BERTSO GUZTIAK

Bilintx

__________

Galop infernal

	Onoko bertso-sail onek bi zati ditu. Lenengoan aditzera ematen danez, Iñauteri batzuetarako paratua da. Ta, bigarrengoan esaten danez, Iñauteri oietarako dantza-tokia ta abar prestatzen asi ziranean, kontrarioren bat edo beste izan zuten Bilintx eta bere lagunak; bañan ala ere ondo antolatu zituzten gauzak.
	Bertso auek, argitaratutako paper batetik ditugu. Paper ori, Peñaflorida kondearen liburutegian-edo omen zegoan, eta gure eskuetaraño Donosti'ko Juan Arbelaitz ta Tolosa'ko Juan Jose Beloki jaunen bitartez etorri zan.
	Len adierazi bezela, moldiztegiak, Jaunari eskerrak eta gure mesedetarako, urtea ipintzeko buruzbidea izan zuan: 1852. Guk ezagutzen ditugunetan, auek izango dira Bilintxen bertsorik zarrenak. Ogei ta bat urte zituan orduan; ondo gazterik asi zan, beraz, bertsogintzan.
	Bertsoen azpian, egillearen firma: Vilinch. Ortik dakigu bertso auen aita nor dan. Izengoiti ori nundik datorren, iñork ere ez daki gaur. Paper onetan azaltzen da, guk uste, lenengo aldiz. Bitatik bat izango da: bere aurrekoengandik zetorkiona edo oso gazterik berari erantsia.
Antonio Zavala

Lagunkida fraternal'eko galaiak beren damari

           1
Emakume maiteak,
dantzara gurekin
etortzen zeratenak
borondatiakin,
esan biaizutegu
dezazuten jakin:
dantzak bukatzen dira
gaur gabekoakin.

           2
Zuben dantzetan zegon
gure alegriya,
aitortzen dizutegu
klaroan egiya;
orain utzi biarrak
zuben konpañiya,
biotzeratzen digu
tristura aundiya.

           3
Pena ori degula
biotzen betian,
zubengandik biagu
egon apartian,
ez eunki osuan,
ez ogei urtian,
baizik eta Pazkuak
etorri artian.

           4
Itxoron biar degun
denbora motzian,
pena franko izango da
gure biyotzian;
baña sartuko gera
berriro pozian,
gure naieko egun
oiek etortzian.

           5
Betoz ordu onian,
datozenerako
dantzako sala degu
egoki parako;
soñu politik ere
etzaigu faltako,
guziya ondo egin
naiko degulako.

           6
Orra, maite politak,
klaro eman parte
ez degula dantzarik
gaizuma juan arte;
lenengua noiz degun
jakiñian zaute,
faltatu gabetanik
etorri zaitezte.

__________

Ziririkuak

           1
Langilleen dantzetan
izaten geranak,
bost arratsetan pruebak
dauzkagu emanak,
gure kontra izketan
aritu diranak,
txit askoz engañatu
dirala dianak.

           2
Aiek guregatikan
esan zutena da:
«Barulloa sortzeko
kuadrilla ona da!!!
Neskatxa onradurik
baldin juaten bada,
lotsatuta kanpora
irten biarra da.»

           3
Baita ere gauza onik
gurekin ez dala,
jaungoiko Bako'k bere
mendian gauzkala;
ezagun da inbiriyak
prejitzen zauztela,
etzenduten gezurrik
sortuko bestela.

           4
Eta segitu zuten
lenago bezala,
esanaz guziz gauza
seguruba zala
adornatutzen gure
dantzetako sala
dama onradurikan
izango etzala.

           5
Oraindik deskontentu
esan zutenakin,
deskantsatu ziraden
añaditubakin:
«Alakorik batian
biar degu jakin
etxeratu zirala
txandarme banakin.»

           6
Dantzarako tokirik
ote zegon nonbait,
galdezka Donostiya'n
asi giñan zenbait;
uraxen topatzea
kostatu zan zerbait,
galarazi nayian
bazebillen norbait.

           7
Noiz ere bait topatu
genduben tokiya:
aduana zarreko
zertegi aundiya;
dudan gaude illa dan
ero dan biziya,
eskubetatik itzul
egin zigun iya.

           8
Nai baluteke ere
orain defenditu,
lengo itzak lazuan
arrapatzen ditu;
gure dantzak pakian
dira despeditu,
aiek esantakorik
ez da suzeditu.

           9
Orain gelditzen gera
guziz ditxosuak,
irten geradelako
bitoriosuak;
guk bezela esango du
Donosti osuak:
Bost gezur sortzen ditu
inbiriosuak!!!

           10
Gure dantzara damak
polit onradubak
etorritzen dirade
guztiz apaindubak,
adornaturik ondo
gorputz ta burubak,
mantxarikan gabeko
birjiña purubak.

           11
Gure dantzetan juan da
guziya konpleto,
damak serbitu dira
iñon baña obeto;
izandu diyotegu
milla errespeto,
berak kontentu daude,
badakigu zierto.

           12
Izan degu soñuba
dantzatzeko diña,
bai eta damak ere
bana eta biña;
guziya izan da txit
ederki egiña,
bosti eman diyote
sabeleko miña.

[1852]

__________

Kontzezirentzat

           1
Kantatutzera indar aundiko
desio batek narama,
Kontzezi, zuri nai dizut eman
mereziya dezun fama;
gure probintzi Gipuzkoa'kuan
igualik gabeko dama,
berinkatuba izan derilla
zu egin zinduben ama.

           2
Zedorrek uste etzenubela
egon nitzaizun begira,
lenbizikuan oñetara ta
urrena berriz gerrira;
oñak dituzu txiki politak,
gustagarriyak txit dira,
gerriyan berriz eman litzazke
kana bat zintak bi jira.

           3
Andik urrena ipiñi nizun
erreparua petxura,
ordubantxen bai eman nizula
aingeru baten itxura;
Jainkoak berak deitu izan balit
iyo nerilla zerura,
zure ondotik ara juan biarrak
emango ziran tristura.

           4
Ondoren jarri nitzan denboran
begiratubaz lepora,
biyotzak salto egiten ziran
irten nayian kanpora;
irten ta zuzen, badakit zierto,
juango zan zure kolkora,
nik jakitera nai zenubela
utziko niyon gustora.

           5
Atentziyua begiyetara
paratu nizun segiran,
ez dakit zierto begiyak ero
eguzki berri bi ziran;
ondo ikusi ez nizkitzun ta
nola esango det zer diran?
Begiratutzen nizun guziyan
bista kendutzen zeniran.

           6
Ille beltz eder dizdizariya
oparo dezu buruban,
konparatzeko baliyo duben
sedarik ez da munduban;
trentzak egiñik zenekan dana
erregiñ baten moduban,
diamantezko koro eder bat
falta zitzaizun orduban.

           7
Ointxo politak, gerriya mia,
graziya milla petxuban,
lepo biribill diruriyena
egin berriya tornuban;
pare gabeko begi argiyak,
ille ederra buruban,
zu baño aingeru politagorik
ez da izango zeruban.

           8
Beti ariko naiz Jaunari eskaka
ondo izan zaitezela,
etzazula uste nere biziyan
zutzaz aztuko naizela;
eskumuñak maiz bigal nazkitzu
orain artian bezela,
ainbeste egin biar dirazu,
penaz ilko naiz bestela.

[1857]

__________

Zaldi baten bizitza
(Zaldi zuriyarena)

           1
Orra sei bertso kale
garbitzalleari,
zeña bere izenez
dan Joxe Mari;
erreza lezazkike
iru abe mari,
indarra etortzeko
zaldi zuriyari;
animali ori
urriki zait neri,
falta du ugari
egoteko guri;
kartoiakiñ egiña
dala diruri.

           2
Goizero biar diyo
eraso lanari,
zikiñak bildu arte
erri danari;
berriz ere obeto
bizi ez danari,
nabarbenduko zaizka
ezurrak ugari;
ez naiz txantxaz ari,
eta, Joxe Mari,
zaldi gaxuari
nai aña janari
eman zaiozu, jartzen
ote dan lori.

           3
Dago eskeletuen
itxura arturik,
diña jan ezak daka
orla galdurik;
nola ez da egongo
oso argaldurik,
irukitzen badute
askotan baraurik?
Zaldiya orri nik
ez det esperorik
ezer ikusterik
ezurrak besterik;
ez du beintzat izango
odol-golperik.

           4
Lana sobra du baña
janariya falta,
urrikigarriya da
dakarren planta;
gaxuak ez lezake
luzaro aguanta,
flakiyarekiñ eziñ
mugitu du anka;
pentsu gutxi jan ta
kalian jiraka,	.
gaizki bizi da ta
indarrik ez daka;
eziñ karriatu du
karro bat kaka.

           5
Munduban ez liteke
zaldirik arkitu,
dubenik orrek aña
pena sufritu;
biyotzik gogorrena
lezake kupitu,
ez du zartzera txarra
gaxuak atxitu;
pausua nagitu,
eziñ da mugitu,
gutxiyenaz ditu
zazpi espiritu,
bestela bizirikan
eziñ segitu.

           6
Gizarajuaz danak
pena ar zazute,
baldiñ biyotz biguñak
badituzute;
asi zan egunetik
eta oraiñ arte,
serbitzuba egiñ du
erriyan bastante;
igande ta aste,
jaiarekiñ naste,
makiña bat urte
pasa dizkitzute;
oraiñ erretirua
merezi luke.

ZALDIAREN ERIOTZA

Indarra zekan arte
zikiña karraio,
eragiten zioten
makiña bat saio.
Bañan miñez jarri da,
indarra juan zaio!
Nekearen pagua
balaz eman zaio!

OBIZDEA

Azkenak emen daude
zaldi argal baten,
zeñak ez zuen iñoiz
pentsu on bat jaten;
gelditu zaizkan mami
puskak eramaten,
beliak lan askorik
apenas daukaten.

                         R. I. P. Amen.

[1860]

__________

Pozez ta bildurrak

           1
Dama gazte polit bat
bada Donostiya'n,
berdiñik ez dubena
zeruban azpiyan;
biyotza mugitzen zait
modu txit eztiyan,
nere pensamentura
datorren guztiyan.

           2
Graziyazko aingeru
adoragarriya,
Jaunaren ondotikan
egan etorriya,
zerubak egintako
milagro berriya,
gloriyaz bete dezan
Donosti'ko erriya!

           3
Arpegiya zeñek du
arrek bezin fiña?
Eta zeñek gorputza
aiñ ongi egiña?
Ibilleran ere da
guztizko ariña,
euskerak ez du itzik
famatzeko diña!

           4
Naiz plazara juan bedi,
naiz juan iturrira,
nork ez du arreta jartzen
aren ibillira?
Bat bañan geiago're
gelditutzen dira,
ezkutatzen dan arte
berari begira.

           5
Bere jatorrez duben
patxara fiñian,
biria pasatzen du
pauso ariñian;
lurrik ez du zanpatzen
txoriyak añian,
txutik juango litzake
uraren gañian.

           6
Orrenbeste graziya
dituben meriyo,
arentzako gordia
zenbat amoriyo
biyotzian dakatan
nork kontatu diyo?
Kalian ikusita
esan dit ariyo!

           7
Berriz ikusitzeko
egingo det modu,
juango diran baño len
ogei ta lau ordu;
ariyo esaten badit
laister entzungo du
«Nere arratseroko
ametsa, zer modu?»

           8
«Ongi nai ta eziñ izan»
esango dit anbat;
nik erantzungo diyot
«Noski besteren bat
izango da, sufritzen
dubena zuk ainbat...»
«Zein da, bada, esazu!»
«Zu nai zinduzken bat!»

           9
«Burlaz esaten dezu!
Nork naiko nau ni? Nork?
Aberatsa ez danik
ez du maite iñork.»
Baña nik ordubantxen
erantzungo diyot:
«Zoragarriya, naizu
maita gaiten biyok?»

           10
Baietz esaten baldiñ
badit erdi farrez,
erotu egingo naiz
pozaren indarrez;
ezetz entzuten badet
nere suerte txarrez,
itz orrek utziko nau
betiko negarrez!

[1862]

__________

Juramentuba

           1
Begi urdiñak dituzu eta
arpegi zuri-gerriya,
nere biyotzak maite zaituben
aingeru zoragarriya;
zumia beziñ biguña eta
mia da zure gerriya,
estutu bage artu liteke
bi eskubakin neurriya.

           2
Lengo batian, izar berriya,
ongi fortuna nerian,
maite ninduzun galdetu eta
baietz erantzun zeniran;
pozakiñ iya zoraturikan,
aditu eta segiran,
beso eskuia estutu nuben
zure gerriyaren jiran.

           3
Neri begira gelditu ziñan
buruba triste etzanaz,
ni ere zuri begira negon
«Maite neria!» esanaz;
luzaro ala egondu ginan
suspiriyuak emanaz,
biyok elkarren begiyetatik
amoriyua eranaz.

           4
Ongi penakin askaturikan
zure gerritik besua,
ez zait aztuko nola esan nizun
«Nere maitetxo gozua!
Zorionaren ekartzallia,
izar amoriosua,
zu adoratzen igaroko det
nere bizitza osua!

           5
Maite nazula len esan dezu,
berriz esan zazu arren!
Ez naiz entzutez gogobeteko
milla bider esan arren;
nun ta zerubak erabakiya
beste moduz ez dakarren,
denbora gutxi barrun gu biyok
izango gera elkarren.»

           6
Imajiña bat zillarrezkua
kordoi batekin lotuba
begiz aurrian jarri zeniran
kolkotik ateratuba,
zeñetan zegon gurutzeturik
Jaunaren Seme santuba
«Onen aurrian —esan zeniran—
egizu juramentuba!»

           7
Faltsiyarikan ez zeguela
nere biyotz xamurrian,
proga emango nizun eguna
arkitzen zala urrian,
begiratuba imajiñan ta
belaun eskuia lurrian,
juramentuba eskeñi nizun
Jaungoikoaren aurrian.

           8
Fintasunakiñ kunplituko det,
ez da zer egon zalantzez,
denborarikan igaro gabe
gogo txarrezko balantzez;
erakutsitzen baldin badizut
faltsiyarikan mudantzez,
nere biyotza bete dezala
damutasunak arantzez.

[1862]

__________

Loriak

           1
Beti nik damari
loriak ugari,
endemas pixka bat
maite naubenari;
damak berriz neri
—gezurra diruri!—
osiñez pagatu
lorezko zor ori.

           2
Oso nago mendian
jaungoiko itxubaren,
ama Venus'engandik
jaiotakoaren;
neroni ez naiz jabe
nere biyotzaren,
gaxua preso dakat
amoriyuaren.

           3
Sartutzen dan bezela
balkoi batetikan
eguzkiya gelara
kristaletatikan,
modu ortaraxe beiñ
igaro zitzaitan
biyotzera dama bat
begiyetatikan.

           4
Biyotz nerian preso
gelditu bire zan,
geratzen dan bezela
txingarra iyeskan;
obligatuba dago
egotera bertan,
nun-ta biyotz ta guzi
ateratzen ez dan.

           5
Ditu ille urrezko
albiñu luziak,
alakorik apaintzen
ez du orraziak;
frankotan inbiriya
eman dit aiziak,
aren trentza tartetik
jostatzen pasiak.

           6
Ondo konparatzia
da gauza eziña
arren begiyetako
urdintasun fiña;
ez da irrutira're
aitatzeko diña
itxasoko bagaren
kolore urdiña.

           7
Ez da zer aitaturik
zeru zabala're,
bolaraz urdiñ-urdiñ
jarritzen dala're;
aingeru neriaren
begiyak alare
urdiñ purubagoko
zerubak dirare.

           8
Izarrak dirurite,
aiñ ditu argiyak,
aingerubak zerutik
jetxita jarriyak,
gloriyan egintako
ispillu garbiyak,
Jaungoikua badala
gogoragarriyak.

           9
Cupido'k eritzen nau
fletxakin berriro,
neregana jiratzen
dituben aldiro;
biyotzera sartzen zait
eztiro-eztiro
amoriyotasun bat
gozua guztiro.

           10
Aren ezpaiñ gorriyak
nere atsegintzat,
ondo merezi dute
famatzia fintzat;
zerbaitez apartetik
ikusita beintzat,
mundu guztiyak artzen
ditu krabelintzat.

           11
Farrik egiten badu
zerutar birjiñak,
erakusten dituben
ortza txiki fiñak,
txuriz elurrarekin
dirare berdiñak;
perlak iruri dute
zillarrez egiñak.

           12
Gozuaren birtutez
aren asnasiak
lo-arazitzen ditu
nere oñaziak;
usai oberik ez du
banatzen aiziak,
loriak maitatubaz
baratzan pasiak.

           13
Lepo biribilla ta
gorputza liraña,
txikiz ez det esaten
oñaren tamaña;
ibiltzen airetsuba,
jantziyan apaña,
aren graziyak dira
eziñ esan aña.

[1862]

__________

Maita nazazu arren!

           1
Biyotzaren erditik
zeruzko dama bat
amoriyoz maite det
eziñ esan ainbat;
sufri-arazitzen dit
erotzeko din bat,
artara ekarriko nau
oraindikan anbat.

           2
Nere maitasun onek
falta du ordaña,
etzait ongi portatzen
aingeru liraña;
itxumen guztiyakin
maitatzen det baña...
berak ez nau ordia
nik merezi aña.

           3
Zoraturikan beti
aren billa nabill,
ura berriz nigandik
igesika dabill;
laister logratuko du
onla banarabill,
biyotzikan gabiak
penaz nai banau ill!

           4
Iñon ikusi gabe
sei aste luziak,
beti artaz pensatzen
negarrez pasiak;
begi biyak dakazkit
malkotan asiak,
ez du asko kupitzen
nere oñaziak.

           5
Aren krueltasuna
izanik ainbeste,
penaz betia nago,
miñez eta triste;
izar dizdizariya,
nitaz kupi zaite!
Zuregatik ilko naiz
ez banazu maite!

           6
Baldin gertatzen bada
orrelakoren bat,
zedorri're damubak
ilko zaitu anbat;
maita nazazu bara
nik zaitutan ainbat,
elizan egiteko
biyotz birekin bat!

[1862]

__________

Beti zutzaz pentsatzen

           1
Dama gazte bat ezagutzen det
diruriyena izarra,
eguzkiyari kopetetikan
saltatutako txingarra;
biyotz nerian ala piztu du
amoriyozko su-garra,
nola mendiyan piztu lezaken
tximistak arbol igarra.

           2
Beti goguan zauzkatan dama
izarra diruriyena,
eguzkiyaren biarrik gabe
argi egiten dezuna;
berdin gabeko amoriyua
senti-arazten nazuna,
aditzera eziñ eman liteke
dizutan maitetasuna.

           3
Nere begiyak beren aurrian
ikusten ez bazaituzte,
gixaraxuak eta biyotza
egoten dira txit triste;
xinista zazu mundu guztiyan
ez dala iñor ni beste,
zu maitatzeko kapaz danikan
merezi dezun ainbeste.

           4
Gau eder alai aietako bat
gertatutzen dan orduban,
izarrak dizdiz egiten dute
zeruko urdiñ puruban;
diferentzirik batere gabe,
zuk nere pensamentuban
dizdiz alaxen egiten dezu
nola izarrak zeruban.

           5
Ia gozua izango al dan,
enamoraturik dana,
ama on batek aur maitiari
ematen diyon laztana?
Alare bada beste gauza bat
askoz gozuago dana:
zureganako amoriyua
nere biyotzak daukana.

           6
Nork irukiko zaitu nik beziñ
ixtimaziyo aundiyan,
animatikan maite bazaitut
erotutzeko zoriyan?
Amoriyozko naitasunakiñ
gorderik erdi-erdiyan,
biyotz nerian ala zaukazkit
nola niniya begiyan.

           7
Bost urte diran ez dakit baño
beñepeiñ badirare lau,
faltatu gabe nere oroitzan
zaudela egun eta gau;
zu itxumenez maitatutzeko
zerubak siñalatu nau,
alik lenena premiya zazu
egiyazko naitasun au.

[1868]

__________

Ja-jai!

           1
Beiñ batian Loiola'n
erromeriya zan,
antxen ikusi nuben
neskatxa bat plazan;
txoriya bañan ere
ariñago dantzan,
uraxen bai pollita,
an pollitik bazan!

           2
Esan niyon desio
senti nuben gisan,
arekiñ izketa bat
nai nubela izan;
erantzun ziran ezik
atsegiñ ar nezan,
adituko zirala
zer nai niyon esan.

           3
Arkitu giñanian
iñor gabe jiran,
koloriak gorritu
arazi zizkiran;
kontatuko dizutet
guztiya segiran
zer esan niyon eta
nola erantzun ziran.

           4
«Dama polita zera,
polita guztiz, ai!
Bañan alare zaude
oraindik ezkongai.
Ezkon gaitezen biyok!
Esan zadazu bai!»
«Ni zurekiñ ezkondu
Ni zurekiñ? Ja-jai!»

__________

Zenbait damaren esker txarra

           1
Atzo, probetxu gabe,
etxeko auzuan,
egondu nitzan zure
zai egun osuan;
gaur suertez ikusitzen
zaitutan kasuan,
itz egiñ biar dizut
izketa gozuan.

           2
Zeiñ-ta politak diran
arrosa, jazmiña,
azuzena, liriyo
eta klabeliña,
danak bat egiñta're
ez dirade diña
igualatzeko nere
maite atsegiña.

           3
Nai det jakiñ dezazun
oraiñ beriala
txit asko nai dizutan
neskatxa zerala;
gaur zu ikusitziak
poztutzen nau ala,
nun iruritzen zaitan
jai aundi bat dala.

           4
Au da mundu guziyak
ongi dakiyena:
zu zerala dama bat
grazi utsa dena;
bat oietan badezu
erotzen naubena,
artan arkitzen dizut
grazirik geiena.

           5
Izan ere gorputza
dezu aproposa,
ikusi utsarekiñ
ematen du poza;
beste iñor ez dala
zu beziñ airosa,
erri guziyan dago
banatuba boza.

           6
Patxaran ibiltzia
dago gaur bolaran,
pausaje fiña oraiñ
zergatik moda dan;
eta zu ikustia
modako patxaran,
ez dakizu neretzat
nolako ditxa dan!

           7
Nik esan ta zuk jakiñ
biazu ezikan
lau andregai dakazkit
artu nai ezikan;
ezkonduko nitzake
gaur bertan kasikan,
besterekiñ ez bañan
zurekiñ pozikan!

           8
Amoriyorik gabe
pasatu eziñez,
nik damak maite ditut,
aitortzen det ziñez:
begiyakiñ guziyak,
milla bai mingañez,
bañan biyotzarekiñ
zu besterikan ez!

           9
Zu zera, bai, zu zera,
damatxo maitia,
nere desiuaren
zeruko atia;
biyotz onez nerekiñ
bat egiñ zaitia,
eta biziko zera
kontentuz betia.

           10
Ortarako aguro
genuke eguna,
nik nai detana balitz
biyok nai deguna;
bañan zure asmua
da txit ezaguna
ez dezu estimatzen
nere naitasuna.

           11
Ditxa bat ez dit opa
fortuna zekenak,
negarrez daramazkit
ordurik geienak;
eziñ aundiyagoko
oñaze ta penak,
sufritutzen bizi naiz
zuregatik denak.

           12
Miñ abetaz kupitzen
ez baldiñ bazera,
nere buruba nua
betiko galtzera
Matxo'ra iyoko naiz
andik botatzera,
duben altubenetik
Gaztelu atzera.

__________

Dama ta galaia

           1
     Galaiak:
Dezu gorputz egokiya,
polita txit arpegiya
eta ederra begiya
zure begiya
agitz argiya
da guztiyetan aurrena;
bestiak dira urrena,
ori da-ta ederrena,
diruri eperrarena.

           2
Ez det, dama begi eder,
desiatzen beste ezer,
bañan bai... esango det zer
legezko birez,
faltsiyakiñ ez,
zu neretzako logratu;
nik orla naia obratu
txantxa dala ez pentsatu,
zutzaz naiz enamoratu.

           3
Konformatutzen bazera,
laster ezkonduko gera,
ez galdu orlako era;
biyok munduban
bizi-moduban
artutzen badegu parte,
asnasiak iraun arte,
jakiñian gera zaite,
nik izango zaitut maite.

           4
Millaka ditut ardiyak,
larogei ta lau ariyak,
mardulak eta guriyak;
zezen eta bei
berreun ta ogei,
sei eun eta bost iriyak;
baitare soro aundiyak,
belar ugariz jantziyak,
mantendutzeko guziyak.

           5
Nik ori guztiya daukat
ez balitz bezela deus bat,
badet-eta beste gauz bat
giltzaz azpiyan
leku itxiyan
dakat montuan billbilla
urrezko zenbait kurpilla;
uraxen bai dala pilla
ontzako utsak lau milla.

           6
Dauzkatanaren giltzaz be
zu egiñgo zaitut jabe,
bazeudeke duda gabe:
bara, begira,
izango dira,
orra eman notiziyak,
zure kontura utziyak,
dituzu-ta mereziyak,
etxeko giltza guziyak.

           7
Zer ongi biziko zeran,
nai dezuna jan ta eran,
guztiya zure aukeran;
jazteko ere
zuk ez batere
gastubari begiratu;
dendik onenetan sartu,
gayik ederrenak artu
eta soñak enkargatu.

           8
Alaja-zale bazera,
juango gera esatera
alajategi batera:
erakusteko,
zuk ikusteko,
dakaten alajeriya;
naiz bada're gariztiya,
izango da erosiya
gustatzen zaizun guziya.

           9
Zu serbitzeko nik ontan,
gauz oiek errira ontan
ez daude denda iñontan;
ta erostera
erri bestera
egiñgo degu, bai, jira;
nai badezu Donosti'ra
edo bestela Frantzi'ra,
ango zuk naizun errira.

           10
Esaten dizkitzutanak,
dira-ta ziñez esanak,
kunplituko ditut danak;
fiyatu zaite,
nik zaitut maite,
eta jakiñ zazu ezik
zugatik ez dala kasik
egiñgo ez nuken gauzik
gusto aundira ta pozik.

           11
Zutzaz enamoratuba,
nago kasikan artuba
illaren erretratuba;
miñik txarrena
dakat barrena,
animaraño sartuba;
au legoke sendatuba,
gauza bat desiatuba
nik baneka logratuba.

           12
Sendako litzaiket miña,
bestela senda eziña,
zu neretzako baziña;
azken ortara
ni nua bara,
guztiz intentziyo onez,
eziñ liteke-ta obez,
arren esazu faborez
neretzat zeran edo ez!

           13
       Damak:
Dirazu naitasun fiña,
gozua ta atsegiña
obiagorik eziña;
jakiñ naizuna
da erantzuna
esatiakiñ onela
alaxen banitz bezela,
zierto egon zaitezela
zuria izango naizela.

           14
    Au nik diyot:
Ara gauzak nola diran
egun artatik segiran
biyak alkarrenak ziran;
ordu ezkero,
au zan espero,
kunplitu-ta berak naia
ongi daudela da baia,
pasiaz bizi alaia,
gure dama ta galaia.

           15
Egiya nik esateko,
ez zebilltzan ezkontzeko
geldi-geldi egoteko
galaiak obra,
seguru sobra,
aurreratuba darama;
egiñ dirala da fama
bat aita, bestia ama,
gure galaia ta dama.

__________

Juana Bixenta Olabe

           1
     J. Bixenta:
Nagusi jauna, auxen da lana,
amak bigaltzen nau berorrengana.
     N. jauna:
Ai, bigaldubo bazinduke maiz!
Zu ikusita konsolatzen naiz.
             Xinista zazu
oso zoraturikan nakazu!
Orren polita nola zera zu?

           2
     J. Bixenta:
Amak esan dit, etxeko errenta
pagatzeko dirurik ez zuben-ta,
ia egingo diyon mesere,
illabetian geienaz ere,
             itxogotia; (sic)
bara zierto dala ematia
pasa baño len illabetia.

           3
     N. jauna:
Logratutzia, errex alare,
naiz ori ta beste zernai gauza're,
seguru dala esan amari,
zu baldiñ bazatoz mandatari;
             dudarik gabe,
nere borondatiaren jabe
zu zera, Juana Bixenta Olabe.

           4
     J. Bixenta:
Beraz bertatik nua etxera
poz aundi bat amari ematera;
oraiñ ariyo, nagusi jauna,
presaka juan biat amagana.
     N.jauna:
             Ez zuazela;
portatu zaite nik nai bezela,
gaur etxera juan ez zaitezela.

           5
Zuben etxia dago irruti,
birian zer gerta izan bildurti;
bara iya pasa da eguna,
arratsa berriz dator illuna;
             oraiñ juatia
txartzat iruki, nere maitia;
gaur emen bertan gera zaitia.

           6
Ez juan etxera, bire oietan,
gabaz, bakarrik eta illunbetan;
kontura erori zaitia zu:
gabaz illunbian juan biazu
             peligro aundiz,
eta obe dezu eun aldiz
biyar goizian juan egun argiz.

           7
     J. Bixenta:
Ezetz etsiya egon liteke,
ni emen gelditu eziñ niteke;
amak espero nau gaberako,
eta ark espero naubelako,
             juan biar det nik;
alaba ikusi bagetanik
amak izango ez luke onik.

           8
     N. jauna:
Emen zuretzat dira parako
jaki txit goxuak afaitarako;
erariya berriz, —Jaungoikua!—,
illak piztutzeko modukua
             ardo onduba,
ontzen urtietan egonduba,
Malaga'tikan da bigalduba.

           9
     J. Bixenta:
Jauna, berorrek, bañan alferrik,
badaki armatzen lazo ederrik;
lazua eiz bage gera dediñ,
nere etxian nai ditut egiñ
             afaldu ta lo;
naiago ditut ango bi talo,
ta ez emengo milla erregalo.

           10
     N. jauna:
Biyotz nereko dama polita,
asmoz muda zaite, auxen tori-ta
amasei duroko urre fiña,
sendatu nai zazun nere miña,
     J. Bixenta:
             Ez, jauna, ez, ez!
Merezi beziñ kopeta beltzez,
esango diyot ezetz ta ezetz!

           11
     N. jauna:
Gañera berriz, Juana Bixenta,
utziko dizutet etxeko errenta
kito zor dirazuten guziya,
kunplitzen banazu kutiziya.
     J. Bixenta:
             Lotsa gogorra!!
Sufritzen dago gaur nere onra,
penaz malkuak darizkit orra!!

           12
     N. jauna:
Nik ditut kulpak, ez egiñ negar,
orlakorik ez nizun esan biar;
animan sentitutzen det miña
zuri ofensa ori egiña.
             Maldiziyua!
Ez dakit nun nekan juiziyua,
eskatzen dizut barkaziyua!

           13
     J. Bixenta:
Barkaziyua, du-ta eskatu,
nere biyotz onak eziñ ukatu;
erakutsi ditalako, jauna,
gaitz egiñaren damutasuna,
             konforme nago;
ez egiñ-ta ofensa geiago,
gaurkua oso aztutzat dago.

           14
     N. jauna:
Berriz nik egiñ zuri ofensa?
Arren orlakorik ez bara pensa!
Zaukazkit neskatxa fiñ batetzat,
eta gusto aundiz emaztetzat
             artuko zaitut;
biyotzetikan esaten dizut,
zuretzat ona baderizkizut.

           15
     J. Bixenta:
Ori egiyaz baldiñ badiyo,
neregana egon liteke fiyo;
bañan usatubaz kortesiya,
ama neriari lizentziya
             eska bezaio.
     N. jauna:
Ori gustora egingo zaio,
biyar goizian juango naitzaio.

           16
     J. Bixenta:
Banua oraiñ.
     N. jauna:
Atoz onuntza,
birerako artu zazu laguntza.
Adi zazu, morroi Joxe Juakiñ
etxera farolan argiyakiñ
             aingeru oni
gaur zuk laguntzia da komeni,
kezketan egon ez nariyen ni.

           17
     Morroiak:
Aingeru ari lagundu eta
orra, jauna, egiñ ostera buelta;
birian, bai, bildurtxo zan bera,
bañan allegatu-ta etxera
             kontentu zegon;
oraiñ kezketan ez du zer egon,
oiera juan ta pasatu gau on.

           18
Eldu zanian urrengo goiza,
nagusiyak zuben kunplitu itza
juan zitzaion amari etxera,
andretzat alaba eskatzera;
             amak txit firme
artu ta gero milla informe,
gelditu ziran biyak konforme.

           19
Andik zortzi bat egunetara,
edo amar ziran ez dakit bara;
ez, amar eziñ zitezken izan,
andik zortzi egunera elizan
             ezkondu ziran;
ezkondu ta etxera segiran,
jendia franko bazuten jiran.

           20
Bost illabete edo sei ontan
ez dirade beti egondu lotan;
eman dute zenbait jirabira
eta gozatutzen bizi dira
             ditxak ausarki;
obeto eziñ litezke arki,
espero dute aurtxo bat aurki.

           21
Dama gaztiak, ez egon lotan,
begira zaitezte ispillu ontan
gustatuta birtute ederra,
andretzat artu bere maizterra
             du nagusiyak;
orla irabaztera graziyak
saia zaitezte beste guziyak.

__________

Somaketa

Nere bata ta biya da
somatzen errexa dana,
bara zerorrek dauzkatzu
esku bakoitzian bana.
Bata ta laba da berriz
Gipuzkoa'ko erri bat,
zeñetan arkitutzen dan
beste iñon ez dan arri bat.
Nere iruba ta laba
berekiñ daukan diruba,
ontzat artzia erozeñek
ez da gauza seguruba;
batez ere baldin bada
baliyo aundiko moneda,
ez du gutxik galdetuko
«Au gero fiña ote da?
Ez da txit katolikua;
zer derizkitzu, Inaxi?»
«Neri? Faltsua derizkit».
«Eta zuri, andre Graxi?»
«Arrira bota zazu ta
soñuba egiñ-arazi;
ez badu soñuba fiña,
ganbiyatutzen ez asi.»
Iruba eta bigarrena
da gizonaren desditxa,
ala pegatzen zaiona
nun balitzake tximitxa;
pegatzen da txit errexa,
apartatutzen txit gaitza;
alako asko izatetik
Jaungoikuak libra gaitza.
Zer afariya!! Ogiya,
botilla bat ardo eder,
ta ongi jarriyak lautxo bat
nere iruba bi bider.
Batari eta biyari
laugarrena itxeki-ta,
beste asko're bai baño
donzella da txit polita.
Eta da nere guziya
desiatuba, gauz ona;
indartsu arkituko da
berekiñ naukan gizona.

            * * *

Somaketa onentxen itza,
—saiatu zaitezte denak—,
propina asko izango du
zer dan asmatzen dubenak.
Logratzen duben arentzako
daukazkit siñalatubak
loteriyako lau billete...
—oraiñ bi urte artubak—.

                                              Bilintx

            * * *

	Ez det jarri Bilintx ori, somaketa neronek sortuba
dan patxandiyaz.
	Zer erregalua!! Baizik eta jarri det, asmatzia logratu
duben arrek jakin dezan norengana biar duben giyatu,
menturaz nai balu egin billete oien jabe. (1)

		Teatroko dendan,
		zeiña ikusten dan
		aspaldi guziyan
		kale nagusiyan,
		aurreko etxearen
		etxe eder aren
		beraren onduan,
		paper abek duan
		an ematen dira;
		ez iritzi mira,
		ez milagro egiñ,
		egiya da berdiñ.
		Eta balitz norbait
		badakanik zerbait
		duda gauz orretan,
		bijua ta bertan
		artuko du proga
		au ez dala droga,
		baizikan egiya,
		ta egi garbiya.
		Bara au diyonak,
		konseju txit onak
		txiki-txikitandik
		gurasuakgandik
		artubak izan-ta,
		ez daki saiatzen
		iñor engañatzen
		gezurrak esan-ta.

			(1) Inoxente-egunian emango diyozkat.

__________

Izar argi bi falta dirala
zeruan sortu da gerra,
al dakizu nork ostu dituen,
beltxeran begi ederra?

__________

Hil ondoren argitaratuak

__________

Potajiarena

           1
Egunaren izena
ez dakit nola zan,
baño señalagarri
partidu bat bazan,
pelotan jokatzeko
Oiartzun'go plazan;
nai det nere orduko
gertaera esan,
urrenguan beste bat
eskarmenta dezan.

           2
Partiduba jokatzez
bukatu zanian,
ostatura juan nintzan
zuzen-zuzenian;
maiera jana ekartzen
asi ziranian,
apaiz bat serbitzen zan
aurren-aurrenian,
makiña bat sartu zan
arren barrenian.

           3
Zintzur ona zubela
klaro siñaliak
eman zituen apaiz
barbantzu zaliak;
dozenaka tragatzen
zituen aliak,
maskatu ere gabe
tripazai jaliak,
alako aixa nola
antxua baliak.

           4
Tragatutzen zituen
igar da eziak,
etziran aren diña
zetozen klasiak;
ekarri orduko zeuzkan
tripara pasiak
kortesia gabeko
txapela guziak;
arrek naikua jan ta
ni berriz gosiak.

           5
Nere ditxa guziak
badute ajia,
noski naiz Jaungoikoak
aztutzat lajia;
gosiak egin nuben
ango biajia,
kulpa duenarentzat
daukat korajia,
apaiz batek jan zuben
nere potajia.

           6
Geroztik ostatuan
sartu ordurako,
galdia egin bage
ez det nik lajako
egun artan apaizik
ote dan arako;
ez apaiz jaun guziyak
igual diralako,
baizik batek bildurra
sartu ziralako.

__________

Izazu nitzaz kupira

           1
Loriak udan intza bezela
maite det dama gazte bat,
ari ainbeste nai diyotanik
ez da munduban beste bat;
iñoiz edo bein pasatzen badet
ikusi gabe aste bat,
biyotz guztira banatutzen zait
alako gauza triste bat.

           2
Neskatxa gazte pare gabia,
Apirilleko arrosa,
izarra beziñ dizdizariya,
txoriya beziñ airosa;
oraintxen baño gusto geiago
nik eziñ nezake goza:
zori onian ikusten zaitut,
nere biyotzak au poza!

           3
Ez al dirazu antzik ematen
nik zaitutala naiago,
ai, mariñelak gau illunian
izarra baño geiago?
Nere onduan zauzkatalako
pozez zoraturik nago,
zu ikustiak alegratu nau,
triste neguen lenago.

           4
Nik ainbat iñork nai dizunikan
arren ez zazula uste,
nere begiyak beren aurrian
beti desio zaituzte;
eguzkirikan ikusi gabe
txoriya egoten da triste,
ni ez nau ezerk alegratutzen
zu ikustiak ainbeste.

           5
Arpegi fiña, gorputza berriz
ez dago zer esanikan,
izketan ere grazi ederra,
ezer ez dezu txarrikan;
mundu guztira miratuta're
zu bezelako damikan
agiyan izan liteke baño
ez det sinisten danikan.

           6
Nere betiko pentsamentuba,
nere konsolagarriya,
zu gabetanik ezin bizi naiz,
esaten dizut egiya;
zu baziñake arbola eta
ni baldin banitz txoriya,
nik zu ziñaken arbol artantxen
egingo nuke kabiya.

           7
Amoriyuak nere biyotza
zureganuntza darama,
erri guztiyan zeren dakazun
neskatx bikañaren fama
beste fortunik mundu onetan
ez det desiatzen, dama:
aur batek berak izan gaitzala
ni aita eta zu ama.

           8
Falta dubenak logratutzeko
itz egitia txit on du,
eta nik ere saiatu biat
ote gintezken konpondu;
gaur nagon bezin atrebituba
sekulan ez naiz egondu,
argatik golpez galdetzen dizut
nerekin naizun ezkondu.

           9
«Ezkondutziak izan biar du
preziso gauza txarren bat!»
Ala esaten ari zait beti
nere konsejatzalle bat;
alaxen ere aren esanak
oso utzirik alde bat,
ongi pozikan artuko nuke
zu bezelako andre bat.

           10
Zerorrek ere ongi dakizu
aspaldi ontan nagola
zuregatikan penak sufritzen,
bañan ordia au nola!
Alaxen ere nigana eziñ
bigundu zaitut iñola,
ni zuretzako argizaia naiz,
zu neretzako marmola!

           11
Nere biyotza urtzen dijua
eta ez da misteriyo
penaren kargak estutu eta
zumua kendutzen diyo;
begiyak dauzkat gau eta egun
egiñikan bi erriyo,
beti negarra dariyotela
zu zerarela meriyo.

           12
Zu zeralako meriyo baldiñ
juaten banaiz lur azpira,
gero damuba eta malkuak
alperrik izango dira;
beiñ juan ezkero oien birtutez
berriz ez niteke jira,
ori gertatu baño lenago
izazu nitzaz kupira!

__________

Gaztetan jarriyak dama bati

           1
Argitasun aundiko
perla garistiya,
nere osasuna ta
nere eguzkiya;
baita ere zu zera,
maitetxo eztiya,
mundu ontako nere
desio guztiya.

           2
Eziñ fiñago dala
da txit seguruba
zuganako dakatan
naitasun puruba;
beti dauzkat zugatik,
nere aiñgeruba,
sentitzen biyotza ta
pentsatzen buruba.

           3
Ixilik gorde arren
asko dira penak,
nere biyotz gaxuan
zugatik daudenak;
biazuna baño're
miñkatsago denak,
bañan zuk nai ezkero
goza litezkenak.

           4
Dauzkatan pena oiek
ixilik gordeta,
uts biyurtuko dira
zuk nai zazu-eta;
bertatik jarriko naiz
kontentuz beteta,
neria izatera
konforma zaite-ta.

           5
Ez naiz mutill ederra,
—au lana, au lana!—
ez naiz aberatsa're,
maitetxo laztana!
Bañan biyotz bat badet
oberik ez dana,
betia zuganako
amoriyoz dana.

           6
Auxen eskeiñtzen dizut
guztizko suabe,
arren egiñ nazazu
zuriaren jabe!
Bestela penaz ill ta
laister naiz lurraz be,
bara ni eziñ bizi
niteke zu gabe.

__________

Biyotz erituba

           1
Askok diyote kantetan beti
amore-kontu naizela,
nik esaten det arriturikan
motibo gabe daudela.
Zer egin biat baldin zerubak
doaitu banau orrela?
Ez dute ikusten usaia mendak
bere jatorrez dubela?
Nere biyotzak amoriyua
mendak usaia bezela.

           2
Triste bizi naiz eta
illko banitz obe,
badauzkat biyotzian
zenbait atsekabe;
dama bat maitatzen det
bañan... aren jabe
sekulan izateko
esperantza gabe.

           3
Nere biyotz gaxua
penatuba dago,
eziñ egon liteke,
ai!, penatubago;
pasatzen ditutala
aspaldiyan nago
egunak triste eta
gabak tristiago.

           4
Amorez erituba
zenbait denbora ontan,
gaurik ez det pasatzen
soseguzko lotan;
penaren kargarekiñ
urtuta, frankotan
kanpora irteten zait
biyotza malkotan!

           5
Auxen da miña laister
ill biar naubena,
kupitutzen ez bada
senda lezakena;
aiñ arkitutzen zaizkit
sartubak barrena
animan tristura ta
biyotzian pena.

           6
Biyotza eziñ jaso det,
au karga barrenak!
Iya gastatu zaizkit
indarrik geienak;
ez luke xinistuko
progatu ez dubenak,
zenbat pisatzen duben
egiyazko penak.

           7
Anima tristurakiñ
aiñ dakat negarti,
nun egiñ al dezaken
arriya bi parti;
adorantzak ematen
—belauniko beti!—
biyotzian daukatan
imajiña bati.

           8
Zeiñ ote dan eziñik
kontura erori,
kutiziya jaioko
zaiote askori;
nik ordian ez diyot
esango iñori,
berak badaki eta
bastante det ori.

           9
Nere maitatuba da
guztiz dama fiña,
biyotz onekua ta
ondo itzegiña;
bentaja guztiyakiñ
zerubak egiña,
munduba pasatzeko
lagun atsegiña.

           10
Zertako desiatu
ditu gauza on oiek
nere biyotz koidatu
gixaraxua onek?
Kulparen kastigutzat
datozkit pena obek,
merezi dituala
badakit neronek.

           11
Aingeru zoragarri,
mirabe laztana,
pentsamentu nerian
beti zauzkatana;
biyotzaren erditik
maite zaitutana,
zu zera neretzako
nai zinduzketana.

           12
Nere amoriyua
aiñ fiña izanik,
beti goguan zauzkat
aztu gabetanik;
ez da mundu guztiyan
iñor kapaz danik,
dama, zu maitatzeko
ainbeste nola nik.

           13
Begiyaren aurrian
beti nai zinduzket,
ikusten ez bazaitut
naibagia maiz det;
gogoratu bageko
minuturik ez det,
amoriyoz maitatzen
ez daki nik bestek.

           14
Etzaitut ikusitzen
desio ainbeste,
ditxa ori logratzen det
iñoiz edo beste;
eta ez detanian
logratzia uste,
ura triste ibiltzen naiz!
Jesus, ura triste!

           15
Eziñ bizi zu gabe,
au amoriyua!
Logratzen ez bazaitut,
zer martiriyua!
Ez badezu desio
nere eriyua,
zuregan arkitzen da
erremeriyua.

           16
Erregututzen dizut,
o Jesusen Ama,
nitaz kupi derilla
maite detan dama;
biurtzen badirazu
biyotzera kalma,
kantaz banatuko det
milagruen fama.

__________

Neskatxa bati mutill batek jarriak

           1
Goguan izango det
bai gaurko eguna,
berriro biyok alkar
ikusi deguna;
auxen da ditxa eta
auxen da fortuna,
zergatikan zu zeran,
maitetxo kutuna,
nere asnasia ta
nere osasuna.

           2
Egiyazko amoriyoz
nai dizutalako,
zugatik pasatzen det
naibagia franko;
oraiñ au poza bistan
zaukazkitalako!
Aspaldiyan ikusi
ez ziñdutalako,
ura bildurra nekan
miñ zenubelako!

           3
Nere biyotzak o zer
poza duben artu!
Onen golpiak eziñ
ditut aguantatu;
bere lekutik dabill
nayian faltatu,
kanpora irten ez dediñ
biar det kalkatu,
gaxuak zuregana,
nai luke saltatu!

           4
Au nere zoramena
zutzat gustatuta,
bildur naiz gera nadiñ
burutik galduta;
ainbesteraño nago
enamoratuta,
nai badezu, oñetan
belaunikatuta,
adoratuko zaitut,
agindu zazu-ta.

           5
Zer ote da graziyan
norbait erortzia!
Zu zerala meriyo
ai au erotzia!
Frankotan gertatu zait
gogora etortzia
kanpan-torrian gora
korrika iyotzia
ta zure alabantzan
kanpanak jotzia.

           6
Nik eziñ xinistu det
zuk esan dezula
nere amoriyua
dudan dakazula;
arren, orlakorikan
pentsa ez zazula,
eta nai det seguru
jakiñ dezazula
beti bezela zure
mende nakazula.

           7
Fiñ nabillen edo ez
ez zaudezen dudan,
ara zer juramentu
egingo dizuran
aiñ amoriyo aundiz
nola zu zaituran,
maitatzen baldiñ badet
besterik sekulan,
ez dezatala izan
parterik zeruban.

           8
Zure graziyetara
oso zoratuba,
biyotza sentitzen det
enamoratuba;
ni bizi naizen arte,
baratz loratuba,
dizdizara klarozko
izar doratuba,
ez zaizu faltatuko
nork adoratuba!

           9
Ala dirurizu ta
zaukazkit loretzat,
baratzakuak baño
oraindik obetzat.
Norentzako zera zu,
loria, norentzat?
Ez zenuke izan biar
beste norentzat,
baizikan biyotzetik
nai dizun onentzat!

           10
Lengo egun batian,
—ai, San Antoniyo!—
doi-doi egiñ zeniran
kalian ariyo;
badakit, sobra dakit
zer dala meriyo
errezibitzen nazun
orlako seriyo
zuk asko merezi ta
nik gutxi baliyo!

           11
Aguro ezkontzeko
dakat animua,
bakarrik aspertu naiz,
biat arrimua;
obran zurekiñ jarri
nai nuke asmua,
bara, zumo gozodun
marrubi umua,
zu nere miñarentzat
zera balsamua.

           12
Aditzera detanez,
dama begi alai,
zure ondoren dabill
makiña bat galai;
bañan aietakorik
ez omen dezu nai;
bara ni nai banazu
izan zuk senargai,
konformatzen al zeran
esan ez edo bai.

           13
Bañan ikusten zaitut
erantzun nai ezik,
baietzik esan gabe,
ain gutxi ezetzik;
orla gelditutzia
egin bage itzik,
ezin pentsa nezake
dala beste gauzik,
senartzako artu nai
ez nazula baizik.

           14
Senartzat nai al nazun
egon naiz galdez ta,
ez nazu baietz esan,
ezetz ere ez-ta;
ori zuk ez dirazu
nai esan itzez ta,
beste modu batera
baliya zaitez ta,
igual da ematia
kartaz errespuesta.

           15
Baldiñ ez banaitzazu
sartutzen gogora,
ez det asko pasako
erriyan denbora
paraje abetatik
juango naiz iñora,
egun gutxiren barrun
betiko kanpora,
Buenos Aires'a edo
Montevideo'ra.

           16
   Au nik diyot:
Ez dakit zer esaten
ziyon errespuestan,
baña nola mutilla
Donostiya'n ez dan,
falta zan egunetik
pasa diranetan,
onezkero sartu da,
nere kontubetan,
Montevideo'n edo
Buenos Aires'etan.

__________

Domingo Kanpaña

Mando baten gañian
Domingo Kanpaña,
ez dijoa utsikan
asto orren gaña;
azpian dijoana
mandua da, baña,
gañekua ere bada
azpikua aña:
mando baten gañian
bestia, alajaña!

       * * *

Indalexio, Indalexio,
Indalexio Moko,
uste al dek, uste al dek
ez autala joko?

       * * *

Berriz esaten baidak
Indalexio «Moko»,
ezurrak autsi arte
ez aut nik lagako.

__________

           1
Aspaldiyan, Joxepa,
famatuba zeunden,
gu berriz ikusteko
desiotan geunden;
Ondarrabi aldian
aditzen genduben
dama bertsolari bat
nola bazeguen,
zeñak Euskalerriyan
parerik etzuben.

           2
Egiyak ote ziran
faenaren ots aiek,
bixitatu zindugun
zenbait jakiñ zalek,
amar edo amabi
donostiyatarrek;
aiekiñ batian zan
bizar aundi arrek,
izkribatzen dizkitzu
zuri bertso abek.

           3
Ni bertsolariya naiz
bañon det aditu
ez nitzaizula zuri
ala iruritu;
zuk orla pentsatzia
ez da zer argitu
nere jakinduririk
ez nuben argitu,
zergatikan ez nitzan
premiyan arkitu.

           4
Baliteke irixtia
premiya orretara,
agindu zenirala
goguan det bara,
prestaturikan nere
desiuetara;
baldiñ dibertsiyo bat
nai banuben para,
etorriko ziñala
Errenteriya'ra.

           5
Egizu naizunian,
dama, etorrera,
zuregan utzitzen det
egunan aukera;
ipintzen badirazu
orrelako era,
aprobetxatu gabe
ez niteke gera,
alkarrekiñ berriro
mintzatuko gera.

           6
Arkitzen baldin banaiz
orduban umorez,
proga emango dizut
lenagoko ordez,
beste iñori bañan
gustorago doblez,
gero juzga dezagun
ezaguera obez,
ia bertsolariya
al naizen edo ez.

__________

Bertsolarien gudua

           1
       Peruk:
Aizak, Txanton, Premiñi
ik esan al diyok
ez dikala irabazten
bertsuetan iñork?
Beraz ni kontu ortan
ire mende niok?
Nola itz egiten dekan
ai, mutil, begirok!
Nai dek jai lenenguan
proga gaiten biyok?

           2
    Txantonek:
Egiya dek Premiñi
esan diyotala
bertsuetan guziyak
txautzen ditutala;
eta esan badiyot
Premiñi nik ala,
oraindik niok itza
mantentzen detala.
Uste al dek esana
damutu zaitala?

           3
       Peruk:
Ez zaikala damutu
niok jakiñian,
jakiñ eta alare
sinist eziñian,
ez dala bertsolari
iñor i añian;
abillidade asko
dakak mingañian;
progatu nai induket
gauza orren gañian.
................ 2

           4
    Txantonek:
[.............................]

           5
       Peruk:
Gauza orren gañian
nai banak progatu,
Txanton Aritzpe'kua,
zer nai dek jokatu?
Orra kontra nork egin
aguro topatu.
Nai dituk amar ardi
demandan paratu,
zeñek ederragoko
[.............................]

           6
    Txantonek:
Nere amar ardiyak
orra, Peru, emen,
esaminatu itzik
mardul ote daguen,
mardularen tartian
argalik daguen;
mira itzik banaka
bat bestien urren,
oiek ez ditek izan
falta belarraren.

           7
       Peruk:
Nere amar ardiyak
ona emen, Anton,
mira itzik banaka
argalikan dagon;
ez dituk iñoiz ere
belar-faltan egon,
ez diyotek tatxikan
billatuko iñon,
uste diat daudela
iriak bezin on.

           8
Txanton ikusitzen det
onuntz datorrela,
Matspe'ko Martin jauna
jueztzat dubela;
ederki etorriya
izan deriyela,
orrek juzgatuko du
gauza dan bezela,
ero mundu ontako
iñork ez bestela.

           9
Garai'ko Premiñ dator
juez Perurentzat,
gizon obiagorik
ez dala deritzat;
ondo portatu izan da
orain arte beintzat,
mundu guziyan dago
prestu eta fintzat,
orrek ez du juzgatzen
gorriya urdintzat.

           10
Garai'ko Premiñentzat
ez da zer esanik,
sekulan ez du egiñ
biar eztan lanik;
gizon fiñagoen bat
mundu ontan danik
izan liteke baño
sinisten ez det nik,
fiya liteke orrengan
kezka gabetanik.

           11
Martin Matspe'kuagan
fiyatu zaitezte,
gizon oberik iñon
danik ez det uste;
zeok zeon jueztzat
jarri gaituzute,
gugana konfiantza
beraz badezute.
[.............................]

           12
Txanton, neri ardiyak
ik irabazi? Ai!
Koitadu triste orrek
ez uke gutxi nai!
Desiatzen dek baño
ez aiz ordia gai,
gizarajua orrek
etsi ezakek, bai,
alperrik egon gabe
ardiya oben zai.

__________

Orentzaro

           1
Zai egoten naiz luzaro
eldu dediñ Orentzaro,
zergatik dan eguna
zelebratzen deguna
bazkariz eta afariz
eldutzen dan ainbat aldiz.

           2
Orentzaro izan ezkero,
gure etxian urtero,
nola oroitzen zaitan,
egun artan bazkaitan
ez da, ez, izango falta
eltzian odolki galanta.

           3
Afari oberik berdiñ
ez du beste iñork egiñ;.
ez pezeta franko're
kostatu bazaio're
ostaturik onenian:
Martiñ Ezkurra'renian.

           4
Orduko nere gloriyan,
dantzan asteko zoriyan
jartzen naiz geienian,
egiten dutenian
arduak botillan dun dun dun,
gaztañak surtan pun, pun, pun.

__________

Kanpuan da

           1
Izar maite nubena
aiñ biyotz guztitik
juan zan Donosti'tik;
oraiñ neregandikan
irrutiyan dago,
bañan goguan dakat
juan baño lenago
itza eman zirala
denbora gutxi barrun
etorriko zala.

           2
Tristetasun aundi bat
juan zan ezkeroztik
senti det geroztik;
zierto dakit ordia,
berriz neregana
etorritzen danian
aiñ maite derana,
poztuko naizela
goizaren etorreran
txoriya bezela.

           3
Dagolarikan ere
nigandik irruti
ikusten det beti
erritikan juan arren
oroitzatik eziñ;
zerubaren erdiyan
izar batek beziñ
argitasun aundiz,
nere pentsamentuban
egiten du diz diz.

           4
Desiatuba nago
etorri deriyen
alegra nariyen;
kontentu biziko naiz
andikan aurrera,
maitetxo neriaren
edertasunera
itxutuba oso;
emango diyozkat, bai,
milla laztan gozo.

__________

Pobriaren suertia

Beste alibiyorik
pobriak ez daka
negarrez jaio eta
bizi arrastaka,
galtzarbian kolkuan
nun-nai arraskaka,
erropetan koipia,
zikiña ta kaka.
Jendiak ikustian
artutzen du lazka,
danak pasatzen zaizka
ondotik presaka;
nai baldin badu ibilli
kalian bueltaka,
ateratu orduko
etxetikan anka,
mutill txikiyak ditu
atzetik millaka,
azanariyo ero
patata tiraka;
zakurrak ere asten
zaiozka zaunkaka,
aberiak tiratzen
diyote pullanka;
danak, kristau ta abere,
guziyak txandaka
gizarajua dute
ibiltzen burlaka;
batek obe luke izan
pobre bañon kaka.

__________

Sartzia soldadu

           1
Penetan daramazkit
eguna ta gaba,
poz bat sentitu gabe,
au suerte billaba!
Gosaritzat talua
eta bakallaba,
bazkaitan katillu bat
salda ta sei baba,
amalau jango eta
bi sardin afaldu,
batek ez luke obe
sartzia soldadu?

           2
Urrikigarriya da
nere izaera
goizero nai ta nai ez
juan biar lanera,
egarritutzen banaiz
ura eratera...
Nik orla zer [.........]
nezake atera?
Ezer sobratu ez ta
osasuna galdu;
ez det ondo egingo
sartzia soldadu?

           3
Kontuz ibilli arren
eta juiziyuan,
iñor aberasten ez
da ofiziyuan.
Ni lanakin ibilli
beti sesiyuan?
Erremientak norbaiti
erdi preziyuan
ero kasik debalde
al banizka saldu,
biyartikan sartuko
nitzake soldadu.

           4
Jaunak, ariyarazi
ez liteke itzez
zein aspertuba nagon
onela bizitzez,
beti negarrez eta
penetan ibiltzez,
jornal txikiyaren truk
lanian aritzez;
batek beti onela
bizi bear badu,
ez du gaiki egingo
sartzia soldadu.

__________

Zortziko

Ikusi-ta desgrazi
eritubarena,
penaz nori etzaio
urtzen biyotz dena?
Da oieri ematea
nork al dezakena,
zeruba irabazteko
obrarik onena.

__________

Pagatzalle on bat

Egun batian juan zan
gizon bat kafera,
beste askoren gisa
zerbait artutzera,
eta ango mutillak
al zuben lenena
eraman ziyon berak
eskatu zubena.
Sillan ixiririkan
denkantsu onian,
komeni zitzaiona
artu zubenian,
oju bat egin zuben
soñu aundikua,
zeñetan deitu zuben
«Aizak, mutikua
Ua galdetutzera
nagusiyagana
zenbat pagatutzen dan
nik artu derana.»
Seiak ekarri ziyon
zuzen mandatuba
«Jauna, bost errial da
bedorren kontuba.»
Gizona ordubantxe
trantzian zeguen,
pezeta bat bakarra
besterik etzuen,
eta eskañi ziyon
esanaz seriyo
«To, eta nausiyari
eraman akiyo.»
Mutillak esan ziyon
artu ordurako
«Errial bat falta du
emen konturako.»
Arrek erantzun ziyon
bere-beriala,
len alegiya ez aitu:
«Zenbat: erriala?
Ik ez dirak serbitu
mandatugilletzat?
Bien, errial ori
gorde zak iretzat!»

__________

Begirozute, pikadoriak

Jaunak, seguru nago,
gaur arratsaldian
pikadoriak ondo
portatu baziran,
festa ederra izango zan,
zezen onak ziran;
bañan, pikadoriak?
Beti pikardiyan!
Zezen bat on samarra
irtentzen danian,
etzaiozka jarritzen
aurreko aldian,
nola itzul egiña
dakaten artian.
Eta suertatzen bada
txiripa batian
zezen bat txit brabua
bere errabiyan,
pikara sartzen dana
furiya aundiyan,
zer egiten diyote?
Urrengo sartzian
pika jartzen diyote
besoen gañian;
eta sartu ezkero
pika beiñ andikan,
zezen gizarajuak
ez du indarrikan,
kojo gelditutzen da
beso artatikan,
eta berriz pikara
egotsigatikan,
ez diyo zaldiyari
sartzen adarrikan,
beso-buruban dakan
eridagatikan;
bañan presidentiak
ala pikatzian
deituko baliyoke
instante batian,
eta bere aurrera
etortzen danian
esango baliyoke
«¡Atienda V., perillán:
por haber espaldillado
de ese modo al animal,
300 reales de multa!
Y páguelos sin replicar,
y tenga V. mucho cuidado
en no volver a espaldillar,
porque entonces, se lo advierto,
multa doble recibirá.»
Gaur egin baldin bazan
ori Donostiya'n
orduban seguru naiz,
txit seguru, biyar
ez pagatziagatik
iru eun errial,
pikatuko zutela
biar dan legian.
Bañan gaur orren ondo
nola irten diran,
pikatuko dituzte
gaur bezela biyar.
Au aritu niyon nik
atzo arratsian
gizon sudur motz bati
taberna batian.

__________

Arotz bati ziyoten...

           1
Arotz bati ziyoten
mandatuba laja:
al zuben azkarrena
egiteko kaja,
Don Gaspar Lizarralde
ipigandu zediñ.

           2
Arotzak esan ziyon
mandatariyari
«Nik artu biar diyot
neurriya berari,
kaja gorputzarentzat
justu irten dediñ.

           3
Eta nora juango naiz
artzera neurriya?»
«Done Migel kalera,
etxe bat berriya
an ikusiko dezu
balkoi urdin duna.

           4
Bigarren bizitzara
juan zaitia billa,
an arkituko dezu,
pulmoniyak illa,
kaja lenbailen egiñ
biar diyozuna.»

           5
Juan zan gure arotza
listoi bat artuta,
eta, esan ziyoten
etxera sartuta,
bigarren bizitzara
iyo zan aguro.

           6
Bañan iyo zanian
kezketan jarri zan,
okerreko lekuba
zitekela izan;
pixka bat duda-mudan
egon eta gero,

           7
bi golpe atiari
eman zizkan: Da! Da!
Eta irten zanari
egin ziyon galda:
«Don Gaspar Lizarralde
emen bizi al da?»

__________

Konfesoriagana

Konfesoriagana
juan zan Marzelina,
gero konfesa zedin
artzera dotrina;
bañan guziz gorra zan
Marzelina ori,
etziyon kasik itzik
aditzen iñori.
Apaizak, beste gauza
batzuben urrena,
galdia egin ziyon:
«Zein da seigarrena?»
Gaixuak, nola zan aiñ
gorrera aundikoa,
galdetzen ziyolako
«Zein da Jaungoikoa?»,
erresponditu ziyon
al zuben lenena
«Da pentsatu liteken
gauzik ederrena.»

__________

Apirillaren lagun elkarra,
saroi berdeko alaitasuna,
Ama Venus'en asnase biguñ,
            aize laguna.

Zuk badakizu zenbateraño
arkitzen naizen penaz beterik,
zeren ez nazun entzun izandu
            kejak besterik.

Eraman izan dituzu iñoiz
neriak zenbait adi ta negar,
mendirik mendi, saroirik saroi,
            ibarrik ibar.

Zuaz ta esan zaiozu nere
anyerusari, noizbait bezela
ez baldiñ banau berriz maitatzen,
            ilko naizela.

Nere miñaren berri lenago
jakiten zuben; eta ni miñez
negon guziyan, bera egoten zan
            negar egiñez.

Zori obeko beste denboraz
maite ninduben eziñ geiago;
beste denboraz... bañan, ai!, orain
            aserre dago.

Zuaz aguro, zuaz korrika,
zuaz lasterka, egan juan zaite,
eta esaiozu ilko naizela
            ez banau maite.

Ala jaungoiko diran guziyak
amoriyua dezaizutela,
ala zerubak zure zori ona
            nai dezatela.

Eta zuk egan ibillitzeko
zein denboretan dezun atsegiñ,
ez dezatela sekulan elur
            osto bat egiñ.

Aiñ gutxiyago ditzala iñoiz
oroi beltzaren kaskarabarrak
eritu zure lore ostozko
            ego ñabarrak.

__________

Zaldun gazte

           1
Zaldun gazte bozal egoki batek
esan ziyon batian Filys'i:
«Zeru eder maite maitagarriya,
nai al dezu zuk nerekiñ bizi?
Aberatsa naiz zuri kunplitzeko
nai dituzun ainbeste kutizi;
ukatzeko prebenitu baña len
ondo pentsatu zazu lenbizi.»

           2
Galaiari esan ziyon Filys'ek:
«Nere aurretik zuaz beriala!
Uste al dezu lenagoko faltsiyak
orren laster aztu zaizkirala?
Igartzen det zure eskeñi denak
fiñtasunik gabiak dirala;
naiago det onrakin pobre bizi,
ez aberats onrik ez derala.»

__________

Dolores'i

Zeiñ dan nai al zenuke
jakiñ, daguena
nere biyotz gaxuan
sartuba barrena?
Bai? Banekiyen zala
naiko zenubena;
beraz, jakiñ dezazun
alik laisterrena,
eskribitzera nua
D ta O aurrena,
L eta berriz O
eleren urrena,
R ta E ondoren
S bat azkena;
oraiñ letzen badezu
segiruban dena,
nere maite politak
orla du izena.

__________

Azkenengo bertsoa

Nik au pentsatu nuben
beiñ zu ikusita:
Ori bai dala guztiz
neskatxa polita!
Nai balu nere izan,
gaude ezkongai-ta
maiteko nuke nola
ama eta aita,
nere biziya baño
geiago're baita.