Eka 03 21

Flann O’Brienen narratiba

XX. mendeko Irlandako idazleen artean izen ezinbestekoa da Flann O’Brienena. Kazetaria lanbidez, haren garaikide izandako hainbat idazle ezagunek aipatzen dute O’Brienen lana, estiloz ausarta, idazle postmodernoen aitzindarietako bat. Nagusiki ingelesez jardundakoa, An Béal Bocht eleberria eman zuen gaelikoz, eta hango atal bat, Anbrosio, ekarri digu euskarara Xabier Bovedak, Idatz& Mintz aldizkariaren 69. zenbakian.

Mai 25 21

Adam Zagajewskiren poemak

Joan den martxoaren 21ean hil zen Adam Zagajewski poeta poloniarra. Ukrainako Kviv jaioterritik II. Mundu Gerra garaian kanporatutako familia judu batekoa, Polonian hazi zen eta hango literaturako azken urteetako izen handietako bat da. 68ko Belaunaldiko kide, hainbat hizkuntzara itzulia izan da bere lana, eta orain baita euskarara ere, Iñigo Astizek ekarri digun poema sorta eder honekin.

Mai 17 21

Palestinako ahotsak

Bonbak erortzen ari dira Gaza gainean duela bi urte bezala, duela zazpi urte bezala, duela bederatzi urte bezala, duela… 2012an andreasetagudrun agerkari digtalak 10 poeta palestinar garaikideren 20 poema eman zituen, Hedoi Etxartek euskaratuak. Hemen dauzkazue irakurgai, Palestinarekin elkartasunean burututako Biladi Hadi egitasmoko argazkiek lagunduta.

Mai 06 21

Erich Frieden mendeurrena

1921eko maiatzaren 6an jaio zen Vienan Erich Fried idazlea. Londresera erbesteratua, etxearen galera hori eta boterearen aurkako borroka oso presente izan dira haren poemagintzan. Akademia Sekretuaren Egutegiak (1985) bere poematxo bat argitaratu zuen, eta Zer aldizkarian ere ekarri zuen euskarara I. Martiartuk beste bat. Hemen dituzu biak.

Api 29 21

Bizikletak, giharrak, zigarretak, Carver

Haur baten bizikletaren desagerpena, gertakari bezala, eta gurasoen esku hartzea, keinuak, testosterona eta pultsio oinarrizkoenak bildu zituen, ohiko maisutasunez, Raymond Carver idazleak Bizikletak, giharrak, zigarretak ipuinean. Haren hainbat bildumatan argitaratua, hona dakarkigu gaur narrazioa EHUko Itzulpengintzako ikasle den Leire Vargas Nietok euskaratua.
Raymond Carver

Api 19 21

Edna St. Vincent Millayren poema antologia

XX. mendeko ingelesezko poesia lirikoan maisu-maistren artean Edna St. Vincent Millay estatubatuarrakk leku berezia du dudarik gabe. Poesia lirikoari jarraiki, ni poetikoaren sentimendu barnekoak agertzen dira bere poesian, edertasunez adieraziak beti ere. Haren esku eta teknika poetiko paregabearen bidez ontzen ditu poesiaren historiako gai klasikoak, hala nola, amodioa, heriotza, haurtzaroa. Begirada feminista ere berezkoa du, baina aldarrikapen argi moduan bainoago hainbat gairen tratamenduan eta begiradan dago bere feminismoa. Bere garaiko beste zenbait poetaren aldean, forma klasikoagoak erabili zituen, nagusiki forma neurtu eta errimatuak baliatuz, eta eskema metrikoak eta errimak errespetatu ditu itzulpenean Ana Moralesek trebetasun miragarriz.  Millayren poesia formaz klasikotzat eta edukiz moderno eta apurtzailetzat jo izan da, eta kontraste hori da haren poesiaren ezaugarri behinenetako bat. Goi mailako poesia, orain arte euskaratuak zeuden zenbait ale solteri segida ematen dien kaier honetan irakur dezakezuna.

Api 18 21

Christopher Okigboren poema antologia

Bere poemak kolore eta formen eztanda modukoak dira, narratibitatetik bainoago une jakinen marraztetik abiatzen direnak. Hor agertzen da ni poetikoaren inguru aberatsa; landaredia (izpilikua, irokoa, sandaloa…) eta animaliak (lehoiak, elefanteak, arranoak…), baina baita gizakiak ere, inguruko lagun eta senitartekoak. Poema aski modernista eta konplexuak dira asko, eta collage teknika erruz darabil. Irakurleak irudi festa baten erdian topatuko du bere burua maiz Christopher Okigboren poesia irakurtzean. XX. mendeko poeta afrikar handienetakotzat jotzen da nigeriarra, 1967an Biafrako gerran soldadu zela hila. Okigborekin, Afrikako idazle bat ekarri dugu, lehen aldiz, Munduko Poesia Kaieren bildumara, hemen irakur dezakezuna, Karmen Irizar Segurolaren itzulpenean.

Api 15 21

Aime Cesaireren ahotsa

Apirilaren 17an hamahiru urte beteko dira Aime Cesaire poeta eta aktibista martinikarra hil zela. 2014an, Munduko Poesia Kaierak bildumaren hastapenetan, haren antologia bat argitaratu zen, Iñigo Aranbarrik euskaratua. Beste poema batzuekin batera, Sorterriratze baten kaiera poema luzeak hartzen zuen toki nabarmena, Cesaireren obra enblematikoena baita berori, eldarnio modukoa, arnasa luzeko hordialdi poetikoa. Kritiko bezain autokritiko, beltzen egoera lazgarriaren salaketa. Aranbarrik berak erregistratu du Cesaireren ahotsa, ordubetetik gorako errezital berezian.

Sorterriratze baten kaiera

Api 14 21

Maiakovskiren Ozeano Atlantikoa

1925ean, AEBetan hitzaldi batzuk emateko gonbidaturik, Vladimir Maiakovski Espainia izeneko bidaiari-ontzian ontziratu zen. “Espainia bidaiari-ontzia, 14.000 tona. Ontzi txiki bat da, GouM saltokien modukoa. Hiru klase, bi tximinia, zinema bat, kafetegi bat, biblioteka bat, kontzertuetarako areto bat eta egunkari bat. Atlantikoa egunkaria”. Ozeano Atlantikoa, Maiakovskik ikusitako ozeanoa, umorez eta ironiaz betea, bidaia honetatik sortutako testuetako bat da. Poema Moskun argitaratu zen lehen aldiz, Izvestija egunkarian, 1925eko abuztuaren 15ean, eta idazlearen heriotzaren eguna kari, hona dakarkigu Ekaitz Sirventek euskaratua.

Api 09 21

Charles Baudelairek 200 urte

Duela 200 urte, 1821eko apirilaren 9an jaio zen Charles Baudelaire. Lirika modernoaren abiatzaileetako bat, hala bizitza nola obra erreferente ezinbestekoak dira literatura unibertsalean eta euskarara ere hainbat aldiz ekarri izan da, liburu osoak eta poema solteak, eta Literatur Emailuotan ere agertu izan da. Oraindik orain Gaitzaren loreak, haren lan nagusia, Patxi Apalategik euskaratu du eta Balea Zuriak argitara eman, 2020an. Urteurrenaren harira, liburu enblematiko honetako sei poema dakartzagu, eta baita Jean-Baptiste Orpustanek itzuli zuen Poema xipiak laxoan ere, osorik.

Api 03 21

Quim Monzoren Burdinbidea

Ez dira bidaiatzeko egunik aproposenak egungoak, molderik fisikoenean bederen. Istorioak, baina, beti izan dira bidaiatzeko bideak, eta bidaia bera maiz istoriorako bide. Tren-bidaia bat hartu zuen oinarri Quim Monzo idazle katalanak, eta ikuspuntuak bihurdikatuz, gertakari beraren aurkia eta ifrentzua erakutsi. Izaskun Etxebeste Zubizarretak ekarri du euskarara katalanaren Burdinbidea ipuina.

Mar 27 21

Antzerkiaren Nazioarteko eguna

Antzerkiaren Nazioarteko eguna ospatzen dugu urtero martxoaren 27an. Urtero, munduko antzerkigile batek manifestu bat idazten du egun honetarako. Sarritan, manifestua euskaratu eta gurean ere irakurri egiten da antzerkiaren inguruko mezu hori, aurten ere Baionako antzoki okupatuan, Donostiako Antzoki Zaharrean edo Iruñeko Antzerki eskolan irakurriko da beharbada.

Antzerkiaren Nazioarteko eguneko mezua

- 2021eko martxoaren 27a, Helen Mirrenek idatzia (Erresuma Batua)

Zein garai zaila izan den ikuskizunen munduan, artista, teknikari, tramoia eta segurtasun ekonomikoagatik hain estigmatizatuta dagoen lanbide honen alde borrokatu diren emakumeentzat.
Baliteke segurtasun-gabezia horrek indartsuago bihurtu izana pandemia hori duintasunez bizitzeko.
Haren irudimena komunikatzeko, asmatzeko, imajinatzeko eta hunkitzeko modu bihurtu da egoera berri horietan, Interneti esker, noski.
Gizakiok aspalditik kontatzen ditugu istorioak, planetan bizi garenetik.
Antzerkiaren kultura zoragarria Lurrean bizi garen bitartean biziko da.
Idazleen, diseinatzaileen, abeslarien, aktoreen, musikarien eta zuzendarien sormen-bulkada ez da inoiz estutuko, eta etorkizun hurbilean indartsu eta mundua ikusteko modu berri batekin garatuko da berriro.

Irrikitan nago!

Helen Mirren,
zinemako, antzerkiko eta telebistako aktorea

Mar 18 21

Odisseas Elytisen urteurrena

Duela 25 ute, 1996ko martxoaren 18an hil zen Odisseas Elytis, poeta greziar handietako bat. Bizi zen inguruari kantatzen hasi, II. Mundu Gerrako esperientzia kontatu eta gerraostean ibilbide luzea egin zuen haren poesiagintzak. Nobel saria jaso zuen 1979an. Elytisen heriotzaren urteurrenean, grezieratik Monograma poema itzuli du Joannes Jauregik. Lehenagotik Maiatz aldizkarian Itxaro Bordak eta Senez-en Koldo Ruiz de Azuak ekarriak zizkioten haren poemak euskarari. Hemen irakur ditzakezu denak.

Mar 18 21

Pariseko Komunak 150 urte

1871ko martxoaren 18an altxatu ziren Parisen, eta Komuna aldarrikatu. Bertan zen Louise Michel ere. Aurretik poemak argitaratzen hasi zen, eta Pariseko literatur zirkuluak ezagutu zituen. Langileen aldeko bazkunetan jardun zuen, eta Pariseko Komuna izango zenaren aurrekarietan eta matxinadaren gogorrenean borrokatu zen , hala azpiegituran nola karrikan bertan. Deportatu egin zuten Kaledonia Berrira 1873an, eta han sendotu baino ez zitzaizkion egin zigorrera eraman zuten ideiek: hil arterainoko militantea eta idazlea izan genuen. Komuna idatzi zuen 1888. urtean. Koldo Izagirrek euskarari ekarria, 2006ko urtarrilaren 6an eman genuen Emailuetan, idazlearen heriotzaren 111. urteurrenean.
Komuna aldarrikatu dugu! idatzi zuen Jules Vallés idazleak  1871ko martxoaren 30ean,  Le Cri du Peuple-n. Urte bereko abenduaren 6an epaitu zuten Louise Michel, Gora Komuna! aldarrikatu zuen ozen epaileen aitzinean.  Hedoi Etxartek euskaratu zituen artikulua eta epaiketaren kaieretik ekarritako berbak.
Joseba Sarrionandiak Marginalia liburuan idatzi zuen Idazlegoa eta iraultza (I) gogoeta. Zein izan zen iraultza proletarioaren lehen entsegu hari buruz idazleen jokabidea? galdetzen du Sarrionandiak. Hainbat idazleren aipuak biltzen ditu artikuluan.

Mar 04 21

Marguerite Durasen bi narrazio

Hogeita bost urte, martxoaren 3an, Marguerite Duras hil zela. Indotxinan jaiotako idazle frantsesaren narratiban pertsona-harremanek ardatz ezinbestekoa osatzen dute. Euskarara ekarri diren haren bi liburuetan, Maitalea eta Samina, ikus daiteke, eta baita Maiatz aldizkariak 1989an plazaraturiko narrazioan, Korridorean jarririko gizona, Imanol Txabarrik euskaratua. Idazle ez ezik zinemagilea, Durasen obran zinema, alegia, begirada, beste ardatzetako bat da. 1987an Aurelia Arkotxak Maiatz aldizkarirako Cahiers du Cinema-tik itzulitako Sepia kolorezko uda lanean ere nabaritzen da. Lan biok dakartzagu haren heriotzaren urteurrenean.

Agenda

Efemerideak

Kritikak