TXINDOR

Emeterio Arrese

__________

Irakurle:

	«Nere bidean» aspertu ezik ostera len bezin ameskor eta zaletsu ibilli naizen aldiko gora-berak idazti batean ezarri ta beronekin gaur zugana abegi on eske nator.
	Emen darakustan olerki-sorta belaxka izan arren, nere gogozkiko arduraz urri ez dago beintzat. Ez ere txindor gaxoa ixill-ixillik, otzikaraz eta sorayo beti; lei bero maitetsu batek papartxoa noizik-bein igi erazten dio.
	Neurtitz oek, beraz, onespen-gai izan al'balitezke, nere arazoen saritzat lortu nezaken ordañik aberatsena orixe litzake: euskalzalearen biotzari deika alper-alperrik ibilli ez naizela jakitea. Idazti onen bidez ortaraño iritxiko baldin banitz, zorionean Txindor...!
EGILLEAK
Donosti, 1928'ko Garagarrillaren 1'an.

__________

TOLOSA
Abesgai

		Amagoi baten antzera
		oparo beti
		Tolosaren urbillean
		Uzturre-mendi.

Onen bularrez osatu balitz 
bezela dagon erriya 
ikusi orain t'agurtu bere 
aurrerapen ugariya. 
Entzun, entzun or ibai aldeko 
lan-eresi pozgarriya 
burrunba luze, txirriots eta 
tinki-tank-ari biziya.

Goizean oso goiz eguzkia 
agertzen asi baño len 
lankai-otsezko eresi ori 
egunero da berrizten. 
Emengo mendi-kolkoetatik 
gugana bizkor datozen 
iturritxoak «toki!» dasate, 
«Tolosa'ri muñ lenbailen!»

Jardun politaz «omen!», diote, 
ibai-ertzeko txoriak, 
«omen!» ur-jauzi durunkor eta 
lantegi-txistu zoliak; 
«omen!» zut-zutik egoki dauden 
suburu lirain guziak, 
«omen, omen!» an gora doazen 
ke-mordo garailariak.

Ezin ukatu sasoi bateko 
olagizonen kemena 
ondorengoei Tolosan beintzat 
sendoki txertu zaiela. 
Nausi-mutillak elkarganako 
bayespenik ederrena 
erakutsiaz argizten due 
erri xar onen izena.

Agur-ba zuri, agur Tolosa, 
lantegi eder joriya, 
urritxo bañan gogoz dagizut 
nere agur-abestiya; 
mingañak esan al balezake 
biotzak dion guziya 
ez litzake ain txepetx izango 
olerki onen txoriya.

__________

ARALAR

Aralar, Aralar, otoi-mendi...! 
Kementsu ta betigarai 
gizandi jator baten antzera 
goi-goyen zakust aberzai.

Oztin-aldean zure tontorra 
biziro gallen dagerzu, 
aldiz-aldizko lañu-mordoa 
beste lokirik ez dezu.

Intzitxao'ko basoari muñ 
ematen diot urtero; 
bai bear ere gure lengoen 
illobizai dan ezkero.

Aitor'en oyu zoli bat bezin 
biotz esnale zu beti
ernai ta sendo gorenen zaude...
Otoi-mendi, otoi-mendi!...

__________

MENDI-MENDIYAN
Artzai baten abestia

		Bizitz-negurri zeatzak 
		urren pozkai aberatsak.

	Mendizale naiz, gero ta geigo!; 
	beraz nere biotzari 
	ezertxok eman ez lezaioke 
	mendiyak ainbat goraldi. 
	Egizko poza mendiyan dago, 
	mendiyan atseden-ezti 
	gain-gañekoen iturburua... 
	zoriona goyan beti.

Oraindik ez nau menpean atzi ezin bat iritxi nayak, 
iñoiz ez bere listorrez josi aundikerizko etsayak; 
oniritzi-ta gogoz arturik Izadiaren emayak
naiko atsegin bertan du noski zintzo bizi dan artzayak.

Ardizai emen bakar bizi naiz nere txabola xarrean, 
bakarti, bañan zoruntsu goiko saroi eder ixillean; 
pozaren bidez irrinlz-oyuka nabillen aldi berean 
mendi-kolkoak erantzuten dit ots alai bete-betean.

Goizean-goiz nik begiratzen det urrutiko sortaldera, 
t'illun aurrean ziaro dakust eguzkiyaren sarrera; 
begi ta gogo zabal-zabalik lilluratu bat bezela 
egon ondoren jolas-oyuka zaletsu nabil ostera.

Artalde gizen oso bikaña; esne ta gazta ixit naro; 
aldi soill, gori, zekenik emen ez det izan egundaño. 
Egarri banaiz, iturritxoa poil-poilka beti maitaro; 
otorduetan, mami guriya; gabean lasai, lo-ta lo...

Ta lo gozo au izan oi arren iraute luzea duna, 
ustez begiyak itxi orduko sortzen da berriz eguna. 
Gentzaro maite zoragarriya, atsedenaldi biguna...! 
lengoz gañera loak darakar artzayaren osasuna!

Goiznabarrean era xamurrez otoi eztitsu,garbia, 
egin ondoren idikitzen det Bordagarai'ko esia; 
larrean pozez yausika dabil artalde txuri-txuria,
ta nere barren, bildotx antzera, biotz esnatu-berria.

Irrintz egiñaz goretsirik ain izate garbi, zintzoa, 
bizimaill ontan osatu zaizkit soin-indar eta gogoa. 
Menditar txiro bat naizela ta basati kaiku loloa?... 
Uyui! gizarro, igana ziak nere pozaren zantzoa!

Orraingo zenbait sasi-jakintsu, gaizto guzien antzera, 
itxu daude-ta sarri litezke amildu negar-lezera. 
Pozez ain jori dalako berriz artzayaren izakera 
nik emen ainbat atsegin ez du an bean iñork, bai zera!

Erpin gañetik, ezpada beintzat egoaldi oso illuna, 
arrano batek lezaken eraz ikusten oi det urruna: 
itxaso zabal, ibargi naro, baserri jator txukuna... 
Ikuskin eder oen gain baña nere txabol zar kutuna!

Urrin gozoa banatzen daude lardi, baso ta zelayak; 
ipar ariñez maita nau emen arratsaldeko garayak. 
Loreak bere likura damait, itzala pago zardayak, 
ta iñori baño lenago muxu eguzki goiztar alayak.

Goiratu nadin kolko ta zangar sendoak dauzkat aldakai,
laister-bidetik igo-ta goren irrintzika nabil noiznai. 
Illobi zarrez betea dagon mendi-mendiyan ardizai 
Yainko'ri esker ondo bizi naiz, nere biotzak beti jai!

__________

AYA-MENDI

Aitzen artean aitzik zarrena, 
erpin sendo gurgarriya, 
urpetik emen aurren-aurrena 
agertutako mendiya 
zugana bizkor eldu geranok 
bai atsein zoragarriya...!
Emendik orain lau aldetara 
zabaldurik urrutiya, 
egoaldi onez argi dago-ta 
ikusten gaude guziya 
itxaso, mendi, zelai, basoak, 
tarteka berriz erriya,
atzeko mugan leo txuri bat, 
aurrez-aurre, Donostiya.

Mendi aitona: zure gañean 
igaro degun aldiya
osatu dedin bertan daukazu 
ugayotz garbi-garbiya, 
lenen-garaiko basauntz ariñen 
edan-toki bereziya.
... Ubegi aratz ozkil onegaz 
ase nai det egarriya!

__________

UZTURRE

Euskal-erriyan beste mendigoi nagusi 
asko izan arren betiko gure zaindari, 
mendirik aundiena bezin ikusgarri 
pin-pin, zut, alai dager tontor bikotx ori.

Negu beltzean ere biziro egoki, 
naiz tximixtaz argitu, naiz elurrez jantzi, 
buru ta soin Uzturre jator dago beti. 
Arkaitz biyurtutako zantzo bat dirudi!

__________

ULIA

Donostiya ta 
bere inguruko
zelai, baratz, lilitegi, 
salleder naro 
guzien gañez
maita det Ulia-mendi.

Eguzkiaren
dizdiz alayak
sarritan muxu damaio, 
eta muiñ aratz 
onegaz indar 
bero bat osatu zaio.

Udaztearen
arnas epela
legunki zetorren garaiz 
goi-aldi eder 
luzean antxe
amaika bider egon naiz!

Ta zenbat aldiz 
arkitu ere
bakarrik,ixill osuan, 
piñu lerdenaz 
jantziya dagon 
aldameneko basuan!

Lertxundi polit, 
xakon, biguna, 
udaran izumai-toki; 
basterrik maiten 
gelgarriena
lertxundi orixe noski.

Ardi batzuek 
abaroan lo,
ni berriz oroitz-ausnarka, 
zoritxar baten 
egazti beltzik 
iñoiz etzegon eraka.

Biotzari an 
lili-usayak
ats egin erazten dio, 
ta nigan ere 
pozaren-poza 
loreantz urrin-jario.

Mendi maitea, 
atseden billa 
dijoazenen laguna, 
bai gozoa zuk 
laztan ixillez 
damaiezun erantzuna!

__________

ILLUNABARREKO ZORIA
Urgul-mendi gañean

Itxaso-mugan, 
suturik ango
oztalde nabar guziya, 
geldi-geldiro 
jeisten ari da
eguzki-talo gorriya.

Erabat emen 
ixilldu dira
kantari zeuden txoriak, 
sorginkerizko 
lillura dakar
arratsaldeko zoriak.

Keriz otxana 
maitale dator
illun-aurreko aroaz; 
t'astiro xamar 
kayo batzuek
Uli-mendira dijoaz.

Itzalak orain 
bigun, emeki,
loa dakarren garayan, 
izar txuri bat 
ale bikaña!
piztu da goiko sapayan.

Donostiya-re 
txingi aratzez
begira zeñen poliki!: 
lorategiko 
ipurtargien
antzera or... zenbat argi!

Bertan jayoa 
dirudit; emen
egongo nitzake beti; 
azkar igo naiz, 
jeisteko bañan
gogorik ez, iraso ni..

Otoi ondoren
agur dagizut, 
agur, gabaren itzala;
zure bitartez
loak atseden
gozo bat eman deiala!

__________

ITXASOA

                I

Eguzkiz bete balitzaio-re
	une gezala,
garden jori ta sotillago ez
	itxas zabala; 
badirudi gaur maitaro bere
	barrengo itzala 
goi-oztiñeko leñuru batez
	argitu dala.

Alatz urdiñal Zer eztai emen...
	zer, nungo zori...? 
Itxaso berdin onek irripar
	gozoa dagi;
ta noiznai bere apar-xareaz,
	eule maitari,
laztan txuri bat ematen dio
	Donostiyari.

Arrantzalien lagun gaur, eta 
	biyar illobi,
nork esan orren aldakor danik 
	urdin-soill ori?;
marmario ta jolas ariñez
	orain emeki
urbildu arren agiyan etsai 
	liteke sarri.

                II

Orduan goibel... izugarrizko
	indarrez azun,
tximist, aize ta kemen guziyak
	arturik lagun, 
odoi-mordoen errai beltzetik
	an dator illun,
an dator gainka orro ta txistu,
	durun ta durun!

Arkaitza jo-ta lertzen danean, 
	ostera bere
seta makurrez gero ta geigo 
	atzetik beste
ur-mendi-salak tontorka datoz 
	lerkoi, asarre,
lur'tar guzien gañez erabat 
	irauli zale.

             * * *

Intziri sakon egille beti,
naiz osiñ-arro, naiz ugin-bare, 
zerbaiten biotz eskutuko zu 
idaroki-gaiz betea zaude!

__________

ARRAUNKETA

Egun alaya...
Jai eder baten
aztarnak biziro agitz 
euskal-abenda 
goratu zale
itxas-uri ontan dabiltz.

Arraunketa da... 
Mutill bikañak,
zarrena beren lemazai 
arturik, orain 
bertan asteko
tankeraz daude txit ernai.

... Treñeru biyak
rrau! irten dira,
irten oldar bat-batean; 
txanpaz jo ta jo, 
pitsa darie
arraunkada bakoitzean.

Egatu nayaz
bezela, branka
noizik-bein arin jasoaz, 
ur-gaña zorrotz 
erdibiturik
leitsu ta bizkor dijoaz.

Orain urruti...
Baretu dira
pittin bat gure dardarak;
laister ordea
berriro lengo
poz eta biotz-ikarak.

Onuntz bira-ta 
zuzen, ederki,
leyaz gero t'areago, 
egiñalean 
kementsu datoz
zein baño zein azkarrago.

Itxas-ontziak 
orro ta txistu;
aupaka biotzen lera. 
Treñeruk berdin 
igaro due
gaztelupe-ko sarrera.

Ekin mutillak!, 
ori dek, ori...!,
jo griñaz ikur-aldera! 
Bertan zerate, 
arraunkada bi...
abeon degizuela!!

Egun alaya... 
Jai eder baten
aztarnak biziro agitz 
eusko-abenda 
goratuzale
Donosti zarrean dabiltz.

__________

KAYUAK

Ego luze lirañez 
aizea bigunki joaz, 
goizeroko jarraitzez 
orain egun argitzez 
Zurriola'ra dijoaz.

... Berebiziko sarda 
osaturik txuri-txuri 
jai eder batez udan 
aparretik sortu dan 
egazti-salla dirudi.

Pozak darabitz orren 
aldartetsu ta zaleki, 
girringa ta txioka, 
jolas-irabioka,
ondoren berriz... plaxt, jetxi.

Noizik-bein aide xamar 
ugina lertzen dan batez 
apar arroaz beren 
lumak busti ez ditezen 
bai arin goitu, bai errez!

Ur-gañean batzuek 
ostera gelditu arren, 
noiznai lengo aldiya: 
berriro sail guziya 
zalapart osuan laister...

Goiz argiak damaien 
aldartez kayuak zorun, 
zear, gora ta bera, 
gogo duten aldera, 
jarraika dabiltz edonun.

Nun sortu ta zer izan 
autetsi al'banezake, 
oiek bezela kayo 
Gaztelupean jayo 
eta biziko nitzake.

__________

INDARRA NAGUSI

Danbateko latz ikaragarriz,
	ixtillu larriz,
bete dira gaur itxas ta lurra;
	gudots makurra,
	laiotz astuna,
zorigaiztoaz aspaldi ontan
	ekaitz-egotan 
iparraldetik datorkiguna.

Biotz guziak naigo batean,
	pake-pakean,
indartu bear liraken garaiz
	zertan ari aiz,
	zer i, goitarra,
griñaz beterik jaso ta estutzen,
	dar-darka igitzen 
odol darion ukabiltzarra?

Lurtarra buruz ez da motela;
	txorik bezela 
egaka dabil arazo gabe,
	bañan ala-re
ez derizkiok, ezin det aitor
	biotzez iñor
bear dan ainbat goratzen danik;
	lurtar izanik,
naiz uso baten eraz ibilli,
	naiz egan ari,
bere setillun t'azpikeriaz 
uso ez bañan sator dirudi.

1914'n urtean

__________

UDABERRI

Eguraldi txar otzaren urren 
eldu da beste giroa, 
udaberriyak orain dakarren 
ernaro xamur gozoa.

Oso goizetik eguzkiyaren 
irripar legun, aratzak, 
maitatzen ditu etxe-aurreko 
lilitegi ta baratzak.

Telatupean txioka daude 
enada polit argiak; 
mendi-mendiyan biñatu dira 
txoriño jator guziak.

Baso ixilletik sortzen da garaiz 
kuku-abesti leguna, 
gaur bezela nik umetan gogoz 
ainbeste bider entzuna.

Or goi-aldeko malloan kir-kir,
emen txirripi ta txio,
nunaitik orain sortzen dan jayak 
pozaren-poza dario.

Losor illunak arindu dira, 
ernemin guziak piztu, 
lur eta gure biotz-indarrak 
era berdiñaz osatu.

Negu beltzaren elur-izara 
udaberriyan iturri; 
larre, soro ta basoak alai, 
an goyen berriz oztargi.

... Lili bikañez apaindu zeran 
udaste naro, maitea 
zartu naiz, baña zugan arki det 
gogo-muin berri ezea!

__________

LORE-JAI

     Nere gelako 
     leyo xarrean
argi-jai dute liliak, 
     eta jai ori 
     osatu-zale,
margo bikañez jantziak, 
     irabioka 
     or dabiltz beste
lilitxu bizi-biziak.

     Mitxelet alai 
     ta lore polit
oien bitartez gaur neri 
     zorionean 
     bar-barren piztu
zaizkit poz-amets ugari, 
     ta nere biotz 
     egakor onek
pinpilinpauxa dirudi.

     Erle bat orain 
     biziro txukun
lili-gañean jarririk... 
     eztigai ona 
     miztutzen dago
aren kolko xamurretik.
     Iñork al daki
     maita badira
beren gaiz ixill-ixillik?...

     Pinpilinpauxak 
     udaberriko
lilien aizpa sorgiñak; 
     poz-pozik orla 
     ipiñi naute
beren jolasket ariñak:
     nere barrengo
     baratzan ere
txipelet alai oztiñak!

     Ene maitiñe 
     zoragarriak
biotz-biotzez ain bero 
     jai ontan zuen 
     etorrera nik
abestu detan ezkero... 
     nere gelako 
     leyo xarrera
eldu zaitezte goizero!

__________

PINPILINPAUXA

Ego me pollit leun-leunaz 
apaindutako mari-sorgiñ, 
lore tartean loretxo bizi
	baten antzera
	gora ta bera
	zoro dabil,
zoro ta txukun; pinpilinpauxa 
ortarako da jayo berdin.

Margo darion egalari, 
poz-emate ta zoragarri.

Egoak ttentte, plixt, ipiñi-ta 
lili gañean pinpirinpin 
gelditu arren, andikan beste
	lili batera
	laister ostera,
	laister arin,
ega politez jarraituko da 
Loramendi'ko mari-sorgin.

Pinpilinpauxa pinpin-argi, 
aldakor eta jostalari.

Norbaitek zakar ikutzen badu, 
egoetako uztargiriñ
geyena kentzen zaio-ta gaxo!...
	xalapart-egan
	nai luke bañan
	ai! len bezin
errez ta zoro pinpilinpauxa 
iñolaz ere jardun ezin!

Lilitegien maitagarri 
pinpilinpauxa ta udaberri.

__________

MAITIÑE
Gorenengo basoan

Lilien aizpa zeran Maitiñe, 
pipill kutuna!: mendigañean 
guk ainbait atsegin-ezti 
maitatzaleak bakar-bakarrik 
izan lezeke... Zorionean 
gaur biyok emengo aldi!
Jai oberik zer...? Oyanak bere 
itzal oxkarra ematen digu; 
liliak usai-opari 
xamur, eztitsu, legun-leguna. 
Gañera berriz, au da zoruna! 
txit bertan orain uso bi 
urruka daude, ta urrunga baño 
askoz obe ta gelgarrigo dan 
zure mintzo eder ori 
entzunaz, ene maite gozoa, 
nere burua zugan etzanda 
amets-egille bat naiz ni...!

__________

AGUR, EUZKADI

Arratsalde da. 
Itxasoan arki naiz. 
Urruti... doi, doi, 
lañotsu dager 
Auñamendiko 
erpin-lerroa; 
ubelantz ene 
aberri polit 
maitagarriya..., 
oroi ederren 
kabi gozoa. 
Itxasoaren 
murmur-otsa-gain 
kayo bakar bat 
aruntz dijoa;
ta... noralderik ez dun 
antxeta bezin larri 
biotzaren kai billa 
artega dabil 
nere gogoa.

Eguzkiaren
biribill solla 
ziaro gorri... 
Odeiak sutu dira; 
itzalune bat 
une guziya 
izain da sarri.
... Ega leikorraz nere 
dardar-txoria 
sorterriyaren 
kolkora doa 
anitz urduri, 
eta itxas-ontzi au 
ke-mordoll usu 
beltza botaka 
biziro zorrotz 
aurrera beti. 
... Arratsa dator; 
odei-naspillak 
lozorro baten 
eraz dagertzi.
Goibel au etsai-ozin... 
Ipasterreko
mendatz bat ere 
nai arren ezin... 
ezin ikusi!

       * * *

Begietan nik orain 
gau illunaren 
illun sakona; 
oroitzez baña 
gogoan argi!
Agur txoko maitea, 
ene laztana..., 
biotz-biotzez agur, 
agur, Euzkadi!

__________

AMETS URDIÑA

Euskal-erritik urruti nago, 
bañan gogoz ni beti an... 
an nabil pozik egunez eta 
gaberoko lotaldian. 
Argitasuna zetorren garaiz 
egun-txintakin batian
o, zeñen amets zoragarriya 
egin detan gaur goizian!
Itzez nork esan, nork amets ori 
piztu lerro soill tartian?
Ez..., ez; oparo, sortu dan eraz, 
bego nere biotzian! 
Amets maitea, amets urdiña, 
ostera gaurko zorian 
atoz... atozkit betiko loaz 
nere begiyak ixtian!

__________

NEGAR TANTOAK
Kuba'ko ugartean ixuriak

              I
Urruti dago gaztea nitzan 
sasoi artako denbora; 
oroimen zarrak, zertan zatozte 
gau t'egun nere gogora?, 
argi-zale dan altxora?

              II
Len irudimen-txingar zoliaz 
pizten zitzaidan burua;
orain... txingarrik ez baña bertan 
irudi auts biyurtua, 
errekai baten geldua.

              III
Oraindio ni zergatik nagon 
ain bakar mutill zarturik?: 
elur gañean txoriyak iñoiz 
ez du egiten kabirik, 
orlegi batean baizik.

              IV
Erle txuri ta leyari batek 
ikutu zidan barrena;
ez nekin zer zan ikutze leun 
ark ondoren zekarrena: 
listor beltzaren eztena!

              V
Aldegin bear ez nun garayan 
utzirik babes-tokia 
zorigaiztoan urrundu nitzan... 
Emengo nere aldia 
samin, latz, izugarria...

              VI
Ama gaxoa nere galdezka, 
ni berriz emen... urruti!; 
aren begiyak itxi dira-ta 
nereak malkoz eztali;... 
negar darie lerzori!

              VII
Argiro neuzkan poz-bide guzik 
bat-batez illundu dira; 
itxuen eraz argatik nabil 
beti zerurontz begira... 
amatxo dagon tokira!

__________

AMA, NUN ZAUDE?

Emendik urrun..., Ameriketan, 
nebillen garaiz ez nuan uste 
etorkizunak zekartzidanik 
zoritxarrez gaur ainbat atsege. 
Goiz argi batez jayotetxera
eldu naiz, bañan... ama, nun zaude? 
Erantzunik ez!..., erantzun ordez 
pozkai guziak ixillun daude! 
Arrezkero ni burutik nastu 
banitz bezela, kezkaren mende, 
il zan amatxo maitea nun dan 
galdezka nabil aterik-ate; 
t'adur beltzaren zaunka larriak 
atalondotik uxatze'naute.

Etxe-inguruko lizarren osto 
bakanak orain udazkenean 
aizeak jo-ta txipelet illen 
antzera zurbill darortzenean... 
txantxangorri bat ni bezin estu 
adar billuzi baten gañean 
txioka dago... negarrez bere 
kabi sollaran aldamenean.
Txori gaxoa: etzaite ixildu, 
biyok erabat jardun gaitean; 
zu bezelaxe larri nago-ta 
nere barrengo negu beltzean 
zorigaitzaren txantxangorriyak 
negar dario arantz artean!

__________

OTOITZARO
Gau artan egindako negar-otoitza

Txintik iñun ez... Gaberdiyaren 
altzo ixillean lurtarren griñak 
orain lo daude... 
Izar politak zeruko pitxi 
maitagarrien antzera dir-dir 
egiten due.

Nere gogoak ernemin bero 
igikor batez ortze garbira 
begirazten dit... 
Negar-malkoen urrin darion 
otoi eder bat, otoi xamurra! 
biotzez dagit.

Ixil adikor zoragarriya..., 
nere amaren laztan-irudi 
gozo-gozoa!:
zure bidez nik bizitz au baño 
geigo maita det gero zer izan 
eskutukoa!

__________

MENDI-ZALE

Usamendiko arizti zarra: 
Kezkaren osin beltzetik 
urundu nayaz ixil ontara 
eldu naiz gaxo..., bakarrik!
Amagabeko bizitz illuna 
luzaro jasan eziñik 
beste Amaren billa negarrez 
aldegin det an beetik. 
Negarrez nator zure kolkora, 
negarrez jayotz-erritik, 
iñoiz entzuten ez dalako an 
jardun arrotza besterik.
Mendi maitea: ez naiz beñere 
irtengo zure basotik!

__________

IZARTXUNE'RI
Bere urtegunean

Aitormendiko aingerux batek 
ikusirik bart pozez ni 
alako garaiz egiñalean 
lore billa mendiz-mendi, 
xorta polit au ekarri zidan 
onela esanaz: «tori, 
nere aizparen eskutan bigar 
egun-argitzez ipiñi. 
Zorion-agur, zorion-agur, 
jai ontan Izartxune'ri, 
emengo lorez bere biotza 
eztiro gozatu bedi!» 
Ondoren berriz ego zabalik 
illargitan txuri-txuri, 
Iparmendiko baso gañetik 
aldendu zan Maitagarri.

            * * *

Xorta bikain au artu ba gogoz, 
kolkotxo gañean jarri, 
ta lore oiek usai gozoa 
darien eraz..., legunki, 
zuk ere biotz barrenen dezun 
atsegiñezkiko lili 
xamurrez poza jario zazu 
gaur bezin oparo...! beti!
Zorion-agur, zorion-agur 
jai ontan Izartxune'ri!

__________

NERE BASETXEAN

Amesgillien pozkai ederraz 
alaitu naiz bat-batean 
ego-aldetik enada bi gaur 
etorri zaizkidanean. 
Goizetik emen era gozatsu 
xamurrez, ixill antzean, 
abegi on bat eskatzen daude 
txioka tellatupean.

Txori maiteak: luzaro jardun, 
ez ixildu, gogoz ari!; 
zuen txiogaz amets eginda 
esnatu naiz olerkari. 
Egazale dan biotz arin au 
pizturik oso ta garbi, 
goiz eder ontan egun argitzez 
biurtu zait oztin-txori.

Udaberriro zintzo datozkit 
yoan arren udazkenean, 
lagun oberik arkitu ezin 
nere aterpe xarrean; 
enada polit oiekin batez 
Saratxomendi gañean 
burauste zakar illunik gabe 
bizi naiz pake-pakean.

Mendiyan iñoiz aldarte txarrik 
ez det izan..., lasai nago; 
aldi bat ezik bizitz osoa 
nai nuke bertan irago. 
Txindiz aberats ez banaiz ere 
pozez nor aberatsago?; 
atsegiñaren ezti jatorra 
an beau ez, emen dago.

Elkarren etsai bizi dire-ta 
gauz onik ez uritarrak; 
mendiyan beso zabalik daude 
aritz pago ta lizarrak; 
iturritxoak biziro garden, 
eztitsu lili nabarrak, 
eta goizero txioka nere 
telatupeko maiztarrak.

             * * *

Txori maiteak: berriro jardun, 
ez ixildu, leyaz ari!; 
zuen bitartez amets eginda 
esnatu naiz olerkari!

__________

EZTILLARGI

		Lagun zintzo bati, ezkondu zan egunean

Gutxi nezake; nere muñetan 
ez dago txingar-alerik 
itz motel oien illuntasuna 
zerbait piztu lezakenik; 
egatu nayaz indarka emen 
asi naiz bañan... alperrik!
satorrai ezin jayo beñere 
uso politen egorik.

Alaz ere nik esan nai nuke 
al bezin eragoi, txukun, 
zure berrion ori dala-ta 
zenbat txalo jo ditugun. 
Argi darion lore bizi bat 
izanik betiko lagun, 
beronek o, zer-nolako poza 
gaurtandik emango dizun!

Amaika jolas eta par gozo 
eragindako billera 
len bezin alai ezin arkitu 
zu gabe gaurtik aurrera. 
Aingeru baten aldamenean 
zoruntsu biziko zera,
bañan noizik-bein agertu zaite, 
etorri lagun artera!

__________

ZORENTXU

Olerki-gayik ez nuan eta 
gai eder bat osatzera 
argirudiantz, ene Zorentxu, 
egoki etorri zera; 
aurrean beingoz ikusirik ain 
arrigarri dan sorkera, 
ez dakit oztin-gaiñ ori edo 
zu zeran zeru ber-bera.

Itzegin ezik, ikusi utsez, 
besterik ezertxo gabe,
egin zera zu, maite laztana, 
nere biyotzaren jabe; 
tximist-argiyaz jo-ta bezela, 
begi sorgiñ oien mende, 
biotz-barru nik sugar-ikara 
gozo bat ala zer ote...?

Orain ez baña gaztea nitzan 
garaiz izanik denbora, 
etzitzaidan len iñoiz orlako 
maizterrik sartu kolkora. 
Zaude, zaude or, ateak itxi, 
geigo, ez irten iñora, 
biotz gaxo au zugaz pizturik 
jardun bei gora ta gora!

Illargiyaren antzera sotil
nere gogoan zeundena, 
irripar batez eman didazu 
argi ta zorion dena;
baita nik ere ai-bezin aratz 
jasorik irudimena,
lerro-saill ontan gogoz damaizut 
ordañik aberatsena.

Galdetu eta maite nazula 
erantzun didazu benaz, 
zeru ta lurra gaur bezin alai 
etzaizkit agertu lenaz; 
sargori dagon arrats batean 
izuma sortzen dan eraz 
nigana ere aizeman arin 
gozoa dator mait'egaz.

Ene maitetxo maitagarriya, 
oparo maite nazuna, 
Aitormendi'ko lili txuriya, 
amets-iturri leguna: 
zu zera nere bizitz illun au 
argiz betetzen dezuna, 
asnas-emale zoragarriya, 
zu zera nere kutuna!

__________

ARGENTINA-KO EMAKUMEA

		Ruben Dario'ren olerki batetik euskeraztua

Arjentin-zelai aberatseko 
emakume goretsiya,
esango dizut zer-nola izan dan 
zure jatorri garbiya: 
esku ona dun lorezai batek 
lilien muin bereziya 
txertu-lan bidez aldarazi-ta 
sortzen da lore berriya, 
usai ta margo bikaña duen 
orri legunez jantziya; 
beronen berdin anitz ederki 
jayo ta txukun aziya, 
argi-pitxi bat bezin polita, 
eztigai zoragarriya, 
zu zera likur gozo darion 
«pampa»-ko lore biziya!

__________

MAITAGAR

		Erderazko olerki batetik euskeraztua

                         I

Egodun aur ilxuak otsegin du nere atean 
eta ots ori dardariztu da elxe ixillean.

Banoa pozik, Maitagar; or naiz, ez itzuri joan. 
Atoz barrura; aspaldi ontan zure zai negoan.

Atoz, ikusi etxea. Amets au egin ezkero 
lore bikañez apaintzen ibilli naiz egunero.

Ta bertan orain euki dezazun atseden guziya 
luma ta izara garbiaz jantzi det oe txuriya.

Sartu-ba; ongi etorri, arnas-emale maitea; 
etxe ontako zorion gaurtandik izan zaitea.

Alaitz aundiya nere gogora egun onek dakar,
biotz on baten zorunaz emen izaude, zaude maiztar!

                         II

Lau aldiz entzun det, o, Maitagar zorale itxua!, 
lau aldiz entzun ikaraz zure azkonen txistua.

Lau bider zauritu nazu: lendabizi kopetian, 
gero begitan, aboan berriz urrengo aldian;

ta nere miñaz erruki ezik orain azkenian
zure dardai me, zorrotzak, ikutu nau biotzian.

Adur samiña...! Biotz gaxo au ain gogor josirik 
illotz dago ta zorigaiztoaz... bizi naiz oraindik!

                         III

Beti-betiko itxi det giltzaz emengo sarrera,
aur zoro gezidun ori... bijoa nai dun aidera!

Azkon-uztai-ertzakin, kax-kax, jo du nere atea, 
ta ots orregaz dardarizten da etxe barrunbea.

__________

AURTXO MAITIAK, ATOZTE!

		Eusebio Blasco'ren olerki batetik euskeraztua

Aiton bat naiz ta gogaldi beroz 
izanik orain aur-zale, 
une politen abots, irri ta 
jolasak alaitze naute. 
Zorioneko aurtxo maitiak, 
nereganatu zaitezte!

Umeak lore biziyak dira; 
oien irritxorik gabe 
illun ta bakar etxe sollean 
uzkur gaxo bat nitzake. 
Zorioneko aurtxo maitiak, 
nigana eldu zaitezte!

Biotz mingarri baizik ez diran 
oroimen zar guzik nere 
begietara negar-tantoa 
iñoiz baldin badakarte..., 
malko samiñak txukatutzera 
aurtxo laztanak, atozte!

Eguna labur, zeregin eta 
nekea berriz, bai luze!... 
Idiki oso leyatil ori; 
eguzkiya doi, doi, ene...! 
Maitiño polit argijariok 
neregana urbil zaitezte!

Gizonak beti eskergaiztoa 
agertu izan didate, 
erantzun onik iñoiz ez eman 
anderux-biotzak ere... 
Zorioneko aurtxo maitiak, 
egiya zuek zerate!

Aunditu dira nere semeak; 
pozik dabiltz; ai! ez dute 
askoz alai ta zoruntsuago 
umetan zirenik uste, 
nik otsegiten nien garayan: 
aurtxo laztanak, atozte!

Eriotzako zori larrian
inguratu nazkizute, 
aingerutxoak aldamenean 
euki ditzadan ill arte.
Aur zoragarri..., aurtxo maitiak, 
muxu bana ekatzute!

__________

JOSE GAMBOA

Biotz-ikaraz nago, 
zer esan ez dakit, 
irabio samiña 
barruan dabilkit. 
II zera... gizajoa!..., 
negar, negar dagit, 
begiyak malko beroz 
gaur estali zaizkit. 
Bañan... arindu bitez; 
lur otza bakarrik 
ez gerala zerbaitek 
adierazten dit. 
Orain, Joxe, betiko 
zauden goi argitik 
zure aztar maitea 
emaro betorkit!

__________

IL DA!

		Orkaiztegi'tar Patricio jaunaren'ren oroitzaz

Euskoen Ama negarrez dago, 
negarez bakar-bakarti,... 
malko samiñak sortu zaizkio, 
poz-ate guziak itxi. 
Zoritxar beltza gaurko zoria; 
itun gaude..., kupigarri, 
eskutuko'ren aizeman otzak 
sugar maite bat itzali...! 
Irakasle on ziñana, zure 
gotuts argiaren izpi 
zoliaz gaurko goibeltasuna 
bat-batez urratu bedi!

__________

GOYAN BEGO!

		Larunbe'tar Rafael maitea'ren ilberria

Il da Larunbe, biotzez aur bat 
zirudin gizon argiya, 
illotz... illotzik lurpean dago 
maitale maitagarriya.
... Burua makur, begiyak lauso, 
orain nik itun-aldiya; 
izan ere lagun atsein ori 
ain ona zan..., ain aundiya! 
Beretzat onik ezer gutxi ta 
besterentzat on guziya, 
orlako batek emen ez baña 
zeruan dauka tokiya. 
Goyan izatez jaso dezala 
irabazi dun sariya!

__________

CARMELO ETXEGARAI

Euskotar zindo jakintsu ori 
bere gogozko lanean 
buru ta biotz, oso ta bizi, 
ain jator ari zanean 
ixildu zaigu beti-betiko, 
ixildu,... enda xarrean 
aren laguntza pozkai litzaken 
aldirik bearrenean.

Zeruan jai da..., jai aundia gaur 
oztiñ-une zabalean, 
eta jai onen goretsigarri 
Urtzi'ren aldamenean 
zure gogoa zoruntsu bego, 
zaude Carmelo, zaude an... 
euskoen otoi-urriñez orain 
bete dan garbi-sollean!

__________

AMA GAXOA NEGARREZ...

	Erraldoi zakar 
	itxusi batek
aizkoraz jo du aritza, 
	ta bertan zeuden 
	txoriak orain
izu ta larri dabiltza.

	Zastaka beti 
	gogor daraso
ebaki nayaz lenbailen; 
	bildur naiz gure 
	zuaitz ederra
ezpal biyurtu liteken.

	Aritz-pe ortan 
	Amagoi ona
itunki dago..., negarrez, 
	ain bakar uzten 
	baldin badegu
ilko da gaxoa miñez.

	Arren! utzi ba 
	zabarkeriak,
eldu laister beregana, 
	gure laguntzaz 
	alaitu bedi
Amatxo maite laztana!

__________

SEASKATIK ILLOBIRA

             I

     Amets igeskor 
     zoroak dira
lurtarren pozkai guziak, 
     txingarrak baño 
     iraute geigo
ez du-ta gure biziak.

     Gaztea nitzan 
     garayan beti
laisterka nebillen, itxu; 
     orain ondikotz 
     nere bidean
ñai arren ezin gelditu.

     Atsegiñaren
     ibargi-zale
jarraitu nitzan goizean
     nere gogoak
     poz-irudi bat 
ipiñi zidan aurrean.

     Ustez eroso,... 
     bañan ikuskin
arenganako bidea 
     txangoldari on 
     ez diranentzat
erpe ta zuloz betea.

             II

     Zertarako da, 
     zergatik maita
ondore txar dun irritza? 
     Egizko pozen 
     iturburuan
edan nai ezik gabiltza.

     Biotz geyenak
     zalekerizko 
igitzez daude lerzori;
     etsai gogorra
     iñolaz ere
ezin ase makur ori!

     Ta geok erru;.. 
     Alperrik dabil
gure gogotzar alena; 
     gaiztakeritik 
     erne dan pozak
ondoren beti galena.

     Bear genduken 
     bezela ziñez
gizonak gizon bagiña 
     ez litzake gaur 
     izango noski
bizitz au orren samiña.

     Elkarren etsai 
     buru-belarri
gabiltzanok, ain setatsu... 
     zer ote geran 
     galdezka nago:
zeken, dolor ala kaiku?

     Gauz onik ezin 
     lortu gerekoi
Izatearen bitartez; 
     jakiña da zer,... 
     guziya nai-ta
zorunik iñorentzat ez.

     Amets igezkor 
     zoroak dira
lurtarren pozkai guziak, 
     txingarrak baño 
     iraute geigo
ez du-ta gure biziak.

__________

GAU-EDER

Jan-edan utzez bizi nai ez-ta 
asmo garbien zale geranak 
gau ixillean jarrai-erazten gaitu 
pozaren goruntz-egadak.

Arrats gozoa...! Izar bikañez 
piztu da orain ortze garbiya... 
Eratsu dator..., geldi-geldiro, 
illargi bete zoragarriya.

Itxaso bare sotillak emen 
aldi berdiñaz, logura xamar, 
bere bits arro txuri-ixuriya 
ondar gañera poliki dakar.

... Kezka larri bat arindu nayaz 
begiratzen det urrun... an gora!; 
t'andik izumai atsegiñaren 
arnasa dator nere kolkora.

Gaberdiyaren ixill-uneko 
lillurapean... orren gentzaro!; 
lurtarrik ez dan ames-tokira 
aldatu banitz bezela nago.

Nere barruan orain ez digart 
zorigaitzaren ale bat ere: 
azi txarrak on biurtu zaizkit, 
samiñak ezti, arantzak lore.

                 * * *

Jan-edan utsez bizi nai ez-ta 
asmo garbien zale geranak 
gau ixillean jarai-erazten
gaitu pozaren goruntz-egadak.

__________

ZORION-AGUR

		Elosegi'tar Juliantxo'ri bere ezkontz-egunean

Udaberriko pitxi ederrez 
apaindu dira lorategiak; 
berrionaren otsa dakarte 
iturritxoen leyar biziak: 
Juliantxo ta Mañu'rentzat ain 
adierazi zoragarriak.

Emen bertako txoriak eta 
toki-aldakor direnak ere 
omen-abesti xamurragorik 
etzezakien egin beñere. 
Enadak aurten jai au dala-ta 
igaz baño len etorri dire.

Nere gogozko erle xar onek 
pittin-pittinka bart irazain dun 
ezti beroa zapitxo garbi 
lakar batean bildurik txukun, 
Juliantxo'ren eskuetara
maitaro dakart... Ona nun dezun!

Poli ta Miren zure guraso 
zintzoeri gaur begietara 
zuri bezela txingar urdiñez 
irtengo zaie pozaren garra. 
Biotz-mamitik opa dizuet 
goyeneko dan zori laztana.

Izartxoeren aizpa dirudin 
Mañu deritzan panpin argia, 
gaurtik aurrera zurekin beti..., 
zurekin altxor maitagarria. 
Gero ta geigo narotu bedi 
zuen barrengo poz-iturria.

Zorionaren goi-goyen zaude... 
Iritxi zeran tontor-gain ori 
lurretik baño bertago dager, 
askoz aldego zerutik noski; 
aren onduan arrikoxkor bat 
besterik ezin izan Aizkorri. 
Zorion-agur, zorion-agur 
biotz-biotzez Julianixo'ri!

__________

OPARIA

		Tolosa'ri

Jayoterria: Agur dagizut 
agur, agur...! Oroitz-indar 
pizkorrez orain biotz-barrena 
kemendu zait, biurtu gar. 
Illunkeriz bein aldegin arren, 
izanik beti Tolosar,
jai onen zale gogoak aurten 
zugana pozik narakar; 
barkatu-ba len ibilli banaiz 
emendik urruti xamar.

Ez nator utsik: erle ixil baten 
eraz nik arret aundiya 
bakar-lanean ipiñi eta 
ordaindu det zor guziya; 
itz oien bidez ona nun dezun, 
erri xar maitagarriya, 
amesgillien lorategitik 
dakarkizutan eztiya. 
Oneritzi ba..., gogoz artu ain 
opari leun garbiya!

Tolosa, 1923'ko Garagarrillaren 24'n

__________

IBAI-ERTZEAN

Bizitzaren itxasoa 
kerizpe ontan ugeldi; 
nere atseden zakonak 
osin bat ziñez dirudi: 
ibaiko auxe bezela 
otxan, bare, geldi-geldi, 
tokirik eskutunean 
irasor antzez nago ni. 
Ur, aize ta txoriñoen 
mingain jatorraz eresi 
legun bat abaro-zear 
urbil zait..., urbil maiteki; 
baitere susno garbiaz 
emengo baxaran, lili, 
untto ta senda-belarren 
emai gozo xamur ori. 
Lur onek axon dario, 
ibayak otzen ugari, 
ta bero zakarra dagon 
garaiz nik, oso zaleki, 
amorrayen osiñean 
egiten oi det igari. 
«Urume» zador, maitea: 
zugan da betiko-zori; 
bizitzaren itxasoa 
kerizpe ontan ugeldi!

__________

AN ZIAK...!

		Elosegi'tar Poli'ri

Tolosa egon arren 
emendik urruti, 
lagun elkartientzat 
orren bide gutxi!
Agur bat egin-zale 
nere gogo-txori 
egakor au, antziak 
iregana, Poli!

Vichy'tik 1927'n

__________

KILITXU SEASKAN

      Berdingabeko 
      aurtxo polita
amaren argi, zoruna, 
      osatu loaz, 
      ene potxolo,
eguzki maite kutuna.

Kun-kun, kun-kun...

      Egon ixillik 
      nere biyotxa,
negarrik ez-ba..., ixo, ixo; 
      amatxok gero 
      pitxi ederra
emango-ta egin lo-lo.

Kun-kun, kun-kun...

      Mumua dator, 
      ara!..., joan ortik,
utikan! ez eldu geigo!; 
      altxor maitia 
      polita da-ta
ez du negarrik egingo.

Kun-kun, kun-kun...

      Orain lo dago... 
      Irripar batez
piztu zaio arpegiya; 
      nunbait an goyan 
      jolasten dabil
Killitxu zoragarriya.

Kun-kun, kun-kun...

      Irudi laztan 
      poz-emaleaz
biyok amets egin zagun: 
      aurtxoak lotan 
      eta nik esna...
orren goxo...! Kun-kun, kun-kun...

__________

PA... PA

		Alberdi'tar joxe ta bere emazte zindoa'ri

Izan dezuen aurtxo 
maitiñe laztana 
bizitz-argi darion 
izar polita da; 
zuek zeratelako
bere aita t'ama 
biyeri nik zorion! 
t'aurtxoari pa... pa...

__________

EGO-AIZEA

Garai batzutan ibilli arren 
baztar guziak astindu-zale 
egoak iñoiz ordain baretsu 
leuna dakar ots aundi gabe.

Euskal-basotan arratsean lo 
zegon aldiko ixiltasuna 
utzirik orain egun argitzez 
jolaska dator aize biguna.

Oztargi dago... Mendi-tontorrak
aldakai sorgin batez bezela 
badirudite ten baño urrego 
gugandik oso bertan daudela.

Goi eta bea biziro alai 
elkartu dira laztan urdiñez, 
t'atsemalle dan ego-aizea 
maitaro dabil mur-mur ariñez.

Bere bitartez udazkenean
ibarrik-ibar, mendirik-mendi, 
banatzen oi da belar garo ta 
sagar elduen usai on ori.

Olerkari ta nere antzeko 
txoriburuen aizea dala? 
Zorionean, beronen bidez 
baldin banaiz gaur txori xamarra!

__________

ETXALAR

Udazkena da... Egurats epel 
ariñak usai gozoa dakar; 
sortalde-mugan egun txintaren 
argi-lorea dirudin izar
zuriya dakust... Garai ederra!... 
Nere barruan len ez det izan 
egunargitze otxanez orain 
piztu dan ainbat zorion-dardar.

Ipar-aldera begira nago,... 
arindu zaizkit amets-egoak, 
t'amets eder au osatzen due 
alai agertzen diran usoak.
Ara nun sail bat...! Ega biziyan 
gaindurik errez mendilepoak, 
bai zuzen t'ariñ onuntz jarraitu 
egazti polit urrutikoak!

Bañan... zer etsai sortu da bean?... 
Oyu, zalapart, iskanbill naste,... 
ardaill bizi ta zoroaz dira 
emengo baso guziyak bete!; 
ta goyan berriz uso gaxoak 
izu ta larri, noralde gabe, 
Etxalarre'ko sarea jo ta 
bertan loturik ikaraz daude...! 

                  * * *

Udazkena da... Egurats epel 
ariñak usai gozoa dakar; 
eguzki orail irten berriak 
Atxurimendi-gañez irripar 
alaya dagi,... ta nere biotz 
maitekor au ai! usoen eraz 
urduri eta leitsu dijoa 
ez daki nora! betiko egan.

__________

TXANTXANGORRIYA

Zuk dezun margo ber-bera duen 
osto geyenak lurrean 
zuaitzetatik erori eta 
banazka, soill, daudenean, 
begiyak xabal-xabal jarrita, 
adar me baten gañean 
egoten zera, txantxangorriya, 
negarrez udazkenean.

Ain txukun, apal eta geldiro 
jarraitzen zera kantuan, 
non ernai beti zuri begira 
egon arren bat onduan, 
naigabe pranko banatugatik 
kantari zauden orduan, 
iñoiz ez dizu ari zerala 
antzik emango mokuan.

Papar txiki ta gorrixta bor-boil 
ler egiteko zorian 
jardun-gai oso kupigarriaz 
beterik daukazunean,
ainbeste negar..., eresi xamur..., 
axanpa guzik batean, 
ez dakit nola kabitzen diran 
zure kolko politean.

Aldizka, purruxt, ega motxean, 
uste gutxiñez aurrera 
azaldurik an laister-bidetik 
maldagora goazela, 
gidari zintzo gertu bat izan 
nai bazenduke bezela, 
gure alboan zabiltza beti 
txoriño maiten-maitena.

Maite zaitugun ezkero nunbait 
ordañak aurrez ematen 
ote zabiltzan esan liteke 
negua sartu baño len. 
Ez ikaratu!; elurte gaizto 
aundienak izan arren 
gure ondoan arkituko da 
zuretzako ainbat lurmen.

O, txori gaxo, sotil, polita, 
biotz erien laguna, 
txiruliuka negar ugari 
eztiro dariyozuna: 
zu zera beti, txantxangorriya, 
zu zera txantxan-iztuna, 
alakoxe gauz maitagarri bat 
erakusten diguzuna!

__________

GOGO-TXINDOR

Ene txoriño maltea,
orren ixillik zer dezu?, 
zer naigabe latz, illunak, 
ikaraz ipiñi zaitu?
Txindor gaxoa!, ez beintzat 
zure kabitik urrundu, 
zapelatz gaiztoen poza 
ori egingo bazendu.

Zaude, malte... zaude bertan, 
ez izan toki-aldakor, 
nere zartzaroan ez det 
zu beste lagunik iñor. 
Berriro jardun zaite-ba 
len bezin alai t'adikor, 
yoranez abesten asi, 
gogotxindor... gogotxindor...!

__________

ZER NAI NUKIN

               Aldegain

Mendi-mendiyan etxe koxkor bat, 
iru-lau aritz aurrean; 
lili batzuek; erletegia 
toki babes politean. 
Atsegin-ezti gozo-gozoa 
bord'inguru xakonean 
egarriyaren asekai dagon 
iturritxo gardenean. 
Kezka larriei ateak itxi, 
uxatu guzik batean, 
maiztar illunik ez izan iñoiz 
nere biotz barrenean. 
Ixil osoa... Iñoren zantzu 
gaiztorik ez beñere an, 
ametsak lagun, amets egin, bai, 
amets ..! mendi-magalean... 
Ori nai nuke, ezer ez geigo 
bizi naizen bitartean. 
Gero... ezurrak arri biyurtu 
goreneko tontorrean, 
ta ni naizen au gotuts idoro 
oztiñ-une zabalean.

               Alderantzi

Zori legunak alde batera 
utzirik bear dan bezin 
igikor izan, eta jarraitzez 
beñere aspertu ezin.
Egiya maite, gezurra txautu, 
zuzeneko bidez ekin, 
arnari onak sortu ditezen 
kezka zindoaz eregin.
Ta zenbait alper baldin ba'daude 
beren izaeraz erkin, 
lasonar oien gogo muxarra 
beti lo egon ez dedin 
esnale zorrotz eragikor dan 
deadar bizi bat egin. 
Ori nai nuke; bar-barrenengo 
griña beroaz irakin, 
ta nere bizitz-azken garayan 
ur-ertz alai batean ill. 
Gero... soin otza itxasoaren 
oziñak eraman urrin,... 
gezal biyurtu, ta ni yoranez 
ezilkor naizela jakin.

__________

GAUR IRE EGUNA

		Kortejarena'tar Eugenio'ri

Jai au gorendu-zale nauk, eta
itzez nai bezin ederki
jardun ez arren, zer gero...?, gaur nik
kezkaren zimiko gutxi;
iztun sor edo txar izateak 
naiz poto egin-erazi,
nere gogoa etzeok beintzat 
mingaña bezin elbarri. 
Agur, Eujenio; i bezelako 
gizon jator, maitagarri, 
banako batzuk izan litezkek, 
oberik iñor ez noski; 
buruz ernaya, biotzez ume, 
eztarri leunaz txori, 
aldegai guzik irekin dituk..., 
irekin oso ta garbi. 
Berriro agur, agur, Eujenio, 
eun urte bizi ari!

__________

ÑIR-ÑIR

Gaur urtezar da... Neretzat egun 
ziaro goibel, itzala; 
susperraldi bat nigan ez, baizik 
oroitz-ernemin-ikara. 
Ain gogo-motel nagon ezkero, 
berez ezin baldin'bada, 
ardo beltx onez indartu bedi 
nere barrengo taupada.

		Malen, ixuri!; 
		leyar xakona 
		poliki bete; 
		ixurtzearen 
		gurgul-ots ori 
		edan-pozaurre!

Buru ez baño sapayo zar au 
arestian sormindua, 
orain ez dago beintzat illunde 
nagiz korapillotua; 
alik lasterren jaurtiki urren 
erdilo zegon trikua, 
ipurtargi ta pinpilinpauxez 
bete da nere burua.

		Nere zartzaro 
		illunean gaur 
		piztu da zerbait; 
		iñar-jarioz
		gezur bat ote...? 
		zer barrendu zait?

Zorigaitzaren larri samiña 
sendatu zait..., ito nere 
biotzean len ezkibel zegon 
xomorro beltxa; gaur ume! 
Irudi laztan jayoberriok
zer gai dira..., nungo sortze...? 
Txingar ariñen gurutz'egada 
nere pozaren poz-eule!

		Ixillun baten 
		ordez nik orain... 
		zerbat argizko irudi...!; 
		mama gozo au 
		beste pittin bat 
		Malen, ixuri!

__________

BELARRA

     Arazo-garaiz 
     erre-zale naiz,
pipa da nere laguna, 
     ke-belar oso 
     samin ta gozo
nastuen ontzi kutuna.

     Pipa laburra; 
     nere sudurra
usai-eginkor luzea; 
     onen azpiyan 
     dagon aldiyan
nik pozor bete-betea.

     Nayen dan eraz 
     maita det beraz
atson darion belarra; 
     onen bidez ain 
     barru det orain
idarokizko txingarra.

     Toxatik artu, 
     gañezka sartu
kider-buru xakonean; 
     ke-belar ori 
     urriñez jori
laister da sudurmintzean...

     Pipa txuriya,
     kirten ausiya, 
zorungai eder osoa;
     aur zar batentzat,
     ziñez neretzat, 
edoski maite gozoa.

     Ezpain-ertzean 
     pipa jartzean...
agur!, kezkaren goibela: 
     burauste zakar 
     guzik, bai azkar
banatu kea bezela!

     Uste bat oker 
     irten-da loger
etsayaz etsai banago, 
     pipari esker 
     ez du gau-lisker
onek irauten luzaro.

     Olerkarien 
     amets-aldien
goraltzigarri da nunbait; 
     argatik nere 
     olerki-xeme
apal au berdin sortu zait.

     Arazo garaiz 
     ele-zale naiz,
pipa da nere laguna: 
     ke belar oso 
     samin ta gozo
nastuen ontzi kutuna.

__________

ERREGE-JAYA

Izar txuri-txuri bat 
agertu da goyen;
au poxa! laister dira 
Erregiak emen. 
Pitxi eder ta goxo 
ekartzale oien 
bidera guk, amatxo, 
zurekin lenbailen...

	Goazen, goazen txit alai 
	Izazkun-mendira, 
	argitasun polita 
	piztu dan tokira!

Aurtxo maitagarriak 
maitatzera pozik 
zaldi-gañean datoz 
eguzki aldetik. 
Ara..., ara nun diran 
jostalluz beterik; 
errege beltxa dator 
bestien aurretik!

	Apaiñ-apaiñ jantzita 
	lore-sorta bana 
	eskeintzera gatoz gaur 
	erregiengana.

Ama-Birjiñari ere, 
atsegin ar dezan, 
txortakin batez muxu 
nai diogu eman; 
t'iru errege oeri 
amatxo, zuk, esan 
pitxiak, bai, jartzeko 
aren eskuetan.

	... Orain aurrean daude; 
	ikusi bertatik; 
	iñoiz ez degu izan 
	orlako zorunik.

Au poxa!... Erregiak 
etorri zaizkigu, 
biotz-biotzez orain 
agurtzen ditugu. 
Laister, lo bat eginda, 
zorioneko gu!
xapata barrenean 
a, zenbat jostallul

	Amets eder goxo bat 
	aurrak ein dezaten 
	izar txuri politak 
	piztu dire goyen.

__________

ELUR-OSTOAK

Egun epel ugari 
aurten azaroak 
eman dizkigu, bañan 
zer ondorengoak!
Aizeak daramatzi 
zuaitzen ostoak 
ta ixill-ixillik daude 
txoriño gaxoak.

Uso-luma txurien 
antzez mara-mara 
elur-ostoak datoz 
mendi gañetara. 
Txuri... txuri-soill ango 
larre, baso, txara..., 
laister bean ere bai 
elurrezko izara.

Itxaso ta mendiyak 
era batez ubel, 
argizpitxo bat ere 
iñondik ez emen. 
Illotzik dago lurra, 
oztaldea goibel, 
nere gogoa berriz 
erdi-gaxo..., motel...!

Ez, ez...; agertuko da 
noizbait eguzkiya, 
illun otzaren urren 
berogai argiya. 
Orain negua, bañan 
gero udaberriya, 
poztu bedi-ba nere 
barrengo txoriya!

__________

ABESTI KUPIGARRIYA

Goibelolz-unez aurten izan dan 
illunperik otzenean, 
auzoko beste guziak lasai 
lotan zeuden bitartean, 
eresi xamur negarrgarri au 
entzun det bart arratsean.

	«Gaitzaren mende
	     ain kupigarri
	zauden semetxo maitea, 
	     gau otza da-ta 
	     mugitu gabe
	seaskan egon zaitea».

	«Negarrik ez-ba..., 
	     ene biyotxa,
	pupua nun, zer min dezu?; 
	     maite-maiteka 
	     zure amatxok
	azkar sendatuko zaitu».

	«Listor beltzen-bat
	     oso barrura
	sartu zaio Maitiño'ri;
	     gaxoak orain
	     zurbildutako
	landaretxoa dirudi».

	«Ikaraz nago: 
	     elur-maindire
	gañez datorren aizeak 
	     aldizka emen 
	     banatzen ditu
	txakur-zaunkada luzeak».

	«Otoi, otoi, Jaun!...
	     Ume laztan au
	luzaro ez euki miñez,
	     bestela nere
	     biotz gaxoa
	lertuko da zorigaitzez...».

	«Orain,.. bai argi...!
	     Zure begitan
	piztu da zeru ber-bera;
	     Maitiño polit
	     zoragarriya
	laister sendatuko zera».

	«Abo xabalik
	     lotan... Ez, ene!...
	illotz, illotzik Maitiño!; 
	     il da-ta nere 
	     bizitz argal au
	goibeldu beti-betiko!».

Ixildu zan...; ezeren txintik 
ez nuan geigo nabaitu; 
illunde otza goi eta bean 
guziya len bezin mutu... 
Gertaldi beltz au iñolaz ere 
ezin det burutik kendu!

__________

OROIMEN ZARRAK
Santo Tomas'ko periya...

Umetan nik ain gogoz izanik 
erri polit au ikusi naya, 
etzait beñere aztuko noski 
oñez etorri nitzan garaya. 
Berrogei urte gaur bete dira, 
egun berau zan..., egun alaya!, 
neretzat jairik bein izan bada, 
aitortu bear, ura zan jaya!
Itxaso zabal, Zurriol aundi, 
Alderdi-eder, bulebar, kaya... 
Tolosatikan zetorren mutil 
koxkor batentzat izer ikuskaya...!
Ondoren berriz plaza berriyan 
arkitu nuan beste pozkaya: 
ango zalapart, algara zoro, 
jardun bizi ta... txistor-usaya!; 
esan zeikean jai ori zala 
Akelarre'ko sorgin-eztaya.

__________

DONOSTI'KO ERRI—JAYA

Oitura zar gozoak 
berrizturik emen 
zernai jolas badute
koxkeruak aurten.
Ikusi gabe oso 
zalla da sinisten 
erri-jai onek zenbat 
zorion dakarren.

Gizasemeak alai, 
neskatillak zoro, 
oien biotzak iñoiz 
ez daude noski lo. 
Gazteak bakarrik ez; 
baita zarren gogo 
motela-re gaur pil-pil 
gazte xamar dago.

Maitagarri'ren aizpa 
polit, atsegiñak, 
musu-gorri, begi-beltx, 
edo bai urdiñak, 
itz batean: emengo 
anderux panpiñak, 
zuek izain zerate 
gaurko erregiñak.

Biotz guziak ernai, 
begiyak dizdikor, 
jolasen otsa nunai 
zabaldu da bizkor. 
Beñere poz bat izan 
ez duanik iñor
baldin bada... jai ontan 
Donostira betor!

__________

ELURMENDI

Zer irudi gaur...? zer alatzaro 
gelgarri mendi-gañean...? 
Aitor ber-bera endikur baten 
antzez an oztadarpean!

Aitor'ekin bat ara nun berriz, 
ara nun euskozai garbi 
ta goyeneko idazlaria! 
Berori zein?... Elurmendi.

Negarrez dagon Amaren alde 
Elurmendi'ren ekiña...!; 
negarrik ez gaur beste guziok 
ain zintzo jardun bagiña.

Lore samiñak usai gozoa, 
basillunak intz-iñargi, 
satorrik ez dan Elurmendi'ko 
erle beltxak ezti txuri.

Jaun argi ori ez da beñere 
izan, ez, gogo-sorayo; 
itz-eule jator bikañagorik 
emen beintzat ez da jayo.

Ziri-jolas on politak ere 
ba'dakizki sortzen alai; 
arrano beltxa! joku zaill ortan 
iñor ez noski bere gai.

Txiliport edo pottorro bezin 
murgile bizkor, yayua,
ziriya sartu ondoren zuk pott!... 
arrapazak pottorrua!

Urgull-mendiko zugaztitxoan 
elkarti biltzen geranak 
biotz-mamitik demaizkitzugu 
atsegiñezko laztanak.

__________

ARRANO TXIMIST

		Garitaonandia'tar Bitor jauna'ri

     Buru ta biotz 
     osoro berdin
aberzai baten antzera 
     «Argi» darion 
     zuzen-bidetik
galenki zoaz aurrera.

     Oñak arin ta 
     biotza sendo,
neke bildurrik ez dezu; 
     goiko basotik 
     lau aldetara
irrintzi t'abar dagizu.

     Ain abesle dan 
     Elurmendi'ko
urretxindor maite ori 
     bertan ikusten 
     zaitun aldiro
asten da pozez kantari.

     Gogoz ernaya, 
     ankaz txit agitz,
oreña bezin bizkorra, 
     maldarik zalen 
     pikoenetik
zu beti gora ta gora!

     Arrano tximist!..., 
     ez derizkiot
zuretzat gai danik iñor;
     geyenak poto
     egin degu-ta...
zu zera nagusi, Bitor!

__________

ABIÑE TA XUMELAR
Abesgai

	XUMELAR
Ene kutuntxo maitia, 
Aitormendi'ko lilia, 
olerkari ta biotz gaxoen 
amets-irudia; 
urdin gorengo txingia, 
izartxo dizdizaria,
otoi dagizut! Abiñe, 
nitzaz kupitu zaitia!

	ABIÑE
Itz eder oien eztiya
legun eta bereziya,
zure goi-jardun aratzak, ene!... 
zoratu nau iya;
sinistutzen det egiya 
izango dala guziya, 
begi zoliak, ezin ukatu, 
biotz maitatiya.

	XUMELAR
Zuk ere begiak zoli,
uso batek bezin argi,
ain zeru-txingar politik 
ez det egundaño ikusi; 
ezpañak anpolai gorri, 
ortzak berdin, txuri-txuri, 
elur gañeko pinpiña 
zure aboak dirudi.

	ABIÑE
Ez det izan ispillurik
ugeldi garbiya baizik, 
itxusi edo ederra naizen 
ez dakit oraindik; 
bañan esango dizut nik 
ez dala beste biotzik 
nereak ainbat Xumelar'ena 
maita lezakenik.

	XUMELAR
Goibel ondorean urdin, 
zorilatz urren atsegin, 
bat-batez orain arindu zaizkit 
ainbeste kezka-min; 
zure gogozko izan nedin 
egingo det nik alegin, 
izeñen zorion bizi bagiña 
biyok alkarrekin!

	ABIÑE
Xumelar mutill alaya, 
Mendiburu'ko artzaya, 
garbiro, ziñez itzegiteko 
eldu da garaya; 
berdin danez gure naya 
zu, bai, nere senargaya, 
laister biyontzat bat izan bedi 
otorduko maya.

	XUMELAR
Lilitxu panpin laztana,
nere maitekor zerana, 
mintzo gozoen eztiya dator 
zerutik nigana; 
zer ote gerta zaidana...? 
o, nere zorun otxana!, 
etzait aztuko pozaren-pozaz 
gaur entzun detana.

__________

ELKARMAITEAK

Mendi-mendiyan biziro jator 
atsegiñaren susnoa 
arturik daude Indo ta bere 
emaztegai dan usoa. 
Berau liraña, mutilla berriz 
aritza bezin sendoa, 
antzu ta txepel ez dago noski 
menditar oien gogoa; 
ikusi biyak elkarri ziñez 
damaien ezti beroa!

Muin sakon batez irentsi nayaz 
bezela bizitz osoa 
dager Indo ta bere besotan 
lilluraz txingi gozoa. 
Ubiljario zoragarriya... 
euskal-usai dun margoa!; 
onen egille gaztea goruntz 
«toki!» dearka dijoa. 
... Kaperotxipi, txalo ba zuri, 
txalo ta goren-zantzoa!

__________

GURE TXOKOA
Abesgai

«Gure txokoa» da gure txoko 
berezi maitagarriya, 
atsegiñaren kabiya, 
goibelik ez dan tokiya,
«Gure txoko»an betiro dager 
pozaren poz-eguzkiya.

	Gogo-lizunik beñere sortu 
	etzaion toki laztana...
	«Gure txokoa», gure txokoa, 
	biotz-ibargi zabala!

Alaitasunik ederrenean, 
zorioneko gizartez, 
lagundi onen bitartez 
elkar maita degu ziñez: 
alditxar edo sumin gaiztorik
«Gure txoko»an beintzat ez.

	Gogo-lizunik...

«Gure txokoa»n izaten degu 
atsegiñezko billera; 
arazo txarrik... bai zera!, 
samiñak aide batera 
utzirik emen ezin obeto 
guziok arkitzen gera.

	Gogo-lizunik...

Eresti jator politak emen, 
ziri-bertso ta beste gai 
xamurragoak ere bai 
abesten ditugu noiznai; 
billera-txoko pozgarri ontan 
gure biotzak beti jai!

	Gogo-lizunik...

Oraindiokan iñori etzaio 
emengo aterik itxi; 
naiz izan beltz edo txuri, 
ezpada beintzat mutiri,
gogo zuzenez baldin badator 
«Gure txoko»ra sar bedi.

	Gogo-lizunik...

«Gure txokoa» da gure txoko 
berezi maitagarriya, 
atsegiñezko kabiya, 
goibelik ez dan tokiya, 
«Gure txokoa»n betiro dager 
pozaren poz-eguzkiya.

__________

LEIZA

     Lenen-garaiko 
     lurrin gozoa
darion erri xar ori 
     alai ta txukun 
     mendi-niendiyan
begira zeñen egoki!... 
     Basetxe polit, 
     saroi aberats,
landa-saill eder ugari, 
     gorenen berriz 
     erpin galenak
erritxoaren zaindari.

     Bazter maitia, 
     txoko laztana!,
zure gogo ber beraz ni 
     euskotar naizen 
     ezkero pozez
agur dagizut..., irrintzi!

__________

AKELARE
Sorgin-eztayak

Iñauteri egunez 
Tolosarren pozkai 
zorionean gatoz 
abesturik alai.
Ez gera gu zenbaitek 
uste bezin etsai, 
kalterik ez diogu 
iñori egin nai. 
Zuek dezuten jayaz 
sorgiñak ere jai.

	—Andre muskin sudur kako, 
	begi-gorri;
	onen aurrean mamutzar 
	ezpain-lodi.

Gauz arrigarri asko 
egiten ditugu: 
itxusi diran gazte 
guziak edertu,
ta neskazarrak noiznai 
berriro gaztetu. 
Geroko berri ere 
ziñez ba'dakigu, 
etorkizunik ez da 
guretzat illundu.

	—Andre muskin...

—Basojaun bizarbeltzak 
andre muskiña'ri 
eragiten dizkio 
milla sorginkeri. 
Biyak ziñuka daude 
bata besteari, 
ta pertzaren barrenak 
borboill-otsa dagi. 
Eztayak dira laister,... 
zoramena sarri!

	—Andre muskin...

	BASOJAUN
Zure gogoa oso
lizundu ezpada,
andre muskin, atoz gaur 
nere besotara; 
sorgin-ontziyak emen 
borbollez dasana 
iduri zait erantzun 
atsegiña dala. 
Muskin, argitu bedi 
lezaundiko itzala!

	MUSKIN
Nere biotz-barrengo 
irakin gozoa 
Basojaun, zuregana 
lurrintsu dijoa; 
ontzi onek darion 
marmari zoroa 
ezin izan liteke 
adikorragoa... 
Gaurtandik nere senar 
basojaun sendoa!

—Kuku sorgiñak iru bider jo... 
entzun degu bere deya 
gaur arratseko illargipean 
Akelarren eztai-jaya.
Basamilloa surtara bota, 
orain degu-ta garaya; 
maitaro emen zabaldu bedi 
sorgin-belarren usaya!

	—Tin... tin... tin...
	—Ju, ju, ju, ju!
	Ja, ja, ja, ja!

—Entzun, entzun jai-algara 
zaleki osiñik-osiñ, 
lur osoak poz-ikara, 
izate guzia sorgiñ. 
Gaur degun asti-billera 
arrats obegoan ezin; 
uju, ju, ju!,
ja, ia, ia, ja!...
Andre muskin, andre muskin 
askai zoroen erregiñ!

__________

LOZORROA

Irudi polit egalariya, 
mari-sorgiñen aizpa txuriya, 
jarraitz ariñez dardar bizian
	egiñalean
itzuri doa pizturik bere 
leñuruz goiko sapai guziya.

... Orain, zer emen...? Itzal gaiztoa, 
arrats egoen irabiyoa. 
Gau naspill ontan biziro larri,
	buru-belarri,
iñolaz ezin... ezin arindu 
nere jabe dan amets-mordoa.

Dunbots-ikara, tximist-argiya, 
etsai-zalapart izugarriya, 
ta gainka berriz itxaso nastu,
	indar askatu 
amorratuen eraso beltza, 
apar darion ekiñaldiya.

... Otoi, Basojaun; ez egin arrunk!, 
ire mendean zertako nadunk? 
zer asmo gaiztok neregan'akar?
	Ogei atzapar,
ara or... ara ...!; ez ba nigana...!
Basojaun, Basojaunl... «zurr... unk, zurr... unka».

                     * * *

Goiznabar-zori, goiznabar-zori!, 
leiza-zuloa erraldoi-obi! 
Mendi-tontorra len bezin alai;
	garaitots, garai! 
Egun argitzez andik amildu 
osin-basoko mumutzar ori!

__________

PELLO-ZIRI

Oñetako egille
yayua zan ori, 
bañan jai egiteko 
yayogua noski: 
alper izugarriya, 
lanetik igasi 
sagardotegietan 
zebillena beti.
Bere nagusi onak, 
uzkurti arekin
jardun gaiztoan geigo 
ibilli etzedin, 
bein esan zion: Pello, 
aspaldi zeregin 
edo lan gutxi dago 
t'aurrera nik ezin
artu zindezket emen... 
«Zer? —Pelo'k daruntz— ni, 
lanik ez dagolako 
emendik bidali? 
Ez orixe!; barkatu, 
bañan erabaki
txarra eman diozu 
gaurko auziyari; 
iru geranoktatik 
bidal itzazu bi;
lanik ez dan tokiyan 
alperra nagusi». 
T'alkiyarekin, tanka, 
lurra joaz bertan, 
lantegiko nausiyak 
bidali etzezan, 
gure Pello-ziri au 
gogor exeri zan. 
Arrazoirik etzula 
iñork ezin esan!