baizik.

Malko-ttanttan ezpada ez dio emango 
uztaiak odeiari, ez muñ ta ez margo.

Kalbariotik nator urrez buresturik, 
udalena bezela negu gordiñetik...

Ez bedi, ba, bildurtu ene maitalea, 
laño badakus noizpait biotz-mugaldea.

Beti oi du ekaitzak irripar-lorea 
ta ara Ni gogoaren eguzki betea...

Eskutuki odeian erne ta zai nago 
zenbat durun ekaitzak, ainbat urbillago.

Ta iñoiz lertuko balitz eztanda-marruan, 
dir-dir nagerkioke saria eskuan.

Zeruko Argia 160, 1932ko apirila, 52. or.

__________

URKIOLAKO ANTONIO DEUNARI
ESKARIA

Begiekin ez arren, bazakust biotzez 
maitasunak damaidan argiaren bidez.

Ortxen zakust, Andoni, Anbotoren koxkan 
pagauso bat bezela egarako itxuran.

Ortxe zaude leiatsu noiz gu etorriko, 
gure aiton zarrak lez, onak irixteko.

Urkiolara bada zinitzaigun jetxi
nai degun ainbat esker emateko guri.

Maitasun-zalea da euskalduna, bañan 
arkitu ere badu maitalea zugan...

Zorionez badegu biotza non ustu; 
badegu, gau ta egun, norekin mintzatu!

Zoritsua benetan orra lijoana: 
etzaio damutuko artutako lana!

Naigabe latzik balu... poztua litzake 
ta illunean balebil eguzkia luke...

Zenbat aldiz bada or, gure aiton zarrak 
auzpez erori ziran, erreta min-garrak!...

Bañan... bai jaso ere zure oñetatik, 
zekarzkiten arantzak lore biurturik...

Ortxen arkitu zuten biotzeko indarra; 
ortxen, ekaitz aldian, poztasun-izarra.

Ta itxaso aserrean barrundu baño len, 
laguntza ta argi eske orra zijoazten.

Eleiza ta arkaitz oiek al baligute esan 
zenbat esker iritxi zizkiezun bertan!...

Baña argi dasaigute orko sineskaiak,
biotzeko odol-malkoz neurtu ta bustiak!

Zuk, Andoni, eskerrez ta asabak agurka, 
baziñituzten ortxen amaika burruka...

Ta arritzeko ere ezta olako zalea, 
euskalduna bai-zan ta zure amandrea!

Izan dituzu, noski, poz-orduak ere; 
bakartasun-gauetan argi ta adiskide...

Ordaindu izan dizute zerbait zor galanta, 
osotara ezpada, osoaren tanta...

Zer baña? Ez al zaude gaur ere, Andoni, 
esku-zabal ez ezik, eme ta iratzarti?

Ez al ziñan ba jetxi Urkiolara zu, 
ekaitzean genezan non jo ta aterpetu?

Aspertu ote zera, nonbait, eleiz ortan, 
ez dakuszulako gaur iñor Urkiolan?...

Ez ori! Or zaude bai, oiuka goi-goitik, 
ez gaitezela aldendu asaben bidetik.

Goazela guziok zuregana laister, 
datorkigula-ta naiko etsai oker...

Zure begirapean babesten bagera, 
lertuko dala illuna etsaien gañera...

Entzungo al ditugu zure dei maiteak; 
eragingo al digu zure eskubideak...

Aiton zarrak bezela, guk ere, Andoni, 
elduko bagenio zure esku onari!...

Arren! begira iguzu antxinan bezela: 
zuzen zazu berorrek gure euskal-batela.

Luza zazu eskua, ta itz bat ez besterik, 
gesalduak ditugu etsaiak bertatik.

Zaude, zaude gurekin: elkartu gaitzatzu, 
nora ere goazen, ara darraiguzu.

Begira, bai, Andoni: suzko sorgin ori 
ez dedilla geiago Anbototik jetxi.

Gorrotoa erein du biotz geienetan
ta anaiak berak gaitu nasi burruketan.

Lotu zazu ba, katez, arkaitz barrenean; 
dagola antxen uluka sugarren artean.

Gorrotoa sortzera etorria bada, 
berari dioguna... arrapa dezala!

Ta alaz ere baletor miru beltz, gaiztorik, 
ez dezala iges egin zure sarepetik.

Urka itzatzu goi ortan, batera, guziak, 
goizean oi duan lez gaua eguzkiak.

Bultza zaiezu gogor Anbototik bera 
ta Anboto bera gero durundiz gañera...

Utziko al digute orrela pakean,
ez genduken ezkero beraien artean.

Baztertzera badatoz Lege ta Jainkoa, 
moztu zaiela berai gaur bertan lepoa!...

Eutsi, eutsi, Andoni, Euskalerriari, 
aritzak oi dion lez alboko untzari!

Bildu zazu estuki zure lokarriaz 
ta atera burrukatik bizi ta garaiaz.

Batu, ainbat lasterren, euskal-artaldea 
ta alde oietan eman zeruko larrea...

Ageri zaigula, bai, guri Urkiola, 
ekaitz-egun beltzetan dirdir dariola!!...

Zeruko Argia 162, 1932ko uztaila, 87. or. 
MEOE 964. or.

__________

ANTZEKIA

Lore begian kunkurrunkun 
erle gorriztak burrun-burrun: 
zer ote dio, zer lioke, 
lore beraren nini-lore; 
dantzatu ala barruratu, 
egoak jo-ta miazkatu... 
Zer ote dio, zer esango 
loretxoari kukuriko?
    Erle gorrizta, zer diozu 
lore begian marmaritsu?

Illargiaren kukupean
urretxindorrak udastean: 
zer ote dio, zer lioke, 
txiruliruka gaua beste; 
sarats itzalen kulunera
ta ibai-erroten dunbotsera... 
zer ote dio, zer esango 
illargiari aopeko?
    Urretxindorra, zer diozu 
illargipean txiruliru?

Zer diotsudan, Ama, Zuri, 
lore ta illargi zeran orri...?

Erletxoa naiz, lorea Zu: 
zer diotsudan badakizu! 
Ta illargitara karnaba lez, 
Zugana nago maite-miñez...

Illargia Zu, ni karnaba... 
bikote ederra... jakiña ba!...

Zeruko Argia 164, 1932ko abuztua, 132 or.
Eusko Olerkiak IV 1933, 117. or.
MEOE 956. or.
Yakintza 1933, 338. or.

__________

BARRUNTZA-LEIOAN

		«Dilectus meus mihi et ego illi, qui 
		pascitur inter lilia» (Cant. II-16)
		Ene maitea neretzako ta ni arentzako. 
		Onek fana lili tartean du.

Loak ar bitza, loak ar bitza gudozte-kantak. 
Dunbost zakarrak beude gaurdanik ixillean... 
Zarata orde, otsera bitez, biotz ormetan, 
lelo xamurrak, argiz ez ezik, gau beltzean.

Erna bekio, zugaitz ill oni, kima berria; 
loretu bedi maite oparen gar zurira. 
Ta itzal goxoan aterpeturik, josiko ditut 
adi sutsuak, orri ta loren intzirira.

Nora noake, maitasun eske, neregan baitet 
ederrik oro berezko ditun Maitalea? 
Nola nabilke, argi-zaletsu, barnen baitigart
sukar-miazka kixkaltzen nauen su-labea?...

Oraindañoko ene begien lauso gorria! 
Barren etxeko axolage ta lo-zorroa! 
Irten-sartuka, joran-izerdi, jarduki-eta 
nabari ez nik, atezai zegon usotxoa!...

Izpi-zorrozki, geziko al nau maitale orrek! 
Lertuko al dit griña makurren gaitz-burua! 
Maite-gelako ardantegian estu loturik, 
moxkor nazala, natzaion gaurtik zoratua!

Uxa ditzala, oroitza zear digarozkidan
ekaitz-laño ta elur aurreko bekaizketak.
• ipar mearen ega zurira joko dizkiot, 
amets gorritan, ernemin dauden maitaketak.

Badantzuizkiot, ixil bederen, barrun-barrunki... 
bere mintzaren zur-murru leun ta eresiak...
•	aspaldi ontan laño narakar nola ixuriko, 
zor dizkiodan asperen-tanta bioztiak...

Bil nadin noizpait, ero galanta au, barren ontara. 
Nagon geldixe biotz-leioan tinkatuki, 
maite-pilpillak daragitala jo ditzaiodan 
espa bigun ta leia zorrotzak txinpartari...

                        * * *

Maite-aroan... lur maite-miñak garratx ninduten; 
ez jan ez edan, arat-onata narabilten. 
Biotz-kondoan kabitu ziran zale mirriñak, 
garai obeko azi gazteak il zituzten.

Larrutu zidan barren zugaitza eguzki-ezak; 
pipi-gorriñak jan zizkioten kimatxoak...
Ta azala zear bidetu ziran txingurri beltzak, 
bana-banaka, moztu zituzten goiko ostoak.

Migura baizik etzan ageri adar ertzetan; 
beso zaintsuak, ezur iduri, sutarako.
Ta illundi-loan lasaiki zetzan muxar gaixtoak, 
begiz jo zitun bere sustraiak kabitako.

Beingo batean, ate-danbada entzun deritzat, 
ta atera nintzan, giltza eskuan, an nor ote...
Ta idekitzean... ura bai zala maixtar bakoitza!... 
Ondasun oro eskeñi zidan biotz-orde...

«Sar zaitez bada, erantzun nion, gela ontara... 
Ortxen zaudeke zure gogora nai adiña».
Ta au entzutean zuzendu zidan argi-zirrara, 
ene! neregan ikusi nuen loi-osiña!

                        * * *

Arrezkeroztik ene aularen sendotasuna! 
Arrezkeroztik barren etxeko poz ta atsegin!... 
Naiz laño egon zeru ta lurrak, enegan beti 
enegan beti euzki-urrea dirdai-oztin!

Zabaldu zaizkit, noizbaitekoan, biotz-begiak; 
noizbaitekoan upatu baidet maitalea.
Ta ikuste uts-utsez, bereixko balitz etxe ontatik, 
bertantxe nuke zorigaitzaren zastadea.

Beranduegi ai! zoritxarrez, ezagutu det; 
beranduegi ate-jokara naiz oartu... 
Egunik-egun, biotz-atean, noiz idekiko,
ta itxu, beltz onek, muzin gaiztoan, ai! giltzatu!

Oraingo nere zentzu galduen itzarri ona! 
Oraingo nere begi lausoen ikusia!
Lengo ederra narda dakuste; narda, ordea, 
emen litezken eder oroen iturria...

Emen dagokit, emen dagokit ene Maitea; 
biotzak baitu sumatzen bere agerpena.
Zai dagokio, pozaren mende, noiz elduko ote 
zentzu guzien zorabio ta zoramena.

Auxe biotzen egon luze ta pilpil berdiña! 
Auxe ixillaren adigarrizko jardun gozo! 
Arantzak sartzen balizkit ere, nere biotzak 
ezten zulotik, zorun berria gaur artuko.

Igortzi-leunka, euslari dauzkat bere besoak; 
bere niniak, ene begien ur-ixpillu.
Ta argi-jarioz dagizkidaken mintzo eztiak, 
esker berri ta biotz-jantzien edergallu.

Amasa batek darabil gure bular-auspoa; 
taupari berak biotz-unea pilpiratzen.
Ta udalen-lorak eguratsera liraken eran, 
maite-larrosa muxuan zaigu gorriztatzen.

Maitasun-izpiz urtuki dago nere gogoa; 
zenbat jaramon, ainbat biotza goriago.
Ta argi-dirdaiak lillura duan txoriñoa lez, 
galda zuritan, eguzki orri begi nago.

Mintzari baitet... mintza ni ere; ta ixil banendi, 
laister lekarkit biotz-taupadak erantzuna.
Ta izpi-malutak joa bai nintzan, ernaratzen dit 
barrun-mamiko xamur-jarien leuntasuna.

Ta arreta luzez belarri nago bere mintzora, 
ziñez dalako eztia bere jardunean.
Ta aize biguñak daragioten arrosa bik lez 
amets dagigu buruak gurka laztanean.

Ta ipar beltzera lore-pitxia barruntzen dan lez, 
gure gogoa ekin gaiztora ximurtzen da.
Ta alkarri eutsiz, barruti ontan indartsu gera, 
orro ta txistu, gain dan tartean gaitz-egada.

Nere bizia ezta nerea, berea baño;
Bera ordea nigan bizi zait bat egiñik.
Ta intxaur-adarrak, ez oi duten lez esnerik gabe, 
nerez ez dakart jan-gai liraken zitu onik.

Baña nerenaz ezin detana, Maite onekin, 
naia dan beste, une batean egiña da. 
Oro dezaket beronekin bat; bañan au ezik, 
bertatik nuke gaitzik latzenen zaparrada.

Maite dut, maite...; maite, egaztiak egadak aña; 
maite..., illargiak kuku-igaria gauan beste... 
Maite nau, maite...; maite, dirdaiak ispillua lez; 
maite..., edertiak urne xaloak bezelaxe.

Ta argi-txintara elur-tantoak lerorzken eran, 
arraka darortz eguzkitara biotz-miñak.
Ta izpi-urreak damaien bidez, loretzen dira 
aspaldi zurbil zirauten adar-kukuliñak.

Itxu-birari, aterea da xaguxar beltza, 
euzki-zerrendak txoko illuna tink orduko.
Ta armiarmaren dantza-sareak dilindan dagerz, 
itur-ariak euzki-ixlan baño diztiago.

Urre ta lore dirdari dago barren-etxea; 
izar-jantzirik, zutirik daude onbideak.
Ta agur-ereska makurtzen dira maite-aurrean, 
gaurdaño ezin legozken zentzun gaizkilleak.

Bizi berria txerta dit nere odol-zañetan; 
ote ta arantzak larrosa zuriz pinpirinpin
Ta arkoskopera labain zegion goi-esker-ura, 
orain zugaitza muxuka ari da leiar-oztin.

Ixil nadin da... bertan dantzuzkit, arrosa tarte, 
urretxindorren xinta kixkur ta oroimenak.
Ta berartantxen, izpi-bustika, egati dauden 
goi-usotxoen papar-aleko asperenak.

Oro det izpi, oro det lore, oro det kanta; 
ene gogoak ikusi baitu aldaketa!... 
Gela ontara ene Maitea sar ezkeroztik, 
biotz-ezurrak bai dute naiko loraketa.

Etorria zait, beronekintxe, ondasun oro; 
berezko ditu asma litezken on-iturri...
ta udaberriak azi gazteai damaizkien lez, 
ene gogora esker-euriak dixurizki...

Ez al dit iñoiz iges egingo Maitale onek!
Ez al dut ai! nik, etxe ontatik, baztertuko! 
Maite-aduak egingo al du, gu izan gaitezen, 
bera neretzat ta ni osoro beretzako!

Urtu dezala geroz geiago biotz-lausoa; 
zabaldu bekit ezagueraren nini-izarra...
Ta alkar izpien beroaz laister urre-kuskuak
auts-antz nituzke, urrin-malutan, parra-parra.

Iñoiz ez al dit nagiak joko barren karnaba; 
ez al du utziko, asita dagon, xinta mea. 
Egunik-egun aituko al zait maite-leloan, 
gozatu dedin irakas dion Maitalea.

Ta abesti orren oiartzunera, pizkor genuzke 
maite-eguerdien egon luze ta bazkal-mintzo. 
Ta arratsaldeak, izpi-euritan, lekarzkiguke 
maite-koluxken izar zuri ta zorun-ardo...

Zeruko Argia 165, 1932.eko iraila, 154.or.
MEOE 957. or.
Eusko Olerkiak III 1932, 2. or.

__________

OTOI, ADISKIDE...!

Il intzan il i ere...! Eraman induten...
Ire itzalak ordea ni baitan dik lurmen... 
		Eta abia bai intzan 
		laño ta eurite... 
		beste alde ortan 
		bai al duk aterpe...?

Sukarretan aitu zan Uda, jaun gorria, 
otzikaran utzirik, seme negartia... 
Aurrari pa eta pa!... sukaldean ama 
min-ariaz ari da josten min-oiala...
		—Esan, ama, esan:
		non degu aitatxo...?
		Aspaldi jun baitzan,
		laister da itzuliko...?—

Sutu zaio malkoz aurpegia
ta alderaka ustutzen du biotz-intziria...
Lotzen du besoetan laztanka umetxoa
ta ixillean txukatuz begi-jarioa, 
		—zer diozu, seme: 
		non degun aitatxo...? 
		Aitatxo, bai...! zure 
		aberrian dago...!—

Ta artean txikiari eskua altxaturik, 
—antxe pian, diotsa, bitxiz buresturik...—
Geroztik iñork aitaz galdetzen badio, 
belaxen eskutxoaz aurrak darantzuio.

Ta aingeru batek itaz bai zidak gaur esan, 
nigandik aldatzean noruntza jo uan...
		Otoi, adiskide,
		otoi nere alde...!

Iruña 1931-XIean

Zeruko Argia 167, 1932ko azaroa, 184. or. 
MEOE 954. or.
Eusko Olerkiak IV 1933, 119. or. 
Yakintza 1933, 339. or.

__________

ONATX, ERLETXOAK

Muñorantza doa Yosutxo, kantari, 
belarritan zintzil bi-iruna gerezi.

Mutil xalogorik!... Zeren billa ote? 
Kilkerrak, marmari, agur dagiote.

Baño, oar!: beko eultzaren burrunba! 
Erle danak, leitsu, ager ixkutuka...

Zer gerta zaie, ba, Yosefen erleai? 
Lore bat ikusi muñora, poz-dirdai...

Egalda zaio bat: ezarri da ttentte 
ezpain-marrubian —arrosa arek uste—.

Zizta du ta, ene! odol-ttantta atera; 
kutuan miztuta, berriz egatu da.

Egun gutxi buru, Yosef ezti billa...
Baño... zer da an? Jesus! Eultzeko iskanbilla!...

Erle danak itsu, zoro, norabage, 
ninitik zerbaitek eutsiko bailie.

Ta aberaska-urrean, izarño bezela, 
urrin-yarioka, ñir-ñir, odol-ttantta!

Arrigarri bai au!... ta artuz aberaska, 
poz-ttuttuli yo du Andra Mirengana.

Baña Andra Mirenen sen zorrotz, argia! 
Ikusi orduko barrendu guzia...

Yosutxo deitu du; laztan dio gero 
ta aberaska bera yaten eman dio...

Sagara-muñoan, Yosu gorde zaigu: 
Onatx, erletxoak, Lore ori miztu!

Zeruko Argia 171, 1933ko martxoa, 44. or.
MEOE 956. or.
Eusko Olerkiak IV 1933, 109. or.
Yakintza 4, 1933, 252. or.

__________

AOLKU ON

		Aranatar Xantiri biotzez

Ontan aiz eskuko, bestetan ez duk ik 
ez zertan aritu, ez zer ikusirik; 
itaz beste danai ez batxo jaramon, 
aizen orri, orde, ate-eizean egon. 
Lur-gizona laga, zerukoa jantzi 
ta atzenik, Jaunagan, arnasa egotzi.

	Orixe duk, Xanti, 
	egiteko soilla; 
	besteak ez iri 
	txanpon bat axola.

                   * * *

Itz-Tantoarena: gau beltzean jayo, 
illuna erantzi lorea jazteko...

Ñir-ñirka zai egon mimikoan ttentte, 
ingurokoetan begirik tink bage. 
Ta artean iguzki zaiolako eldu, 
urrintsu, ninian, iltzeko lekutu...

	Ara or ba, Xanti, 
	biderik onena; 
	gogoan iduki 
	intz-tantoarena.

Iruñatik 1932

Zeruko Argia 172, 1933ko apirila, 70. or.

__________

NOR ETA ZER NAIZEN?...

			«Mai bat gaitu dezu 
			nere aintzinean 
			jazartzen zaizkidan 
			etsaien aurrean.
			Burua gaimelez
			igortzi dídazu 
			ta nere oritzia 
			bai dala gozatu!»
				(22. eresia)

		Ene ama maiteari, Meza-Berri eguneko.

Oi ama, oi ama nerea,
nor eta zer naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!

Itzali zazu, ortzea, gar-gezitze ori. 
Gallurretik ondarrera su-gurdia irauli. 
Lur-zale zabiltzatenok, begi biak itxi. 
Jaungoikoaz beste danak, nigan auspez yautsi...

		Oroen buru bai-nago,
		Jainkoa eskutan.
		Nere alari etzaio
		muga bat ere eman.

		Ots, Andra- Mari berbera
		ni aiña bai ote?...
		Ta Ama gozo au ezpada,
		nor gero litzake?...

Oi ama, oi ene ama nerea,
nor eta zer naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!

En gogora dagokit zeru-goi osoa: 
ots dagiet-ta bertatik, ogi eta ardoa
ez dira ogi ez ardo, baizik Jaungoikoa, 
itxuretan beste arren, dan bezelakoa.

		Au bai zentzuen gezurra
		egi uts-zurra ustez:
		me, zuriño ogi-apurra...
		baiña ogirik ez!

		Ontzian ere ardoa.
		Begi biak: «ardo».
		Itz batzuk zaizkit naikoa,
		gezurtatzeko oro...

Oi ama, oi ene ama nerea,
zer eta nor naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!...

Mirabe zintzoenik dut Goiko Jaun aundia: 
dei orduko, nere eskutan, du bere aulkia... 
Emen dago ogi eta ardo-antzez estalia, 
sukarrez, orde, mamian maitasun-zauria...

		Oi, albaleza gizonak
		nolapait gaur esan,
		Jainkoaren esku onak
		zenbat egin didan!...

		Kanta bezaio, bai kanta
		biotz onak beti!
		Ekeratik orrobira
		aintza, Jauna, Zuri...!

Oi ama, oi ene ama nerea,
nor eta zer naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!...

Jaun onek egin zezaken, gogo ta ez beste, 
izar-morkak zitezela beste orrenbeste. 
Egin zitzaken lurreko auts-ondarrak, urre... 
Bere alaren aldean fitsik ere ez dire.

		Baiño, arren fauna, barka
		zure esku yoria
		nigan zearo ustu da,
		gain baitit neurria.

		Bein, fauna, egin banauzu
		gizon loi apurrez,
		egiten ere zaitut zu
		ogi, ardo ta itzez.

Oi ama, oi ene ama nerea,
nor eta zer naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!...

Poztu zaitezke, bai ama, benetan zu poztu. 
Gaztaroko lelo aiek berriz otseratu. 
Jantzi gaur eztai-jantziak, erestuna sartu, 
lorez ornitu leioak, txakiak urrindu...

		Zure semea baida-ta,
		lur errege orde,
		laungoiko beraren fauna,
		zeruko mai-kide.

		Igo dizut aldarera.
		Otoi dut zugatik.
		Zure nai utsa bete da...
		Il zaitezke pozik!

Oi ama, oi ene ama nerea,
nor eta zer naizen?...
Oi ama, benetan, zure semea
ez daki iñork zer den!...

Iruña 1931-II-14

Zeruko Argia 173, 1933ko maiatza, 76. or.

__________

ITSU BAINENGOEN!...

Begiko zitzaizkidan guraso ta anaiak 
ken zizkidazun Jauna, banaka guziak...

Zauri ta gorde eskua!... Artean biotza 
eziñez neurrirazi taupadi zorrotza.

«Jauna, Jauna, niotsan zotiñez itoa, 
auxe lurtarrarentzat lan eziñezkoa!

Jauna, Jauna, zergatik onela min nauzu, 
zergatik zure eskuak ain latz ni ukitu?...

		Agian Zuk, Jauna, 
		—beldur dut esate—
		agian Zuk, Jauna,
		ez, nauzu ai! maite!...»

Zoro ta itsu beltza bai...! Ene! ezpainekien 
maitasuna ari zala bereak egiten...

Ezpainekien oro zidazula kendu,
biok genezan elkar bakarrik maitatu!... 
		Jauna, barka idazu, 
		itsu bainengoan!...

1930

Zeruko Argia 175, 1933ko uztaila, 108.or.

__________

MOISESEN ESKER-ABESTIA 

		(Exod. 15,1-19) 
		(Biurtz-antzera)

Abestu dizaiogun, abestu Jaunari, 
orren bioztun gutaz goretsi danari.

Erdibitu zenduen itsas-beitasuna
ta iruntsi zitun batez zaldi ta zalduna.

Jauna da nere indarra, Jauna da abestia, 
gaizkatu ninduen-da, beiturik etsaia.

Zu zera nere jabe, Zuri gorapena, 
gogoz Zuri damaitzut txalorik gorena.

Gurekin izan ziñan esku aundikoa. 
Izen bat dagokizu: «Almenguztikoa».

Gudozte, gurdi eta Faraon berbera 
jaurtiki zinituen itxas barrunbera.

Gudari zangarrenak istillu gorrian 
barrendu ziran, beingoz, errai-gezalian.

Ondoratu ziraden, ari bat bezela. 
Lertu zenizkigun ba orru zeriela.

Ondatu zinituen; ziñez zera bikain!... 
Denak erre zinitun, galbizar bat bezain!

Orruka batu ziran asarre ugiñak,
uren eraso beltzak adiskide egiñak,

t'amildu zitzaizkien, gainka, ur-mendiak, 
iruntsi naiez sumin Jaunaren etsaiak.

Zerragengu, beretzat gizonki ziola: 
«erauziko diet nik amorruz odola,

arrapatuko ditut, laster atzemango, 
burrukatuz zartaka bertan ditut ilko.

Erdituko dizkiet beren ondakiñak»...! 
Baño... ai! gure etsaien ameskai ziztriñak!

Etzakiten, zitalak, Jaunaren indarra; 
etzuten, ez nabaitu azkonen dardara!

Askatu zinituen eraso nastuak. 
Gainkatu zitzaizkien ekaitz askatuak.

Sarrerazi zituzten gudariak bela, 
beruna ur-azpira sartzen dan bezela.

Nor ote da, nere Jaun, Zu bezin indartsu? 
Eres ta deuntasuna Zuri zor zaizkizu...

Gorrotatzen zaitunai beldurgari zera. 
Maite zaituztenentzat guztiz biotz-bera.

Jaso zendun eskua ta ito zitun lurrak; 
gezal biurtu ziran etsaien ezurrak.

Eraman ziñituen zureak zuzenik, 
gaizkaturik errukor etsaien mendetik.

Zuzendu ziñituen zure etxe donera, 
zerorrek gertutako mendi-magalera.

Jeiki ziran erriak, gudai otska zeuden... 
Baño orain ari dira gorriak ikusten!

Noralde gabe dabiltz Edongo jabeak, 
Moabek daralbiltzki estu naigabeak.

Kanaango gudariak igikor dagerzi;
gure Jaunak zigorka urrun daramatzi...

Eroriko al zaie zure esku zorrotza; 
zimurtu zaiotezu beldurrez biotza.

Arri biurtu bitez zure etsai zitalak, 
auxe arrentzen dizu maitasun-egadak.

Sartu zaiezu erri au zure aterpean; 
gorde zazu zintzoki Jauregi donean.

Irauntasun osoan, eunkiak ondiño, 
azkendurik guziok, dirauzu betiro.

Zaldiz zerraiztegun-ta, ekaitz beazunak 
lertu zituen batez zaldi ta zaldunak.

Irauli zitzaizkien lerkoi ur-mendiak... 
Bañan...legor zerraizten zure gudariak!!

Agur Maria
Iruña 1930-II-1

Zeruko Argia 177, 1933ko iraila, 140.or.

__________

AMA NEKETSUA-STABAT MATER 
(Bedoñar Joakinen lenengo olerkia)

Zutik gurutze-ondoan 
Alma samiña zegoan, 
ta Semea zintzilik...

Bere gogo gaxo, illuna, 
ezpatak urratu zuna, 
an zegoan larririk.

Ain estu ta atsekabea 
Seme bakardun Andrea, 
Amarik onen ura!

Oñazez ta naigabez, 
Seme kutunaren lanez, 
zegoen kupitua.

Nork ez du negar egingo 
Jesukristoren Ama aingo
Seme gaxoz josita?

Beretarren erruekin 
zigorka zutela zekin 
Jesus bere Maitea.

Iñortxok ere ez laguntzen 
ta azken-arnasak ematen 
ikusi zun Semea.

Ea Ama, maite-iturria, 
zurekin samin bizia 
ar dezadan egizu!

Sutu Kristoren maitean... 
biotz au, ta Aren aurrean 
atsegiña nagizu.

Ama, nere biotzari 
Kristo-zauriak ezarri, 
arren, mami-mamian!

Seme orren neke lana 
erdiz bialdu nigana 
ain maite naun zorian!

Zurekin negar bizian 
naukazu ta aren zorian, 
ilko naizeneraño!

Birjiñetan emeduna, 
ez neri izan ain aztuna, 
neri negar-eragin!

Kristoren nekea uste, eriotz 
zauriak artzeko, biotz 
aul au bizkorra egin!

Zauritu zure zauriez, 
zoratu nadin odolez 
gurutz-iturripean!

Su-garrak erre ez nazaten 
nere alde jarri, arren 
Ama, azken egunean.

Zeruko Argia 183, 1934ko martxoa, 238. or.

__________

TXINPARTA-ERESIA

Noletan zenezaken, enborra, zuk kanta, 
begi-biotzarentzat ziñez ulerkaitz da.

Noiztik, bada, legoke norbait kantarako, 
miñaren-min izarrak ikuski baitago?

Eresirik bai al du txoriak beiñola, 
miru beltzaren iges, odol dariola?

Yolasean al dabil erbia larrean, 
eiztariak pum!... jo-ta, erdi-illik uztean?

Dantzarako al dago nonbait erleñoa, 
ur-txirripak eldu-ta narraz badijoa?

On litzaio norbaiti kantari aritza,
tximistaren dardaraz lurrera balitza?

Ondo legoke, bada, gariaren parra, 
leiaritsu baletor aize-egotan garra?

Izpi-muñik bai al du gauan illargiak, 
narda-egan badabiltz bitarte odeiak?...

Benetan bai zerala, enborra, ulerkaitza, 
arkaitz bizian dan lez loreti zugaitza...

Ziñetan zabilz nere barren-nasterako, 
izotz-txuntxurra eran eguzkira malko.

Zergatik zu, ordea, ez berdin ziñaken, 
adimen muxar onek ez dit arrapatzen:

neregandik datorkit ortara egiña, 
eresiaren orde sortzen zait zotiña.

Gogo-naste ortara ez neike ni jarri, 
malkorik ez oi da-ta eztaian ikusi.

Aizkidea bazaitut, jolas-kantak artu
ta abesti-kunkunera zeurekin naukazu.

Min-illetak baztertuz, alaiari eman, 
zure kantaz nik ere gaur kanta dezadan.

Yolasean bazakust, ez bezat or entzun 
jario-gordiñaren zuzmurru bat illun.

Betozkit aringarri mintzaira biguñak, 
uxatzera betozkit odei beltz, aztunak...

Kanta, enborra, kanta... txinpartak jaurtiki, 
zure mingain gorriztak kurriz erabilli.

Kantaria nagotzu aspaldi zure on, 
min gorriaren miñez naiz lertuki egon;

kantaria nagotzu kanta pozgarria, 
biotzean dezazun ber-piztu argia.

Begira nere garrak zein gora dagiten: 
zeinbat malkotsuago ainbat ditu igotzen.

Naigabeak dakarkit kantarako indarra, 
naigabea da nere ereskai-aparras.

Zeruko Argia 185,1934ko maiatza, zk. 273. or.

__________

BANOAKIZU...!

		Txirristaka darorzkit 
		oraindik malkoak, 
		ene amak muxuka 
		ateratakoak.

Ene amaren azken-muxua!... 
ene amaren aiotsak!...
Malko garratzen gezaltasunaz 
urtu zaizkigu biotzak.

Korapildurik daukat mingaiña... 
barrenai odol dario... 
Miñaren miñez utzik badere, 
urrundu bear natzaio.

Zorionaren zori samiña! 
Zugandik, ama, urrundu? 
Alde-bearrak askatu ordez, 
biotz-kateak estutu!

Banoakizu!... bazakust ere 
naigabe miñez urtutzen... 
Maite banauzu, ez izan urri 
zure baimena ematen.

Atozte, arren! erle txukunak: 
igortzi nere kopeta!... 
Berriren berriz odol-loreak 
ezti-jarioz daude-ta.

Miztu arretaz biotz-lorea, 
ozpiña bezin garratza; 
mimikotxoan gorderik, leundu 
amaren bizitz-arratsa.

Atoz sasitik, euskal-xoxoa: 
urratu borboil paparra; 
txiruliruka eres biurtu 
ene amaren negarra!

Ar zazu gaurtik zure amatzat... 
Leioan egin kabia, 
ta sasian lez, kabi-ertzetik, 
poztu dantzari bizia!

Zaindu baratza nere ordean; 
gorde pipirriz etxea... 
ta azken-aldian, ene txoria!, 
laztandu ama nerea!

Banoakizu..., banoakizu, 
biotz-mamiko kutuna!
Yainkoak nai. du! Ordaingarritzat 
goian daskeingu zoruna.

Alaitu zaitez alik geienez! 
Yantzi gaur eztai-yantziak... 
Estali lorez ate-buruak; 
zabaldu kutxan usaiak!

Alaitu zaitez!... zure semea 
zeru-lurreko errege...
Yainko berberak igortzi nau-ta 
bakaldun, artzai ta jabe.

Nolaz nik gero gaitzetsi, ama, 
Yaunak dalmaidan yabetza? 
Nolaz zimeltzen utzi dezaket 
Yesus Onaren ametsa?

Aundi natzaio, aundi dagert-ta; 
urrunduko naiz berela, 
Yaunaren naiak guztiz lotu nau, 
untzak aritza bezela.

Egunik-egun, Yesus, bazabiltz 
ixil-adikor deiezka,
beingoan beingoz gertu naukazu 
Zurekin ega naiezka.

Badakit ziñez gogorra dala 
kentzea seme bakarra; 
badakit iñoiz ez dala asetzen 
ama bateren negarra.

Baña gaxoa!, ezin ukatu 
Yesusi gure baimena;
maite badegu, aldendu bear 
zorrotza badere eztena.

Yainkoak nai du! Yainkoak nai du! 
eman zaiogun laguntza; 
aundi agertu, aundi zera-ta... 
begiak jaso goruntza!...

Begira zertaz Gurutz batean 
iltzen utzi zan Yaun Ona. 
Begira nolaz ibilli oi zan 
erostearren gizona.

Ta azpiratuko zenuke, ama, 
Yesusen odol saindua? 
Artzai Onaren deia entzunik, 
negoke zuri lotua?

Aundi natzaio, aundi dagert-ta. 
Urrunduko naiz berela; 
Yaunaren naiak elkartu nau-ta 
ntzak aritza bezela.

Banoakizu..., Yainkoak nai du! 
Gurutzeakin baturik. 
Bera da nere lagun eztia; 
nun gero ura lakorik?

Gurutz maitea: zu zera gaurtik 
nere begien argia; 
zu nere ama, lagun bakarra, 
alaitasun-iturria.

Indarra zera ta indartsua naiz, 
zurekin naiz ni garaille... 
Auzpeztu bitez etsai gaiztoak 
ta auzpeztuz, agur zaitzate!

Orru ta marru naskaldu bitez 
lur eta itxaso zakarra!
Zurekin banaiz, ez det beldurrik... 
nekin daramat Indarra

Nekin daramat indarren-Buru, 
nekin daramat bizia; 
nekin daramat arantz tartean 
margotuko dan azia.

Ez det beldurrik!... Gurutz doneaz 
ziurki naiz ni garaille...
Maitasun bidez aitortu ezik, 
zigorrez agur zaitzate!

Zure zaurien dirdir biziaz 
uxatuko det otsoa;
ta auzpeztuko da zure aurrean 
apalki ludi osoa.

Batuko dizut giz-artaldea; 
arkituko det bildotsa;
mendi gaiñetik zabalduko det 
maitasunaren abotsa.

Tontorrik zear, basorik barna 
urratuko naiz oiuka; 
ta arditxoren bat iges badabil, 
biurtuko det muxuka.

Moztuko dizut alor-arantzak; 
zusterkatuko sasiak... 
Urte bat buru erneko zaitzu 
«Berri Onaren aziak».

Sendotu bitza euzki oraillak; 
urtatu goiak naikoa; 
ta azken zorian makurtuko da 
arnaripean soroa.

Bekit biziro zure besoak; 
indazu arren Yaun Ona:
zure laguntzak indartzen banau, 
eziko det nik gizona.

Agur azkenik, ama kutuna; 
agur... begira goruntza. 
Zure semeak uzten bazaitu, 
Yaunak dakartzu laguntza.

		Agur, Euskal-Erria, 
		zugandik banoa: 
		maite bazaitut ere, 
		maitago Yainkoa.

                * * *

Iruntsi naiez orruz zabiltzan 
itxaso gezal, nastua: 
estutu zure ugin-orratzak, 
askatu gentza-gorua.

Urreztu zure bekaitz-adarra; 
otzandu bizkar-ezurra, 
lotu asarre dunboslaria, 
neurtu jokaldi biurra.

Zure mototsa zorrotz orraztuz, 
ara antxen narras ontzia!
ta ardatz-ertzean moko xabalik 
pakezko uxo txuria.

Noletan gero galdu ontzia 
ur-mendi-saillak amorruz, 
odei-tartean irripar gozoz 
Izar bikaiña badakus?

Ta ixilik doa egatu naiez 
euskaldun uxo txuria;
ta aurrera beti, beti garaitsu 
uxotxoaren kabia.

Ez du beldurrik, indartsu da-ta; 
barruz darama itxasoa; 
maitasun-galdak zabal-erazten 
dio sarriro mokoa.

Eskutatu zan urrun-aldean 
intxaurtxo bat lez igari: 
ta Izar urdiña Euskal-Errian 
usotxoaren zai beti.

Iruña 1931-9-6

Yakintza 16, 1935eko uztail-abuztua, 266. or.

__________

AITORMENDIA ERESTI

		«Elduayendar T. Abari
		bere apaizgintzako zillar eztaietan»
		AGUR! — Loramendi A.

	Noren «Irudi» 
	ez galde neri...
Gizon-muxarrak ez dazau. 
	Sua ta garra 
	kopeta-adarra.
Sua ta garra goiztik-gau.

    Ezti-jarioz gandorrak dagerz. 
	Aitormendia eresti.
«Aizpa zurien» lizarditxoa 
	eztai-jaietan dirudi.

	Noren gorespen 
	ez dut somatzen...
Yostakin garrak goraka... 
	Ta iturrik-itur, 
	uso-antzikur,
«Maitagar-aizpak» gar-ondora.

    Ipar mearen ega geldiak
eres kixkurra darabil...
Ta «Irudi»-goira, kulun zabunez
laño gorrixtak darortz bil.

	Noren «Irudi» 
	ez galde neri...
Ibaika sua dario. 
	Bekokipea 
	suzko labea...
bizitza suak damaio.

    Atxon darien iñar-odeiak 
«Irudi»-gaña dastalte...
Ta itur-aldetik «Aizpa zuriak» 
elur-zugaitza dakarte...

	Noren gorespen 
	ez dut somatzen...
Gizon-muxarrak ez dazau. 
	Txingar urtua 
	bere burua...
Oñazkar-bide goiz ta gau.

    Oinpetzat odei-matazak dauzka. 
Zillar-txuntxurra bakaulki... 
Urritz-abarra eskuan tente. 
Burestun ordez eguzki...

	Noren «Irudi» 
	ez galde neri...
Gizon-muxarrak ez dazau... 
	Sua ta garra 
	kopeta-adarra...
Geroz zutago goiztik gau...

    Aurkezten zaio aizpa zuria 
elur-zugaitza opari... 
Ta Irudi goira txukunki jasoz 
eskeintzen dio kantari...

	Noren gorespen 
	ez dut somatzen...
Garren mototsa goraka. 
	Pozaren pozez, 
	Irudi aurrez,
Maitagar-aizpak egaka...

    Sailka dagertzi... makurtzen dira ... 
Txutitu gero batera... 
Ta askatuz zillar-ereserkiak 
zai daude orain jotzera.

	Nolako jotze 
	ez dezaioke
gizon-muxarrak atzeman. 
	Ekaitz-oroimen 
	aldiz zekarren;
elur-maluta bestetan.

    Ta arkaitz leiarrak intziraz artuz, 
soñu berrira diragi
Ta Aizpa zuriak darantzuiote 
eres berriaz kantari:

    «Gora bizaitza... euzki anaiak... 
Cora bizaitzate... izarrak... 
Cora bizaitzate... ur txauak ere. 
Cora bizaitza... su-garrak.»

	Noren opari 
	kantari diran
Gizon-muxarrak ez dazau. 
	Txingar urtua 
	bere burua,
geroz zutago goiztik-gau.

    Entzuki dago eguzki dardar. 
Urre boladaz darantzu... 
Ta iñoiztik iñoiz arrotu bada 
gaurkoan ziñez da arrotu...

	Amaitu dute 
	ixillaz naste...
Lurtarrak zerbait badakus: 
	argi-lorezko
	irripar-gozo 
Irudi-goiak darakus.

    Ta Aizpa zarrenak lizar orriez 
buresten duan bitarte, 
berriren Aizpak «Babiloniko»... 
eresiari darraite:

    «T'oroitu bezin laister zutaz, gure Sion, 
negarrari guziok ematen genion»...
    Negar dagite sarats illunak... 
Errekak datoz urduri...
Ta arkaitz-gezalak, zugaitz-zaiñak lez, 
ezti-malkoa dixuri.

	Sua ta garra, 
	txingar-aparra
«Irudiari» dario.
	Suzko labea
	bekokipea...
Ezurrak gartu zaizkio.

    Azkendu dira gorespen-jaiak... 
Badoaz «Aizpak» lerroka... 
«Babilon»-eres-oiartzunera 
lizarrak zotin-malkoka...

	(Begira.)
    Izkutu ziran... Illuna geldi... 
Austen da berriz egona... 
Ta itur-aldean dantzut alaiki: 
«Gaurko Gauaren Gau Ona»...

    Izkutu ziran... Ixillak (txint?) gain... 
Kulunka daror egona 
ta itur aldean berriren berriz 
dantzut «Gauaren Gau Ona».

	«Tralara, la, la»... 
	Auxe, bai, dala
gaurko «Gauaren Gau Ona»... 
	Dantzatu gaitez 
	Irudi-aurrez,
jainkotu da-ta gizona...

    Il da entzuna ta asten da ixilla 
darantzuiola zuzmurruz 
ta ipar-orratza egati dabil 
afal-usaiaz edatuz.

	Noren goraltzan 
	aparia dan
gizon muxarrak bai digar. 
	Jaso begia: 
	Aitormendia
«Irudi»-pean su ta gar...

    O Irudi garra! eresti-zale 
nagokitzu bai zure maitale. 
Zure txingarren suak banargi
(deritxat?) izan garren janari.

	Noren gorespen 
	jaia legiten
gizon-muxarrak ez digar. 
	Illuna bada, 
	erraiñukada
geroz geiago su ta gar.

    Geroz geiago sua ta garra 
uxatuz illun egada.
Garren dirdira, Euskal-Erria, 
Euskal-Erria esna da.

	Urrun doazi 
	lerro ta sailki
Aizpak abestuz erdika. 
	Ta iturrik-itur, 
	uso-antzikur,
zabaltzen dira yauzika.