ÜSKAL NOELEN LILIA

Charles Bordes

ÜSKAL NOELEN LILIA
huntürik Jesüsen Inkarnazioniaren uhuretan

Eta orai harzara Üskaldün batek ahaire zaharrekin arra mulda erazirik

SALZEN DA PARISEN.
Bakhoitza: hamar sos.
Hamarrak: hirur libera.

1897

IRAKURZALER

	Diala ehün eta hamabost urthe inprimatü zütien, lehentze eta berhez, hamabi Noel; geroztik, dakigülarik, arramuldatürik izan dira berritan, hüts berekin, ezpazien ere haboro. Noel haietan baziren zunbait arrimü gabe, beste batzü aldiz, ezinago gaixki muldatiak, bertsiak batian lüzegi, bestian llabürregi.
	Orai argitara emaiten dütügü hamabi Noel, ahaire ederrenak dütienetarik. Hartü tügü, pharte handiena Noelen lilian; bat Othoitze eta Kantika espiritüalak den librian; bestiak, azkenik ziberutarrez inprimatü kantiketan. Nula, erran bezala, hüts hanitx beitzien, berheziki Noelen Lili-koek, ahalaz untsa xüxentü tügü, zunbait ere kasik osoki arra berritü. Lan aski idorra eta gaitza izan zaio, inprima erazliari besteren obren xüxentzia; eta zunbat nahi artha eman dian lan horri, ezta nahibezala bürütan joan, ezinbestian, eta denbora eskazez. Halere esparantxa dü, diren bezala hun hartüko dütiela Noel horik Ziberoan.
	Daigün urthian, Jinkoak lagüntzen gütialarik, emanen dütügü kartilla berhezi batetan bilhatü ahal izan diren Noelak oro bere ahairekin, laphurtarrak ziberutarrak bezala.

ANJELÜSAK ÜSKARAZ

Zelütik jinik aingüriak,
Mariari anontzatzen
Amatako Jinko Semiak
Hura diala haitatzen.

Hao naizüla bethi neskato
Zelüko Jaon handiaren;
Haren erran saintiak oro
Nitan betherik biraien.

Berhala sabel sakratian
Mariak dü haor ernatzen;
Bethikoa zaikü lürrian
Gü gatik gizun egiten.

Zuri bihotzez giaodetzü,
Zelü lürren erregiña;
Zelütik ükhen izagüzü
Hara heltzeko dohaña.

NOELAK

BIRJINA GAZTETTO BAT ZEGOEN

Birjina gaztetto bat zegoen 
Kreazale Jaonaren othoitzen, 
Nuiz et'aingürü bat lehiatü 
	Beitzen zelütik jaitxi 
	Mintzatzera haren.

Aingüria sartzen, diolarik:
«Agur, graziaz zira betherik,
Jaona da zurekin, benedikatü
	Zira eta haitatü
	Emazten gañetik».

Maria ordian dülüratü,
Eta bere beithan gogaratü
Zeren zian uste gabe ebtzüten
	Hura agur erraiten.
	Hanbat zen lotsatü.

«Etzitela, ez, lotsa, Maria;
Jinkoatan bathü'zü grazia:
Zük düzü sabelian ernatüren,
	Eta haor bat sorthüren
	Jesüs datiana».

Harek, dülüratürik, harzara:
«Bena nula izan daite hola,
Eztüdanaz gizunik ezagützen,
	Ez eta ezagütüren
	Batere seküla?».

«Ezpiritü saintiak huntia
Izanen düzü hori, Maria».
Zü zirateke, ber ordian, ama
	Bai et'ere birjina,
	Mündian bakhoitza.

Mariak arrapostü ordian:
«Hao naizü Jinkoren zerbütxian,
Zük errana nitan biz konplitü».
	Jaona aragitü
	Haren sabelian.

O Jinkoaren ama saintia,
Bekhatügilen ürgaitzarria,
Zük gitzatzü lagünt, bai Jinkoaren,
	Baita berthütiaren
	Bihotzez maithatzen.

KANTA ZAGÜN GÜZIEK

Khanta zagün güziek
Ahalik gorena,
Laida'zagün Maria,
Jinkoaren ama.
Jakin zian zelütik
Zer zen agitüren,
Birjina zegoelarik
Zela amatüren.

Gure salbamentiaz
Errazü Maria
Nurk ekharri zereizün
Zelütik berria?
Gabriel aingüriak,
Etxian sarthürik,
Jinkoari zelian
Gü ürrikaltürik.

Zer aita eternalak
Dereizü mezütü?
Gabriel aingüria
Nula zen mintzatü?
Salutatzen zütügü
Birjina Maria
Grazia da zurekin
Eta Jaon handia.

Zer eretzetan zinen
Hitz horik entzütian,
Gabriel aingüriak
Zgur zeizünian?
Galilean nindagon,
Herri ederrian,
Nihaor etxen berbera
Ari othoitzian.

Gabriel aingüriak
Zü salütatürik
Ekharri zereizüna
Deus beste berririk?
Erran dereit: zük düzü
Zük kontzebitüren,
Zük düzü semetako
Jinko bat ükhenen.

Maria, othe zinen 
Zure beithan laztü
Gisa horrez zenian
Gabriel mintzatü?
Bai dülüratü nintzan 
Egiaz ordian,
Nahi benintzan bizi 
Birjinitatian.

Aingüriak zer erran
Zereizün Maria,
Ikhusirik zinela
Zü laztü güzia?
Ezpiritü saintia
Zütan da jaitxiren,
Goikoaren indarrak
Zütü estaliren.

Maria, aingüria
Zünian sinhetsi?
Eta nula zenerion
Hari ihardetsi?
Zelietako Jaona
Biz bethi laidatü,
Harek nahi diana
Nitan biz konplitü.

HOTS AINGÜRIEKIN

Hots aingüriekin,
Arkanjeliekin,
Gaor khantatzera
Gur'erregiaren
Jinko semiaren
Adoratzera.

Ez izotzegatik,
Ez ülhünpegatik,
Egon herabez.
Har fedia gida,
Jinkoatan fida,
Goatzan lasterrez.

Badoatz'artzañak,
Arhinik belhañak,
Lehen bai lehen,
Ikhus diroienez 
Eia sorthü denez
Jesüs Betlemen.

Goatzan gü ere,
Bihotzez berere,
Heipe hartara,
Jesüs maitiaren
Gure bermiaren
Adoratzera.

Jesüs barrükian,
Astoa khantian,
Sorthü hotzetan.
So zaokon idia,
Eitzirik jatia,
Phaosü handitan.

Harentzat etxerik,
Hain güti khüñarik,
Etzen agitü.
Betleme hiria,
Zük, bihoz gabia,
Jesüs ez hartü!

Erregek etxiak
Dütie bethiak
Hatü ederrez:
Jesüs barrükian,
Bai laston gañian,
Dago nigarrez.

Nurk daidio sorik
Begiak idorrik,
Sorthü haorrari,
Gai hotz borthitzian,
Bero ezinian
Hortxe denari?

Zinez düt sinhesten
Begiez ikhusten
Banü bezala,
Amak haor maitia
Betlemen sorthia
Jinko diala.

Adam, lehen aitak,
Egin zian berak
Hütsa lehenik;
Bai eta Mesiak
Soltatü güziak
Lürrera jinik.

Jaona banarraizü,
Othoi sogidazü,
Ai ene botza;
Zützaz gozatzeko,
Zuri eskentzeko
Ene bihotza.

Aingüriak dira 
Jesüsen begira
Khantüz goratik;
Bai eta artzañak
Han eitzi ber'olhak,
Laster eginik.

Dezagün gük ere,
Bihotzez berere,
Jesüs adora,
Ezar gitzan gero,
Haren haorrak oro,
Zelian gora.

BIBA JESÜS GURE JAONA

Biba Jesüs gure Jaona
Gaorko gaian sortzen dena,
Bib'Andere dona Maria,
Biba Josef, aita huna.

Kristi orok dügün laida
Jinko Jaon ürrikalsia,
Orogatik zelütik beita
Jaitxi gure salbatzera.

Gerla handi bat da phiztü,
Tronpetek die sonatü,
Trinitatia da khexatü:
Adamek egin bekhatü.

Gormandizazko bekhatia,
Ala hi gora phikatü;
Desobedientzia heltü
Zelakoz handürreria.

Han zen ere güdizia
Sobera jakin nahia;
Horik güziek erazirik,
Dela Jesüs Jaona jinik.

Gabriel mezü saintiak
Maria salütatü dü;
Ezpiritü saintü goikoak
Dohañ oroz bethatzen dü.

Sorthü da Jesüs lürrian
Gure gatik gaorko gaian:
Bai etare hor, barrükian,
Etzan gabezia handian.

Sortzian ez ürgüllürik,
Gero bizitü praoberik,
Azkenian hil bilaizirik:
Horik oro gure gatik.

Ditzogün arren eskerrak
Bere huntarzünez oroz;
Eta gaor sortzen denaz geroz,
Hari, bai, gure bihotzak.

O EGÜBERRI GAIA

O Egüberri gaia,
O, zü, gai dohatsia,
Alageratzen düzü
Bihotzez khiristia.

Mündü güzia düzü
Boztarioz bethatzen,
Zeren zük beitiozü
Mesia dela sortzen.

Gai ülhünian ezta
Ez, ageri ekhirik;
Huntan agertzen zaikü
Ikhusgarriz elkhirik.

O gai desiratia,
Argia düzü phiztü
Harek mündia oro
Behar beitü berritü.

Zelietan izarrak
Botzik jaosiz aritzen,
Ohi beno beitie
Gehiago argitzen.

Aingürü hunak orai
Hasi dira khantatzen:
Boztera dütiela
Gizonak khümitatzen.

Errepikatzen die
Manjüretez artzañek,
Bardinetik dereie
Ihardesten larzañek.

Arrañak ari dira
Jaoziz ühaitz barnian,
Ardiak mendin gañen,
Arranoak airian.

Gaiza güziak dira
Orai alageratzen:
Halaber egitera
Bagütie bulkatzen.

Debrien ozte gaitza
Gai huntan ikharatzen:
Haren goitzale geia
Delakoz orai sortzen.

Eman'zagün aitzina,
Gük, boztarioari;
Ditzogüla bihotzak
Sorthü Jesüs haorrari.

OI BETLEEM!

	Oi Betleem!
Ala egün zure gloriak,
	Oi Betleem!
Hanitx beitü distiatzen
Zureganik heltü argiak,
Bethatzen tü bazter güziak,
	Oi Betleem.

	Zer uhure!
Ala beitzira goratia,
	Zer uhure!
Zer grazia, zer fabore!
Zeliak zira haitatia
Jesüs haorraren sorlekhia,
	Zer uhure!

	Azkenekoz
Hor heltzen da Jesüs maitia,
	Azkenekoz.
Dügün laida bihotz oroz;
Hersi nahi dü ifernia,
Et'ireki guri zelia
	Azkenekoz.

	Guregatik
Jinko bat photerez bethia,
	Guregatik
Jaixten da zelü goratik:
Bai sortzen da Jinko Semia,
Bitima thonarik gabia,
	Guregatik.

	Manjateran
Dago haorrik aberatsena,
	Manjateran.
Nurk othe zükian erran
Zelü lürren jabia dena
Ikhusiren zela etzana
	Manjateran?

	Artzañekin
Jiten niz lehiaz zügana
	Artzañekin.
Haien antzo nahiz egin;
Adoratzen zütüt, Mesia,
Zuri'maiten bihotz güzia
	Artzañekin.

	Eztüt deusik
O Jesüs zuri eskentzeko,
	Eztüt deusik,
Bihotz ogendün bat baizik:
Eskerren zuri bühürtzeko,
Hanbat dohañen phakatzeko,
	Eztüt deusik.

EGÜBERRIREN JITIAZ

	Egüberriren jitiaz
	Izan gitian boztürik;
	Jesüsen izen saintiaz
	Giraian oro betherik.

Eba gure lehen amak
Falta egin zianian,
Bertan Lüzifer gaixtoak
Bere pekotü güntian.

	Egüberriren jitiaz...

Bena Jesüs Kristek gütü
Gizontzez arra erosi
Eta gaitzetik baztertü,
Ezgünilarik merexi.

	Egüberriren jitiaz...

Birjina batek dü sorthü
Establia txar batetan,
Eta berak adoratü
Ümilitate handitan.

	Egüberriren jitiaz...

Jesüs jaio bezain berri,
Aingüriek alabatü,
Bai eta're hantik sarri
Jin artzañek adoratü.

	Egüberriren jitiaz...

Hor dütü goizerritarik
Erregiak dohañekin,
Izan zeitzonak emanik,
Gogo hoberenarekin.

	Egüberriren jitiaz...

Mirra, inxentsü berari
Dütie ohereskatü;
Orano Jesüs haorrari, 
Ürhe ederrik eskentü.

	Egüberriren jitiaz...

Errege haien gidatzen
Izar bat bethi zabilan,
Zeren Jesüs haorra beitzen
Jinko gizontzen lürrian.

	Egüberriren jitiaz...

Jesüs Kristek hanbat maite 
Ükhen dü khiristinoa,
Ezin erran beitaiteke
Har'k dian amorioa.

	Egüberriren jitiaz...

Sorthü delakoz gügatik
Hain nekezia handitan,
Dezagün othoi gogotik
Zelian oro har gitzan.

	Egüberriren jitiaz...

KHANTA BEZA

Khanta beza bitoria
Boztarioz mündiak.
Phorrokatü dü büria
Heren süge handiak.
Gaitza zen haren aidia,
Bena goithü Mesiak;
Ikharatü ifernia
Salbazale sorthiak.

Ülhünpeko zerükiak,
Goza goza argia;
Hitzemanik zen Mesiak
Ekharri dü bakia;
Asmeziak bethe dira,
Agertü da egia:
Gaiaz ekhiak argitü
Betlemen barrükia.

Bazakian Jinko Jaonak
Gure behar handia,
Nula gü ezkintakian
Gur'indarrez balia:
Halaz, arren, bethi danik
Haitatü dü semia,
Sorthüren zena lürrian,
Bekhatoren bermia.

Adam gure lehen aita
Satanek enganatü:
Egin zian bekhatia
Berak ezin bardintü.
Laor mil'urthez etzen ihur
Pharadüsian sarthü:
Azkenekoz Jesüs haorrak
Hanko borthak zabaltü.

Haor handi bat da jaiotü,
Alagera gitian.
Hark eztü bere bardinik
Zelian ez lürrian.
Agertü balitzeikü
Jinkoren ürhatsian
Nul'etzaikeion eginen
Batzarre hun lürrian.

Elaz! gure Jinko Jaona,
Establia batetan
Behar zinena jaiotü,
Animalen artian?
Gük merexi güniana
Hola khüpüts zentian?
Ala gizona betzaizü
Hanitx khosta lürrian.

Mündian zen jaoregirik
Haitüz ederrenian
Zinatialarik sorthü,
Printze kalitatian;
Borda txar bat irekirik
Haitatü'zü lürrian,
Kargatürik gure zorrez,
Sorthü aberen artian.

Zelian zünialarik
Hanitx khorte egile,
Aingürürik ederrenak
Dira berak jakile,
Gük merexi gabetarik
Gizon egin zirade;
Ginelarik bekhatore
Hartü zure aorhide.

Gur'arima pheretxatü
Düzü gaiza bekhana:
Gora zian prezioa
Hala nula erostüna.
Hao da hao amorioa,
Nur eleite estona,
Jinkoa dü haor'erazi
Salba lezan gizona.

Zelietan aingüriak
Ürgülliak ütsütü
Zeren nahi izan diren
Jinkoa üdüritü;
Mündü huntan dabilana
Nahi bada salbatü
Haien hütsari soginik
Behar d'ümilatü.

Photeria da Aitari
Bethireko bizian;
Semiari zühürtzia
Heben eta zelian;
Ezpiritia biekin
Bat da Trinitatian;
Pitz dezala bere süia
Güzien bihotzian.

BEUDE BAZTER EGÜN

	Beude bazter egün gure tristürak;
	Jesüsez ditzagün betha gogoak.

Jesüs Kristo
hanbat hun zirade,
Guretako
Sorthü beitzirade
Kreatüregatik
Sofritü düzü
Eta orogatik
Hil zirade zü.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Adam aita
Zegoen iruski
Ezarria
Orotzaz saintüki;
Bena Jinko Jaona
Zeion ahatze,
Haren manü huna
Ebaire haotse.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Adam beitzen
Glorian dohatsü,
Debria zen
Borthizki phenatü
Nahiz galerazi
Berarekila
Eta daonerazi
Ororekila.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Emaztia
Nula aiherrago
Bekhatila
Gizunkia beno;
Traditzen beitütü bekhokereki,
Halaz enganatü
Eba gaixtoki.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Früta hartü
Ebak zianian,
Aholkatü
Zian Adam bertan,
Hark ere har lezan
Sagar hartarik,
Eta sinhets zezan
Satan bertarik.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Hal'ordian
Adamek sinhetsi
Emaztian,
Ez bühürtü hari;
Eta gloriatik
Halaz gabetü,
Baita Birjinatik
Mesia sorthü.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Hütsa beitzen
Egin emaztian,
Bai züzen zen
Han sendo gintian.
Hartakoz Berboa
Da aragitü
Eta Jaongoikoa
Hartarik sorthü.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Birjinaren
Sabel sakratian
Egintü zen
Jesüs ordü hartan,
Egüberrian,
Baita gü salbatü
Ordü berrian.

	Beude bazter egün gure tristürak...

Othoitz dügün Jesüs Krist maitia
Orok egün,
Dena haor sorthia;
Laket dakion, hark
Oro salbatü
Bai etare berak
Benedikatü.

	Beude bazter egün gure tristürak...

JAON HANDIAK IKHUSAZIE

Jaon handiak ikhusazie
Jinko bat egün nigarrez;
Eta izitürik horrez,
A, ikhara zitie. (berr)

Ororen bürüzagi dügü:
Aingüriak, erregiak
Bai eta diren güziak
Beraren peko dütü. (berr)

Debriaren pian beikinen,
Karitatiak goithürik,
Jin da, khüpüsten zelarik,
Libratzera güzien. (berr)

Gibeltzen deikü ifernia.
Minak gütü destorbatzen;
Halaber gütü sendotzen
Den senthagallü hunak. (berr)

Salbazale haor gure minaz
Nahi izan da kargatü?
Huntarzüna da gerthatü
Garhaitzen jüstiziaz. (berr)

Nokügabe da hedatürik:
Jinkoak zer khüña dian!
Gü ümil izan gitian
Haor hola ikhusirik.  (berr)

KHIRISTIAK ORDÜ-DA

	Khiristiak, ordü da
	Dügün sogin gora:
	Jesüs hantik jaitxi da
	Gure salbatzera.

O Jesüs, egün zira
Hasi odol ixurten;
Nula Jinko beitzira,
Deriküzü ikhasten.
Nul'egin behar dügün
Zelian har-gitzazün.

	Khiristiak, ordü-da...

Egün zortzi mündüra
Gügatik sorthü zinen,
Eta egün Tenplüra
Zihaortarik agertzen:
Bortxatü ezpeitzinen
Hara juan zentien.

	Khiristiak, ordü-da...

Etzinen khozatürik
Bekhatü orijinalaz;
Nahi zinen hargatik
Estrenatü odolaz:
Ezpeitzen lege hura
Zuretako egina.

	Khiristiak, ordü-da...

Urthia ürhentürik
Berri bat dügü hasten.
Zük nahi düzülarik,
Graziaz gira hazten:
Deus merexi eztügü,
Halere ürgaitz gitzatzü.

	Khiristiak, ordü-da...

Urthe berritze huntan
Sinheste dügü zütan;
Ürrikari zakizkü,
Entzün gure oihiak;
Othoi phark'itzagützü
Orori gur'ogenak.

	Khiristiak, ordü-da...

O Jesüs haor maitia,
Orhit edük gitzatzü:
Zelialat bidia
Erakuts ezagüzü,
Laida zitzagün bethi
Han saintü ororeki.

	Khiristiak, ordü-da...

Oi, zü, Ama Birjina,
Zaode gur'artekari,
Bai gure berme huna
Balia zit'orori
Dohatsü izan gitian
Orozbatkoz zelian.

HIRUR ERREGEREKI

Hirur erregereki
Maiteki
Laidatzen zütügü,
Eta Herodeseki
Gerla nahi dügü.

Izar bat zen argirik
Handirik
Zelütik agertü:
Erregiak bertarik
Berhal'abiatü.

Herodesen hirian
Berian
Hek zien galthatü,
Eia hanko herrian
Jesüs zenez sorthü.

Herodes erregia,
Bei eia
Khexütan jarririk,
Gogoratü bazenez
Beste erregerik.

Herodesek berhala
Khortia
Zian bil erazi,
Jakin nahi beitzian
Berri hobeki.

Herodesek ordian
Berian
Ükhen arrapostü
Kristek behar ziala
Betlemen jaiotü.

Erreger diosteie:
Zoazte,
Ezta sorthü heben;
Ikhusten badüzie,
Eni erran nun den.

Majek alageraki
Jarraiki
Zien bide hura,
Bai eta adoratü
Gero Jesüs haorra.

Mirrha zeren eskentü
Inxensü,
Ürhe hanitxeki;
Et'ützültzeko joan
Beste bidez gainti.

Jesüs, laket bazaizü,
Igüzü
Errege haieki,
Beitüzü photeria,
Gloria iruski.

O Birjina garbia,
Maria,
Othoitzen zütügü
Jesüsen eretzian
Balia zakizkü.

Jesüs zelietako
Lürreko
Kreazale Jaona
Othoi hel'az gitzatzü
Pharadüsiala.

Iturria: Uskal Noelen Lilia Hounturik Jesusen Inkarnazioniaren ouhouretan eta orai harzara Uskaldun batek ahaire zaharrekin arra moulda erazirik, Charles Bordes. 1897